౪. మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా

౨౦౫. తిత్థియేహి కప్పితస్స మగ్గస్స పకతిపురిసన్తరఞాణాదికస్స. అరియం లభాపేతీతి అరియం సామఞ్ఞఫలం లభాపేతి.

తబ్బిపక్ఖవిరతిసభావాతి తస్సా సమ్మావాచాయ విపక్ఖతో మిచ్ఛావాచాయ విరతిసభావా. భేదకరమిచ్ఛావాచా పిసుణవాచా, సబ్బాపి వా మిచ్ఛావాచా విసంవాదనాదివసేన భేదకరీతి ఆహ ‘‘భేదకరమిచ్ఛావాచాపహానేనా’’తి. విసంవాదనాదికిచ్చతాయ హి లూఖానం అపరిగ్గాహకానం ముసావాదాదీనం పటిపక్ఖభూతా సినిద్ధభావేన పరిగ్గాహకసభావా సమ్మావాచా తప్పచ్చయసుభాసితసమ్పటిగ్గాహకే జనే, సమ్పయుత్తధమ్మే చ పరిగ్గణ్హన్తీ పవత్తతీతి పరిగ్గహలక్ఖణా. తేనాహ ‘‘జనే, సమ్పయుత్తే చ పరిగ్గణ్హనకిచ్చవతీ’’తి. చీవరకమ్మాదికో తాదిసో పయోగో. కాతబ్బం చీవరరజనాదికం. నిరవజ్జసముట్ఠాపనకిచ్చవాతి నిరవజ్జస్స కత్తబ్బస్స, నిరవజ్జాకారేన వా సముట్ఠాపనకిచ్చవా. సమ్పయుత్తధమ్మే చ సముట్ఠాపేన్తోతి ఏత్థ సముట్ఠాపనం మిచ్ఛాకమ్మన్తపటిపక్ఖభూతస్స అత్తనో కిచ్చస్స అనుగుణభావేన సమ్పయుత్తానం పవత్తనమేవ, ఉక్ఖిపనం వా నేసం కాయికకిరియాయ భారుక్ఖిపనం వియ. సమ్పయుత్తధమ్మానం, ఆజీవస్సేవ వా విసోధనం వోదాపనం.

దిట్ఠేకట్ఠాతి దిట్ఠియా సహజపహానేకట్ఠా, పఠమమగ్గసమ్మాదిట్ఠివసేనేవ తం వేదితబ్బం. ‘‘దిట్ఠేకట్ఠఅవిజ్జాదయో’’తిపి పాఠో. ఏతస్మిం పక్ఖే చతుమగ్గసమ్మాదిట్ఠియా సఙ్గహో కతో హోతి. ఉపరిమగ్గసమ్మాదిట్ఠియా పన దిట్ఠిట్ఠానే తంతంమగ్గవజ్ఝో మానో గహేతబ్బో. సో హి ‘‘అహ’’న్తి పవత్తిఆకారతో దిట్ఠిట్ఠానియో. పకాసేతీతి కిచ్చపటివేధేన పటివిజ్ఝతి. తేనేవ హి అఙ్గేనాతి తేనేవ సమ్మాదిట్ఠిసఙ్ఖాతేన మగ్గఙ్గేన. తథాపవత్తితేన కరణభూతేన, తేన వా కారణేన. అఙ్గ-సద్దో హి కారణత్థోపి హోతీతి. తత్థాతి మగ్గే, మగ్గచిత్తుప్పాదే వా.

