౧౧. కోధనసుత్తవణ్ణనా

౬౪. ఏకాదసమే సపత్తకరణాతి వా సపత్తేహి కాతబ్బా. కోధనన్తి కుజ్ఝనసీలం. కోధనోయన్తి కుజ్ఝనో అయం. అయన్తి చ నిపాతమత్తం. కోధపరేతోతి కోధేన అనుగతో, పరాభిభూతో వా. దుబ్బణ్ణోవ హోతీతి పకతియా వణ్ణవాపి అలఙ్కతప్పటియత్తోపి ముఖవికారాదివసేన విరూపో ఏవ హోతి. ఏతరహి ఆయతిఞ్చాతి కోధాభిభూతస్స ఏకన్తమిదం ఫలన్తి దీపేతుం ‘‘దుబ్బణ్ణోవా’’తి అవధారణం కత్వా పున ‘‘కోధాభిభూతో’’తి వుత్తం.

అయసభావన్తి అకిత్తిమభావం. అత్తనో పరేసఞ్చ అనత్థం జనేతీతి అనత్థజననో. అన్తరతోతి అబ్భన్తరతో, చిత్తతో వా. తం జనో నావబుజ్ఝతీతి కోధసఙ్ఖాతం అన్తరతో అబ్భన్తరే అత్తనో చిత్తేయేవ జాతం అనత్థజననచిత్తప్పకోపనాదిభయం భయహేతుం అయం బాలమహాజనో న జానాతి. యన్తి యత్థ. భుమ్మత్థే హి ఏతం పచ్చత్తవచనం. యస్మిం కాలే కోధో సహతే నరం, అన్ధతమం తదా హోతీతి సమ్బన్ధో. యన్తి వా కారణవచనం, యస్మా కోధో ఉప్పజ్జమానో నరం సహతే అభిభవతి, తస్మా అన్ధతమం తదా హోతి, యదా కుద్ధోతి అత్థో యం-తం-సద్దానం ఏకన్తసమ్బన్ధభావతో. అథ వా యన్తి కిరియాపరామసనం. సహతేతి యదేతం కోధస్స సహనం అభిభవనం, ఏతం అన్ధతమం భవనన్తి అత్థో. అథ వా యం నరం కోధో సహతే అభిభవతి, తస్స అన్ధతమం తదా హోతి. తతో చ కుద్ధో అత్థం న జానాతి, కుద్ధో ధమ్మం న పస్సతీతి.

భూనం వుచ్చతి వుద్ధి, తస్స హననం ఘాతో ఏతేసన్తి భూనహచ్చాని. తేనాహ ‘‘హతవుద్ధీనీ’’తి. దమ-సద్దేన వుత్తమేవత్థం విభావేతుం పఞ్ఞావీరియేన దిట్ఠియాతి వుత్తన్తి దస్సేన్తో ‘‘కతరేన దమేనా’’తిఆదిమాహ. అనేకత్థో హి దమ-సద్దో. ‘‘సచ్చేన దన్తో దమసా ఉపేతో, వేదన్తగూ వుసితబ్రహ్మచరియో’’తి (సం. ని. ౧.౧౯౫; సు. ని. ౪౬౭) ఏత్థ హి ఇన్ద్రియసంవరో దమోతి వుత్తో ‘‘మనచ్ఛట్ఠాని ఇన్ద్రియాని దమేతీ’’తి కత్వా. ‘‘యది సచ్చా దమా చాగా, ఖన్త్యా భియ్యోధ విజ్జతీ’’తి (సం. ని. ౧.౨౪౬; సు. ని. ౧౯౧) ఏత్థ పఞ్ఞా దమో ‘‘సంకిలేసం దమేతి పజహతీ’’తి కత్వా. ‘‘దానేన దమేన సంయమేన సచ్చవజ్జేన అత్థి పుఞ్ఞం, అత్థి పుఞ్ఞస్స ఆగమో’’తి (సం. ని. ౪.౩౬౫) ఏత్థ ఉపోసథకమ్మం దమో ‘‘ఉపవసనవసేన కాయకమ్మాదీని దమేతీ’’తి కత్వా. ‘‘సక్ఖిస్ససి ఖో త్వం, పుణ్ణ, ఇమినా దమూపసమేన సమన్నాగతో సునాపరన్తస్మిం జనపదన్తరే విహరితు’’న్తి (మ. ని. ౩.౩౯౬; సం. ని. ౪.౮౮) ఏత్థ అధివాసనక్ఖన్తి దమో ‘‘కోధూపనాహమక్ఖాదికే దమేతి వినోదేతీ’’తి కత్వా. ‘‘న మానకామస్స దమో ఇధత్థి, న మోనమత్థి అసమాహితస్సా’’తి (సం. ని. ౧.౯) ఏత్థ అభిసమ్బోజ్ఝఙ్గాదికో సమాధిపక్ఖికో ధమ్మో దమో ‘‘దమ్మతి చిత్తం ఏతేనా’’తి కత్వా. ఇధాపి ‘‘తం దమేన సముచ్ఛిన్దే, పఞ్ఞావీరియేన దిట్ఠియా’’తి వచనతో దమ-సద్దేన పఞ్ఞావీరియదిట్ఠియో వుత్తా.

కోధనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అబ్యాకతవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.