౨. వస్సకారసుత్తవణ్ణనా

౨౨. దుతియే అభియాతుకామోతి ఏత్థ అభి-సద్దో అభిభవనత్థో ‘‘అనభివిదితు’’న్తిఆదీసు వియాతి ఆహ ‘‘అభిభవనత్థాయ యాతుకామో’’తి. వజ్జిరాజానోతి ‘‘వజ్జేతబ్బా ఇమే’’తి ఆదితో పవత్తం వచనం ఉపాదాయ వజ్జీతి లద్ధనామా రాజానో, వజ్జిరట్ఠస్స వా రాజానో వజ్జిరాజానో. రట్ఠస్స పన వజ్జిసమఞ్ఞా తన్నివాసిరాజకుమారవసేన వేదితబ్బా. రాజిద్ధియాతి రాజభావానుగతేన పభావేన. సో పన పభావో నేసం గణరాజానం మిథో సామగ్గియా లోకే పాకటో. చిరట్ఠాయీ చ అహోసీతి ‘‘సమగ్గభావం కథేతీ’’తి వుత్తం. అను అను తంసమఙ్గినో భావేతి వడ్ఢేతీతి అనుభావో, అనుభావో ఏవ ఆనుభావో, పతాపో. సో పన నేసం పతాపో హత్థిఅస్సాదివాహనసమ్పత్తియా తత్థ చ సుభిక్ఖితభావేన లోకే పాకటో జాతోతి ‘‘ఏతేన…పే… కథేతీ’’తి వుత్తం. తాళచ్ఛిగ్గళేనాతి కుఞ్చికాఛిద్దేన. అసనన్తి సరం. అతిపాతయిస్సన్తీతి అతిక్కామేన్తి. పోఙ్ఖానుపోఙ్ఖన్తి పోఙ్ఖస్స అనుపోఙ్ఖం, పురిమసరస్స పోఙ్ఖపదానుగతపోఙ్ఖం ఇతరం సరం కత్వాతి అత్థో. అవిరాధితన్తి అవిరజ్ఝితం. ఉచ్ఛిన్దిస్సామీతి ఉమ్మూలనవసేన కులసన్తతిం ఛిన్దిస్సామి. అయనం వడ్ఢనం అయో, తప్పటిపక్ఖేన అనయోతి ఆహ ‘‘అవడ్ఢి’’న్తి. ఞాతీనం బ్యసనం వినాసో ఞాతిబ్యసనం.

గఙ్గాయాతి గఙ్గాసమీపే. పట్టనగామన్తి సకటపట్టనగామం. తత్రాతి తస్మిం పట్టనే. బలవాఘాతజాతోతి ఉప్పన్నబలవకోధో. మేతి మయ్హం. గతేనాతి గమనేన. సీతం వా ఉణ్హం వా నత్థి తాయ వేలాయ. అభిముఖం యుద్ధేనాతి అభిముఖం ఉజుకమేవ సఙ్గామకరణేన. ఉపలాపనం సామం దానఞ్చాతి దస్సేతుం ‘‘అల’’న్తిఆది వుత్తం. భేదోపి ఇధ ఉపాయో ఏవాతి వుత్తం ‘‘అఞ్ఞత్ర మిథుభేదా’’తి. యుద్ధస్స పన అనుపాయతా పగేవ పకాసితా. ఇదన్తి ‘‘అఞ్ఞత్ర ఉపలాపనాయ అఞ్ఞత్ర మిథుభేదా’’తి ఇదం వచనం. కథాయ నయం లభిత్వాతి ‘‘యావకీవఞ్చ …పే… పరిహానీ’’తి ఇమాయ భగవతో కథాయ ఉపాయం లభిత్వా. అనుకమ్పాయాతి వజ్జిరాజేసు అనుగ్గహేన.

రాజాపి తమేవ పేసేత్వా సబ్బే…పే… పాపేసీతి రాజా తం అత్తనో సన్తికం ఆగతం ‘‘కిం, ఆచరియ, భగవా అవచా’’తి పుచ్ఛి. సో ‘‘యథా భో సమణస్స గోతమస్స వచనం న సక్కా వజ్జీ కేనచి గహేతుం, అపిచ ఉపలాపనాయ వా మిథుభేదేన వా సక్కా’’తి ఆహ. తతో నం రాజా ‘‘ఉపలాపనాయ అమ్హాకం హత్థిఅస్సాదయో నస్సిస్సన్తి, భేదేనేవ తే గహేస్సామి, కిం కరోమా’’తి పుచ్ఛి. తేన హి, మహారాజ, తుమ్హే వజ్జీ ఆరబ్భ పరిసతి కథం సముట్ఠాపేథ, తతో అహం ‘‘కిం తే, మహారాజ, తేహి, అత్తనో సన్తకేన కసివణిజ్జాదీని కత్వా జీవన్తు ఏతే రాజానో’’తి వత్వా పక్కమిస్సామి. తతో తుమ్హే ‘‘కిం ను, భో, ఏస బ్రాహ్మణో వజ్జీ ఆరబ్భ పవత్తం కథం పటిబాహతీ’’తి వదేయ్యాథ. దివసభాగే చాహం తేసం పణ్ణాకారం పేసేస్సామి, తమ్పి గాహాపేత్వా తుమ్హేపి మమ దోసం ఆరోపేత్వా బన్ధనతాళనాదీని అకత్వావ కేవలం ఖురముణ్డం మం కత్వా నగరా నీహరాపేథ, అథాహం ‘‘మయా తే నగరే పాకారో పరిఖా చ కారితా, అహం థిరదుబ్బలట్ఠానఞ్చ ఉత్తానగమ్భీరట్ఠానఞ్చ జానామి, న చిరస్సం దాని తం ఉజుం కరిస్సామీ’’తి వక్ఖామి. తం సుత్వా తుమ్హే ‘‘గచ్ఛతూ’’తి వదేయ్యాథాతి. రాజా సబ్బం అకాసి.