ఇమస్సేవాతి అరియమగ్గపరియాపన్నస్సేవ. యదిపి విరమితబ్బతో విరమన్తస్స చేతనాపి లబ్భతేవ, విరతియా ఏవ పన తదా పధానభావోతి ఆహ ‘‘విరమణకాలే వా విరతియో’’తి. సుభాసితాదీతి అసమ్ఫప్పలాపాది. ఆది-సద్దేన అపిసుణాది సఙ్గహితా. భాసనాదీతి ఏత్థ పన కాయసుచరితాది. అమగ్గఙ్గత్తాతి అమగ్గసభావత్తా. తమేవ చేతనాయ అమగ్గసభావతం దస్సేతుం ‘‘ఏకస్స ఞాణస్సా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ సమ్మావాచాదికిచ్చత్తయం నామ మిచ్ఛావాచాదీనం తిణ్ణం పాపధమ్మానం సముచ్ఛిన్దనం, మగ్గచేతనా చ తంసభావా న హోతీతి న తస్సా మగ్గక్ఖణే సమ్మావాచాదిభావసిద్ధి. తంసిద్ధియన్తి కిచ్చత్తయసిద్ధియం. యథా పనస్సా పుబ్బభాగే సుభాసితవాచాదిభావో, ఏవం మగ్గక్ఖణేపి సియా. ఏవం సన్తే యథా తత్థ ఏకస్స సమ్మాసఙ్కప్పస్స తికిచ్చతా, సమ్మాదిట్ఠిఆదీనఞ్చ ఏకేకానం చతుకిచ్చతా, ఏవం ఏకా మగ్గచేతనా సమ్మావాచాదికిచ్చత్తయస్స సాధికా భవేయ్య, తథా చ సతి మగ్గే సమ్మావాచాదీని తీణి అఙ్గాని న భవేయ్యుం, ఛళఙ్గికో చ అరియమగ్గో సియాతి తయిదమాహ ‘‘ఏకాయ చేతనాయా’’తిఆదినా. యస్మా పనేతం నత్థి, తస్మా మగ్గపచ్చయతావచనతో చ న చేతనాయ మగ్గభావోతి మగ్గక్ఖణే విరతియోవ సమ్మావాచాదయో.

బ్రూహనం సుఖం. సన్తసుఖం ఉపేక్ఖా. సా హి ‘‘ఉపేక్ఖా పన సన్తత్తా, సుఖమిచ్చేవ భాసితా’’తి (విసుద్ధి. ౨.౬౪౪; విభ. అట్ఠ. ౨౩౨) వుత్తా. వితక్కాదీనన్తి తేయేవ అభినిరోపనాదయో పాకటపరియాయేన వుత్తా.

వచీసఙ్ఖారభావతో వచీభేదస్స ఉపకారకో వితక్కో. ‘‘సావజ్జా…పే… ఉపకారకో ఏవా’’తి ఇమినా వచీభేదతం సముట్ఠాపకచేతనానం వియ విరతియాపి విసేసపచ్చయో వితక్కోతి దస్సేతి. వచీభేదనియామికా వాచాతి వచీదుచ్చరితవిరతిమాహ. సా హి సమ్మావాచాభూతా మిచ్ఛావాచాసు సంయమినీ. తత్థ యథా విసంవాదనాదిమిచ్ఛావాచతో అవిరతో మిచ్ఛాకమ్మన్తతోపి న విరమతేవ. యథాహ – ‘‘ఏకం ధమ్మం…పే… అకారియ’’న్తి (ధ. ప. ౧౭౬). తథా అవిసంవాదనాదినా సమ్మావాచాయ ఠితో సమ్మాకమ్మన్తమ్పి పూరేతియేవాతి ఆహ ‘‘వచీభేద…పే… ఉపకారికా’’తి. ధమ్మానం పవత్తినిట్ఠాభావతో యథా గతీతి నిబ్బత్తి వుచ్చతి, ఏవం పవత్తిభావతో రసలక్ఖణానిపీతి ఆహ ‘‘కిచ్చాదిసభావే వా’’తి.

అభినన్దనన్తి తణ్హాదివసేన అభినన్దనం.

వాచుగ్గతకరణం ఉగ్గహో, అత్థపరిపుచ్ఛనం పరిపుచ్ఛాతి తదుభయం సవనాధీనన్తి ఆహ ‘‘సవనఞాణే ఏవ అవరోధం గచ్ఛన్తీ’’తి. ఞాణేన పరిచ్ఛిన్దిత్వా గహణం పరిగ్గణ్హనం.

తస్సాతి పయోగస్స.

