(౨) సఙ్ఖ్యావారో

౭౩. తథా పురేజాతపచ్చయేతి యథా అఞ్ఞమఞ్ఞపచ్చయే విసేసో విభఙ్గే అత్థి, తథా పురేజాతపచ్చయేపి అత్థీతి అత్థో. ‘‘వత్థుం పురేజాతపచ్చయా’’తి హి తత్థ విసేసో పటిసన్ధిఅభావో చాతి. విపాకాని చేవ వీథిచిత్తాని చ న లబ్భన్తీతి ఏతేన ‘‘కిరియాబ్యాకతం ఏకం ఖన్ధం పటిచ్చా’’తిఆదికే (పట్ఠా. ౧.౧.౫౩) విభఙ్గే విపాకాబ్యాకతాభావం కిరియాబ్యాకతే చ అజవనస్స సబ్బేన సబ్బం అలబ్భమానతం విసేసం దస్సేతి.

౭౪. ఏకమూలకే దస్సితాయ దేసనాయ లబ్భమానగణనఞ్ఞేవ ఆదాయాతి ఇదం ఏతస్మిం అనులోమే సుద్ధికనయే దస్సితగణనతో తతో పరేసు నయేసు అఞ్ఞిస్సా అభావం సన్ధాయ వుత్తం. అబహుగణనేన యుత్తస్స తేన సమానగణనతా చ ఇమస్మిం అనులోమేయేవ దట్ఠబ్బా. పచ్చనీయే పన ‘‘నహేతుపచ్చయా నారమ్మణే ఏక’’న్తిఆదిం (పట్ఠా. ౧.౧.౧౦౪) వక్ఖతీతి.

౭౬-౭౯. తే పన సఙ్ఖిపిత్వా తేవీసతిమూలకోవేత్థ దస్సితోతి ఏత్థ పచ్ఛాజాతవిపాకానం పరిహీనత్తా ‘‘ద్వావీసతిమూలకో’’తి వత్తబ్బం సియా సాసేవనసవిపాకానం వసేన. దువిధమ్పి పన ద్వావీసతిమూలకం సహ గహేత్వా సఙ్గహితే తస్మిం ఉభయసబ్భావతో ‘‘తేవీసతిమూలకో’’తి ఆహాతి దట్ఠబ్బం. ఆసేవనవిపాకానం వా విరోధాభావే సతి పుచ్ఛాయ దస్సితనయేన తేవీసతిమూలకేన భవితబ్బం, తస్స చ నామం ద్వావీసతిమూలకే ఆరోపేత్వా ‘‘తేవీసతిమూలకో’’తి వుత్తన్తి అయమేత్థ రుళ్హీ.

ఆరమ్మణపదే చేవాతి ఏతేన ఏకమూలకే అఞ్ఞపదాని వజ్జేతి. న హి ఏకమూలకే హేతాదీసు తయోవాతి అధిప్పాయో. సుద్ధికనయో పన ఆరమ్మణమూలకాదీసు న లబ్భతీతి ఆరమ్మణమూలకే ‘‘నవా’’తి ఏతాయ అధికగణనాయ అభావదస్సనత్థం ‘‘ఆరమ్మణే ఠితేన సబ్బత్థ తీణేవ పఞ్హా’’తి వుత్తం. తత్థ కాతబ్బాతి వచనసేసో. తీణేవాతి చ తతో ఉద్ధం గణనం నివారేతి, న అధో పటిక్ఖిపతి. తేన ‘‘విపాకే ఏక’’న్తి గణనా న నివారితాతి దట్ఠబ్బా. తీసు ఏకస్స అన్తోగధతాయ చ ‘‘తీణేవా’’తి వుత్తన్తి. ఇతీతిఆదినా ‘‘సబ్బత్థ తీణేవా’’తి వచనేన అత్తనో వచనం దళ్హం కరోతి.

౮౦-౮౫. యే …పే… తం దస్సేతున్తి ఏత్థాయమధిప్పాయో – యదిపి అవిగతానన్తరం ‘‘ఆరమ్మణపచ్చయా హేతుయా తీణీ’’తి వుత్తేపి ఊనతరగణనేన సద్ధిం సంసన్దనే యా గణనా లబ్భతి, సా దస్సితా హోతి, తథాపి ఊనతరగణనేహి సమానగణనేహి చ సద్ధిం సంసన్దనే ఊనతరా సమానా చ హోతి, న ఏవం ఆవికరణవసేన దస్సితా హోతి, విపల్లాసయోజనాయ పన తథా దస్సేతి. వచనేన వా హి లిఙ్గేన వా అత్థవిసేసావికరణం హోతీతి. తేనేతం ఆవికరోతీతి ఏత్థాపి ఏవమేవ అధిప్పాయో యోజేతబ్బో. పచ్చనీయాదీసుపి పన ‘‘నారమ్మణపచ్చయా నహేతుయా ఏకం…పే… నోవిగతపచ్చయా నహేతుయా ఏక’’న్తిఆదినా (పట్ఠా. ౧.౧.౧౦౭) మూలపదం ఆదిమ్హియేవ ఠపేత్వా యోజనా కతా, న చ తత్థ ఏతం లక్ఖణం లబ్భతి, తస్మా మూలపదస్స ఆదిమ్హి ఠపేత్వా యోజనమేవ కమో, న చక్కబన్ధనన్తి ‘‘ఆరమ్మణపచ్చయా హేతుయా తీణీ’’తిఆది యోజితం, న చ విఞ్ఞాతే అత్థే వచనేన లిఙ్గేన చ పయోజనమత్థీతి.

పచ్చయానులోమవణ్ణనా నిట్ఠితా.