లిచ్ఛవీ తస్స నిక్ఖమనం సుత్వా ‘‘సఠో బ్రాహ్మణో, మా తస్స గఙ్గం ఉత్తారేతుం అదత్థా’’తి ఆహంసు. తత్ర ఏకచ్చేహి ‘‘అమ్హే ఆరబ్భ కథితత్తా కిర సో ఏవం కరోతీ’’తి వుత్తే ‘‘తేన హి భణే ఏతూ’’తి వదింసు. సో గన్త్వా లిచ్ఛవీ దిస్వా ‘‘కిమాగతత్థా’’తి పుచ్ఛితో తం పవత్తిం ఆరోచేసి. లిచ్ఛవినో ‘‘అప్పమత్తకేన నామ ఏవం గరుం దణ్డం కాతుం న యుత్త’’న్తి వత్వా ‘‘కిం తే తత్ర ఠానన్తర’’న్తి పుచ్ఛింసు. వినిచ్ఛయమహామచ్చోహమస్మీతి. తదేవ తే ఠానన్తరం హోతూతి. సో సుట్ఠుతరం వినిచ్ఛయం కరోతి. రాజకుమారా తస్స సన్తికే సిప్పం ఉగ్గణ్హన్తి. సో పతిట్ఠితగుణో హుత్వా ఏకదివసం ఏకం లిచ్ఛవిం గహేత్వా ఏకమన్తం గన్త్వా ‘‘దారకా కసన్తీ’’తి పుచ్ఛి. ఆమ, కసన్తి. ద్వే గోణే యోజేత్వాతి. ఆమ, ద్వే గోణే యోజేత్వాతి. ఏత్తకం వత్వా నివత్తో. తతో తమఞ్ఞో ‘‘కిం ఆచరియో ఆహా’’తి పుచ్ఛిత్వా తేన వుత్తం – అసద్దహన్తో ‘‘న మేసో యథాభూతం కథేతీ’’తి తేన సద్ధిం భిజ్జి.

బ్రాహ్మణో అపరమ్పి ఏకదివసం ఏకం లిచ్ఛవిం ఏకమన్తం నేత్వా ‘‘కేన బ్యఞ్జనేన భుత్తోసీ’’తి పుచ్ఛిత్వా నివత్తో. తమ్పి అఞ్ఞో పుచ్ఛిత్వా అసద్దహన్తో తథేవ భిజ్జి. బ్రాహ్మణో అపరమ్పి దివసం ఏకం లిచ్ఛవిం ఏకమన్తం నేత్వా ‘‘అతిదుగ్గతోసి కిరా’’తి పుచ్ఛి. కో ఏవమాహాతి. అసుకో నామ లిచ్ఛవీతి. అపరమ్పి ఏకమన్తం నేత్వా ‘‘త్వం కిర భీరుజాతికో’’తి పుచ్ఛి. కో ఏవమాహాతి? అసుకో నామ లిచ్ఛవీతి. ఏవం అఞ్ఞేన అకథితమేవ అఞ్ఞస్స కథేన్తో తీహి సంవచ్ఛరేహి తే రాజానో అఞ్ఞమఞ్ఞం భిన్దిత్వా యథా ద్వే ఏకమగ్గేన న గచ్ఛన్తి, తథా కత్వా సన్నిపాతభేరిం చరాపేసి. లిచ్ఛవినో ‘‘ఇస్సరా సన్నిపతన్తు, సూరా సన్నిపతన్తూ’’తి వత్వా న సన్నిపతింసు. బ్రాహ్మణో ‘‘అయం దాని కాలో, సీఘం ఆగచ్ఛతూ’’తి రఞ్ఞో సాసనం పేసేతి. రాజా సుత్వావ బలభేరిం చరాపేత్వా నిక్ఖమి. వేసాలికా సుత్వా ‘‘రఞ్ఞో గఙ్గం ఉత్తరితుం న దస్సామా’’తి భేరిం చరాపేసుం. తే సుత్వా ‘‘గచ్ఛన్తు సూరరాజానో’’తిఆదీని వత్వా న సన్నిపతింసు. ‘‘నగరప్పవేసనం న దస్సామ, ద్వారాని పిదహిస్సామా’’తి భేరిం చరాపేసుం. ఏకోపి న సన్నిపతి. యథావివటేహి ద్వారేహి పవిసిత్వా సబ్బే అనయబ్యసనం పాపేత్వా గతో. తం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘రాజాపి తమేవ పేసేత్వా సబ్బేపి భిన్దిత్వా గన్త్వా అనయబ్యసనం పాపేసీ’’తి.

వస్సకారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.