౩. పచ్చయవారవణ్ణనా

౨౪౩. పచ్చయాతి ఏత్థ పతి అయో పచ్చయో. పతి-సద్దో పతిట్ఠత్థం దీపేతి, అయ-సద్దో గతిం, పతిట్ఠాభూతా గతి నిస్సయో పచ్చయోతి వుత్తం హోతి, తతో పచ్చయా, పచ్చయకరణతో తదాయత్తభావగమనతో వాతి అత్థో.

‘‘మహాభూతే పచ్చయా చిత్తసముట్ఠానం రూప’’న్తి (పట్ఠా. ౧.౧.౨౪౫) భూతుపాదారూపాని సహ సఙ్గణ్హిత్వా వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన చిత్తసముట్ఠానే చ మహాభూతే నిస్సాయ చిత్తసముట్ఠానం ఉపాదారూపన్తి సయం నిస్సయో అహుత్వా నిస్సయే ఉప్పజ్జమానేన ఉపాదారూపేన నిదస్సనం కతన్తి దట్ఠబ్బం.

౨౫౫. అసఞ్ఞ…పే… కటత్తారూపం ఉపాదారూపన్తి ఏత్థ యో పటిచ్చవారే సహజాతే కమ్మఉతుజానం, కమ్మే చ ఏకన్తానేకన్తకమ్మజానం వసేన అత్థో వుత్తో, సో నాధిప్పేతో ఏవ ‘‘కటత్తారూప’’న్తి కమ్మసముట్ఠానరూపస్సేవ సబ్బస్స చ గహితత్తాతి తం పహాయ యథాగహితస్స కటత్తారూపస్స విసేసనవసేన ‘‘ఉపాదారూపసఙ్ఖాతం కటత్తారూప’’న్తి అత్థమాహ. మహాభూతే పన పటిచ్చ పచ్చయా చ మహాభూతానం ఉప్పత్తి న నివారేతబ్బాతి ఉపాదారూపగ్గహణేన కటత్తారూపగ్గహణం అవిసేసేత్వా ఉపాదారూపానం నివత్తేతబ్బానం అత్థితాయ కటత్తారూపగ్గహణేనేవ ఉపాదారూపగ్గహణస్స విసేసనం దట్ఠబ్బం.

౨౬౯-౨౭౬. ‘‘అబ్యాకతేన అబ్యాకతం, కుసలం, అకుసల’’న్తి వత్తబ్బే ‘‘అబ్యాకతేన కుసలం, అకుసలం, అబ్యాకత’’న్తి, ‘‘కుసలం ధమ్మం పటిచ్చ కుసలో చ అకుసలో చ ధమ్మా కుసలస్సాతి అనామసిత్వా’’తి చ పురిమపాఠే పమాదలేఖా దట్ఠబ్బా.

౨౮౬-౨౮౭. నహేతుపచ్చయా నపురేజాతే ద్వేతి ఏత్థ అట్ఠకథాయం ‘‘ఆరుప్పే పన అహేతుకమోహస్స అహేతుకకిరియస్స చ వసేన ద్వేతి వుత్తా, నవిప్పయుత్తే ద్వేతి ఆరుప్పే అహేతుకాకుసలకిరియవసేనా’’తి వుత్తం, తం లబ్భమానేసు ఏకదేసేన నిదస్సనవసేన వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం. ఆరుప్పే పన అహేతుకమోహస్స అహేతుకకిరియాయ అహేతుకపటిసన్ధియా ఏకచ్చస్స చ రూపస్స వసేన ద్వే వుత్తాతి, నవిప్పయుత్తే ద్వేతి ఆరుప్పే అహేతుకాకుసలకిరియాఏకచ్చరూపానం వసేనాతి వుత్తన్తి. ‘‘నోనత్థినోవిగతేసు ఏకన్తి సబ్బరూపస్స వసేనా’’తి వుత్తం, నహేతుమూలకత్తా ఇమస్స నయస్స హేతుపచ్చయం లభన్తం న లబ్భతీతి ‘‘ఏకచ్చస్స రూపస్స వసేనా’’తి భవితబ్బం. చక్ఖాదిధమ్మవసేన పన చిత్తసముట్ఠానాదికోట్ఠాసవసేన వా సబ్బం లబ్భతీతి ‘‘సబ్బరూపస్సా’’తి వుత్తం సియా.

౨౮౯-౨౯౬. ఆగతానాగతన్తి పఞ్హవసేన వుత్తం, లబ్భమానాలబ్భమానన్తి ఆగతే చ పఞ్హే లబ్భమానాలబ్భమానధమ్మవసేన.

పచ్చయవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.