౩. పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా

౭౪౭. సబ్బఞాణారమ్మణతాయాతి పటిసమ్భిదాపటిసమ్భిదాఞాణారమ్మణతాయ. ‘‘సుత్తన్తభాజనీయే పన…పే… సియా’’తి ఇదం అభిధమ్మభాజనీయేన విరుజ్ఝతి, తస్స వా సావసేసదేసనతా ఆపజ్జతీతి చోదనం మనసి కత్వా ఆహ ‘‘అభిధమ్మభాజనీయే’’తిఆది. నిరవసేసకథనన్తి అసేసేత్వా కథనం. తేన చిత్తుప్పాదసఙ్గహితే అత్థే అసేసేత్వా దేసనా ఇధ అభిధమ్మభాజనీయస్స భారో, న సబ్బఞేయ్యధమ్మేతి దస్సేతి. యథాదస్సితవిసయవచనవసేనాతి దస్సితప్పకారవిసయస్స కథనవసేన, ధమ్మత్థవసేన దస్సితే తంతంచిత్తుప్పాదే తత్థ ధమ్మనిరుత్తాభిలాపేన ఞాణస్స కథనవసేనాతి అత్థో. అఞ్ఞారమ్మణతం న పటిసేధేతి అతప్పరభావతోతి అధిప్పాయో. న నిరవసేసేన కథనం అచిత్తుప్పాదపరియాపన్నస్స విసయస్స అకథితత్తా. ఏవం పటిభానపటిసమ్భిదావిసయస్సాపి న నిరవసేసేన కథనన్తి సుత్తన్తభాజనీయే అవిసేసవచనేన సబ్బఞాణారమ్మణతంయేవ పటిభానపటిసమ్భిదాయ పతిట్ఠాపేతి. తథా తిస్సో పటిసమ్భిదాతిఆదిపఞ్హపుచ్ఛకపాళియాపి. తిస్సోతి అత్థధమ్మపటిభానపటిసమ్భిదా. నిరుత్తిపటిసమ్భిదా హి ‘‘పరిత్తారమ్మణా’’తేవ వుత్తా.

యదిపి సియా న తస్సా మహగ్గతారమ్మణతాతి సమ్బన్ధో. ‘‘న హి మగ్గో పచ్చయుప్పన్నో న హోతీ’’తి ఇమినా ‘‘అత్థపటిసమ్భిదా న మగ్గారమ్మణా’’తి వచనస్స యథావుత్తత్థసాధకతం విభావేతి. తస్సాతి పటిభానపటిసమ్భిదాయ న మహగ్గతారమ్మణతా సమ్భవతి నను నయం అనుస్సరన్తస్సాతి అధిప్పాయో. ద్వేపీతి ‘‘అత్థపటిసమ్భిదా న మగ్గారమ్మణా, తిస్సో పటిసమ్భిదా సియా పరిత్తారమ్మణా, సియా మహగ్గతారమ్మణా, సియా అప్పమాణారమ్మణా’’తి చ ద్వేపి ఏతా పాళియో. తాసు బలవతరాయ ఠానస్స, ఇతరాయ అధిప్పాయమగ్గనస్స చ ఉపాయదస్సనముఖేన తాసం అఞ్ఞమఞ్ఞం అవిరోధం దస్సేతుం ‘‘కుసలాకుసలానం పనా’’తిఆదిమాహ. ‘‘నిప్పరియాయా తత్థ ధమ్మపటిసమ్భిదా’’తి ఏతేన తత్థ అత్థపటిసమ్భిదాయ పరియాయభావమాహ. తథా విపాకకిరియానన్తిఆది యథాధిప్పేతస్స అత్థస్స విసదిసూదాహరణదస్సనం. ఉభయేనపి ‘‘అత్థపటిసమ్భిదా న మగ్గారమ్మణా’’తి (విభ. ౭౪౯) వచనం సుత్తన్తనయానుగతం నిప్పరియాయత్థస్స తత్థ అధిప్పేతత్తాతి దీపేతి. కిఞ్చి పన ఞాణన్తిఆది ‘‘తిస్సో పటిసమ్భిదా’’తిఆదిపాళియా సమత్థకం. యథాధిప్పేతస్స అత్థస్స పటిభానం దీపనం పటిభానం. తేనాహ ‘‘ఞేయ్యప్పకాసనతో’’తి. ఇతి యా ‘‘తిస్సో పటిసమ్భిదా’’తి పాళి, తస్సా బలవభావవిభావనేన ఇతరాయ అధిప్పాయమగ్గనం కతన్తి వేదితబ్బం. నిప్పరియాయాతి పరియాయరహితా ఉజుకం సరూపేనేవ పవత్తా. నిప్పరియాయ…పే… పవత్తియన్తి ఏకన్తికఅత్థారమ్మణం ఞాణం అత్థపటిసమ్భిదా, ఞాణారమ్మణం పటిభానపటిసమ్భిదాతి గహేత్వా దేసనాయం.

సో ఏవాతి పరస్స అభిలాపసద్దో ఏవ. అనువత్తమానతా చస్స నిరుత్తిపటిసమ్భిదా పచ్చుప్పన్నమేవ సద్దం ఆరమ్మణం కరోన్తీ, సద్దం సుత్వా ‘‘అయం సభావనిరుత్తి, అయం న సభావనిరుత్తీ’’తి జానన్తీతి చ ఆదివచనవసేన వేదితబ్బో.

పఞ్హపుచ్ఛకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పటిసమ్భిదావిభఙ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.