సోతి కామవితక్కప్పవత్తియా కారణభూతో సుభనిమిత్తే అయోనిసోమనసికారో. తస్సాతి కామవితక్కస్స. గతం గమనం పవత్తి, తస్స ఉపాయోతి గతమగ్గో.

పహాతబ్బఏకత్తన్తి పహాతబ్బతాసామఞ్ఞం.

మగ్గభావేన చతుబ్బిధమ్పి ఏకత్తేనాతి సోతాపత్తిమగ్గాదివసేన చతుబ్బిధమ్పి మగ్గభావేన ఏకత్తేన సామఞ్ఞతో గహేత్వా ‘‘అస్సా’’తి ఏకవచనేన వుత్తన్తి అత్థో. సబ్బస్స మగ్గస్స అఞ్ఞమఞ్ఞం సదిసతా, తథా అసదిసతా చ ఏకచ్చసదిసతా చ ఝానఙ్గవసేన సబ్బసదిససబ్బాసదిసఏకచ్చసదిసతా, సో ఏవ విసేసోతి యోజేతబ్బం. విపస్సనానియామం ధురం కత్వా ఆహాతి సమ్బన్ధో. ఇధ పనాతి ఇమిస్సా సమ్మోహవినోదనియం. సమ్మసి…పే… నివత్తనతోతి పఠమత్థేరవాదం వదన్తో తదజ్ఝాసయం పురక్ఖత్వా వదతీతి అధిప్పాయేన వుత్తం. ఇతరథా ఇతరవాదాపేత్థ దస్సితా ఏవాతి. పాదకజ్ఝాననియామన్తి పాదకజ్ఝాననియామం ధురం కత్వా ఆహాతి యోజనా. ‘‘విపస్సనా …పే… దట్ఠబ్బో’’తి కస్మా వుత్తం. న హి తస్సా ఇధ పటిక్ఖేపతా అత్థి. తథా హి వుత్తం ‘‘కేచి వుట్ఠానగామినివిపస్సనా నియామేతీతి వదన్తీ’’తి? నయిదమేవం. ఇధాపీతి ఇధ పాదకజ్ఝాననియామేపి విపస్సనానియామో న పటిక్ఖిత్తోతి అయఞ్హేత్థ అత్థో. తేనేవాహ ‘‘సాధారణత్తా’’తి. ‘‘ఇధ పనా’’తి ఇమినాపి పఠమత్థేరవాదో సఙ్గహితోతి వేదితబ్బో. యది ఏవం కస్మా విపస్సనానియామో విసుం గహితోతి? వాదత్తయావిధురతాదస్సనత్థం. అఞ్ఞే చాచరియవాదాతి సమ్మసితజ్ఝానపుగ్గలజ్ఝాసయవాదా.

