౨. పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా

ఇధ ఇమస్మిం ‘‘సత్తిన్ద్రియా అనారమ్మణా’’తి ఏవం ఏకన్తానారమ్మణత్తే వుచ్చమానే న ఆభట్ఠం జీవితిన్ద్రియం న భాసితం. టీకాయం పన అనాభట్ఠన్తి కతసమాసం కత్వా వుత్తం. రూపధమ్మేసు సఙ్గహితతన్తి ‘‘రూప’’న్తి గణితతం. అరూపకోట్ఠాసేన అరూపభావేన సియాపక్ఖే సఙ్గహితం. కస్మా? తస్స పరిత్తారమ్మణాదితా అత్థీతి. యస్మా పన రూపారూపమిస్సకస్సేవ వసేన సియాపక్ఖసఙ్గహో యుత్తో, న ఏకదేసస్స, తస్మా ఏకదేసస్స తం అనిచ్ఛన్తో ఆహ ‘‘అధిప్పాయో’’తి. ఇదాని తమత్థం పకాసేతుం ‘‘అరూపకోట్ఠాసేన పనా’’తిఆది వుత్తం. నవత్తబ్బతాతి పరిత్తారమ్మణాదిభావేన నవత్తబ్బతా. కథం పన రూపకోట్ఠాసేనస్సానారమ్మణస్స నవత్తబ్బతాతి చోదనం సన్ధాయాహ ‘‘న హి అనారమ్మణ’’న్తిఆది. ‘‘అవిజ్జమానారమ్మణానారమ్మణేసూ’’తి ఇమినా ‘‘అనారమ్మణా’’తి బాహిరత్థసమాసో అయన్తి దస్సేతి. నవత్తబ్బేసూతి సారమ్మణభావేన నవత్తబ్బేసు. అనారమ్మణత్తాతి ఆరమ్మణరహితత్తా. ‘‘నవిన్ద్రియా సియా పరిత్తారమ్మణా, సియా మహగ్గతారమ్మణా, సియా అప్పమాణారమ్మణా, సియా న వత్తబ్బా ‘పరిత్తారమ్మణా’తిపి ‘మహగ్గతారమ్మణా’తిపి ‘అప్పమాణారమ్మణా’తిపీ’’తిఆదీసు (విభ. ౨౨౩) వియ న సారమ్మణస్సేవ నవత్తబ్బతం దస్సేతి. యథా చ న సారమ్మణస్సేవ నవత్తబ్బతాపరియాయో, అథ ఖో అనారమ్మణస్సాపీతి సారమ్మణే నియమాభావో. ఏవం నవత్తబ్బం సారమ్మణమేవాతి అయమ్పి నియమో నత్థీతి దస్సేన్తో ‘‘నవత్తబ్బస్స వా సారమ్మణత’’న్తి ఆహ. తస్స న దస్సేతీతి సమ్బన్ధో. ‘‘న హీ’’తిఆదినా తమేవత్థం వివరతి.

తత్థ రూపనిబ్బానానం సుఖాదిసమ్పయుత్తభావేన నవత్తబ్బతా, న పరిత్తారమ్మణాదిభావేనాతి చోదనం మనసి కత్వా ఆహ ‘‘అథాపీ’’తిఆది. తత్థ అథాపి వత్తతీతి సమ్బన్ధో. సియా అనారమ్మణన్తిపి వత్తబ్బం సియాతి అనారమ్మణం ధమ్మాయతనం సారమ్మణేహి విసుం కత్వా ఏవం వత్తబ్బం సియా. నవత్తబ్బ-సద్దో యది సారమ్మణేస్వేవ వత్తేయ్య, న చేవం వుత్తం, అవచనే చ అఞ్ఞం కారణం నత్థీతి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘న హి పఞ్హపుచ్ఛకే సావసేసా దేసనా అత్థీ’’తి. తస్మా నవత్తబ్బ-సద్దో అనారమ్మణేసుపి వత్తతేవాతి అధిప్పాయో. యాపి ‘‘అట్ఠిన్ద్రియా సియా అజ్ఝత్తారమ్మణా’’తి అజ్ఝత్తారమ్మణాదిభావేన నవత్తబ్బతా వుత్తా, సా జీవితిన్ద్రియస్స ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనకాలే పఠమారుప్పవిఞ్ఞాణాభావమత్తారమ్మణతం సన్ధాయ వుత్తా, న సారమ్మణస్సేవ నవత్తబ్బతాదస్సనత్థం, నాపి అనారమ్మణస్స పరిత్తారమ్మణాదిభావేన నవత్తబ్బతాభావదస్సనత్థన్తి దస్సేన్తో ‘‘అట్ఠిన్ద్రియా సియా అజ్ఝత్తారమ్మణాతి ఏత్థ చా’’తిఆదిమాహ. తత్థ సియా అజ్ఝత్తారమ్మణాతీతి ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో. తేన అవసిట్ఠపాళిసఙ్గణ్హనేన ‘‘సియా న వత్తబ్బా ‘అజ్ఝత్తారమ్మణా’తిపి ‘బహిద్ధారమ్మణా’తిపి ‘అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా’తిపీ’’తి ఇమాయ పాళియా వుత్తమత్థం జీవితిన్ద్రియస్స దస్సేన్తో ‘‘జీవితిన్ద్రియస్స…పే… నవత్తబ్బతా వేదితబ్బా’’తి ఆహ, తం వుత్తత్థమేవ.

పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఇన్ద్రియవిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.