౨. అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా

౭౨౫. సామఞ్ఞేన వత్వా విసేసేన అవుత్తత్తాతి ‘‘తేసం విపాకే’’తి యథావుత్తకుసలవిపాకతాదిసామఞ్ఞేన వత్వా సహేతుకాహేతుకాదివిసేసేన అవుత్తత్తా, సరూపేన నిద్ధారేత్వా అవుత్తత్తాతి అత్థో. అవిపాకత్తాతి అవిపాకధమ్మత్తా. యది ఏవన్తి పచ్చయభావతో లబ్భమానోపి ధమ్మభావో అవిపాకధమ్మతాయ కిరియానం యది న వుత్తో, ఏవం సతి. సతిపి పచ్చయుప్పన్నభావే అవిపాకభావతో అత్థభావోపి న వత్తబ్బో. తేనాహ ‘‘విపాకా న హోన్తీతి అత్థభావో చ న వత్తబ్బో’’తి. ఏవఞ్చేతి యది పచ్చయుప్పన్నత్తా కిరియానం అత్థభావో వుత్తో. నప్పటిసిద్ధో ఇచ్ఛితోవాతి అత్థో. యది ఏవం కస్మా న వుత్తోతి ఆహ ‘‘విపాకస్స పనా’’తిఆది. తేసన్తి కుసలాకుసలానం, విపాకకిరియధమ్మానఞ్చ. అత్థధమ్మతాతి వుత్తనయేన లబ్భమానోపి యథాక్కమం అత్థభావో, ధమ్మభావో చ న వుత్తో. పచ్చయభావం సత్తివిసేసం సనిప్ఫాదేతబ్బతన్తి పదత్తయేనాపి విపాకధమ్మతమేవాహ. సా హి విపాకానం హేతుభావతో పచ్చయభావో, తదుప్పాదనసమత్థతాయ సత్తివిసేసో, తేహి సగబ్భా వియ హోతీతి ‘‘సనిప్ఫాదేతబ్బతా’’తి చ వుచ్చతి. తం పస్సన్తీ నిప్ఫాదకవిసేసాపి నిప్ఫాదేతబ్బాపేక్ఖా హోతి ధమ్మపటిసమ్భిదా. తంసమ్బన్ధేనాతి నిప్ఫాదేతబ్బసమ్బన్ధేన. ధమ్మపటిసమ్భిదం వదన్తేన అత్థపటిసమ్భిదాపి వుత్తా.

సభావధమ్మే పఞ్ఞత్తి సభావపఞ్ఞత్తీతి ఆహ ‘‘న సత్తాదిపఞ్ఞత్తియా’’తి. సభావేన, నిరుత్తియేవ వా సభావపఞ్ఞత్తీతి వుత్తాతి ఆహ ‘‘అవిపరీతపఞ్ఞత్తియా వా’’తి.

౭౪౬. వోహారభూమిం, అధిగమభూమిఞ్చ ఏకజ్ఝం కత్వా ఆహ ‘‘కామావచరా, లోకుత్తరా చ భూమి భూమీ’’తి. చిత్తుప్పాదా వా పవత్తిట్ఠానభావతో భూమి.

అభిధమ్మభాజనీయవణ్ణనా నిట్ఠితా.