‘‘ఆరుప్పే తికచతుక్కజ్ఝానం…పే… న లోకియ’’న్తి ఇదం థేరవాదే ఆగతం పోరాణట్ఠకథాయం తన్తిం కత్వా ఠపితన్తి అట్ఠసాలినియం సఙ్గహేత్వా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘వుత్తం అట్ఠసాలినియన్తి అధిప్పాయో’’తి. యేసూతి పచ్ఛిమజ్ఝానవజ్జాని సన్ధాయ వదతి. తత్థ హి అరూపుప్పత్తియం సంసయో, న ఇతరస్మిం. ‘‘చతుక్కపఞ్చకజ్ఝాన’’న్తి వుత్తే అవిసేసతో సాసవానాసవం అపేక్ఖీయతి, నివత్తేతబ్బగహేతబ్బసాధారణవచనేనేత్థ సాసవతో అవచ్ఛిన్దనత్థం ‘‘తఞ్చ లోకుత్తర’’న్తి వత్వా నివత్తితధమ్మదస్సనత్థం ‘‘న లోకియ’’న్తి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘సముదాయఞ్చ…పే… ఆహా’’తి. ఇతరథా బ్యభిచారాభావతో ‘‘లోకుత్తర’’న్తి విసేసనం నిరత్థకం సియా. తయో మగ్గాతి దుతియమగ్గాదయో. తజ్ఝానికన్తి తికచతుక్కజ్ఝానికం సోతాపత్తిఫలాదిం. అఞ్ఞఝానికాపీతి తికచతుక్కజ్ఝానతో అఞ్ఞఝానికాపి చతుక్కజ్ఝానికాపి మగ్గా ఉప్పజ్జన్తి. పి-సద్దేన తజ్ఝానికాపి తికచతుక్కజ్ఝానికాతి అత్థో. యది ఏవం చతువోకారభవేపి పఞ్చవోకారభవే వియ మగ్గస్స తికచతుక్కజ్ఝానికభావే కేనస్స ఝానఙ్గాదినియామోతి ఆహ ‘‘ఝానఙ్గాదినియామికా పుబ్బాభిసఙ్ఖారసమాపత్తీ’’తి. పుబ్బాభిసఙ్ఖారసమాపత్తీతి చ పాదకభూతా అత్తనా అతిక్కన్తధమ్మవిరాగభావేన విపస్సనాయ పుబ్బాభిసఙ్ఖారకారీ అరూపసమాపత్తి, ఫలసమాపత్తి వా. తేనాహ ‘‘పాదక’’న్తి. న సమ్మసితబ్బాతి న సమ్మసితబ్బా సమాపత్తి ఝానఙ్గాదినియామికా సమ్మసితబ్బానం తికచతుక్కజ్ఝానానం తత్థ అనుప్పజ్జనతో, ఇతరత్థ చ విసేసాభావతో. ఫలస్సపీతి చతుత్థపఞ్చమజ్ఝానికఫలస్సపి.

దుక్ఖఞాణాదీనన్తి దుక్ఖసముదయఞాణానం. తంతంకుసలారమ్మణారమ్మణత్తాతి కామావచరాదీసు యేన యేన కుసలేన సద్ధిం నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పాదయో ఉప్పజ్జన్తి, తస్స తస్స కుసలస్స ఆరమ్మణం ఆరమ్మణం ఏతేసన్తి తంతంకుసలారమ్మణారమ్మణా, తబ్భావతో. తంతంవిరమితబ్బాదిఆరమ్మణత్తాతి విసంవాదనవత్థుఆదిఆరమ్మణత్తా. వీతిక్కమితబ్బతో ఏవ హి విరతీతి. ‘‘అఙ్గాన’’న్తి ఇదం ‘‘నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పాదీన’’న్తి ఏత్థాపి యోజేతబ్బం అవయవేన వినా సముదాయాభావతో. విసేసపచ్చయోతి భిన్నసీలస్స, అపరిసుద్ధసీలస్స వా సమ్మప్పధానాసమ్భవతో సమాధానస్స వియ వాయామస్స సీలం విసేసపచ్చయో. అయఞ్చ అత్థో యదిపి పురిమసిద్ధసీలవసేన యుత్తో, సహజాతవసేనాపి పన లబ్భతేవాతి దస్సేన్తో ‘‘సమ్పయుత్తస్సాపీ’’తి ఆహ. సహజమేవ చేత్థ అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘సమ్పయుత్తస్సేవ చా’’తిఆది. సమ్మోసో పమాదో, తప్పటిపక్ఖో అసమ్మోసో అప్పమాదో, సో చిత్తస్స ఆరక్ఖాతి ఆహ ‘‘చేతసో రక్ఖితతా’’తి.

సీలక్ఖన్ధో చాతి చ-సద్దేన సమాధిక్ఖన్ధో చ. ఖన్తిప్పధానత్తా సీలస్స అదోససాధనతా, నీవరణజేట్ఠకస్స కామచ్ఛన్దస్స ఉజువిపచ్చనీకభావతో సమాధిస్స అలోభసాధనతా దట్ఠబ్బా. సాసనన్తి పటివేధసాసనం, ‘‘సాసనబ్రహ్మచరియ’’న్తి చ వదన్తి.

మగ్గసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సుత్తన్తభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.