౮. పురిసిన్ద్రియఞాణసుత్తవణ్ణనా

౬౨. అట్ఠమే నిబ్బత్తివసేన అపాయసంవత్తనియేన వా కమ్మునా అపాయేసు నియుత్తోతి ఆపాయికో నేరయికోతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. అవీచిమ్హి ఉప్పజ్జిత్వా తత్థ ఆయుకప్పసఞ్ఞితం అన్తరకప్పం తిట్ఠతీతి కప్పట్ఠో. నిరయూపపత్తిపరిహరణవసేన తికిచ్ఛితుం అసక్కుణేయ్యోతి అతేకిచ్ఛో. అఖణ్డానీతి ఏకదేసేనపి అఖణ్డితాని. భిన్నకాలతో పట్ఠాయ బీజం బీజత్థాయ న ఉపకప్పతి. అపూతీనీతి ఉదకతేమనేన అపూతికాని. పూతికఞ్హి బీజం బీజత్థాయ న ఉపకప్పతి. అవాతాతపహతానీతి వాతేన చ ఆతపేన చ న హతాని నిరోజతం న పాపితాని. నిరోజఞ్హి కసటం బీజం బీజత్థాయ న ఉపకప్పతి. ‘‘సారాదానీ’’తి వత్తబ్బే ఆ-కారస్స రస్సత్తం కత్వా పాళియం ‘‘సారదానీ’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘సారాదానీ’’తి. తణ్డులసారస్స ఆదానతో సారాదాని, గహితసారాని పతిట్ఠితసారాని. నిస్సరఞ్హి బీజం బీజత్థాయ న ఉపకప్పతి. సుఖసయితానీతి చత్తారో మాసే కోట్ఠే పక్ఖిత్తనియామేనేవ సుఖసయితాని సుట్ఠు సన్నిచితాని. మణ్డఖేత్తేతి ఊసఖారాదిదోసేహి అవిద్ధస్తే సారక్ఖేత్తే. అభిదోతి అభి-సద్దేన సమానత్థనిపాతపదన్తి ఆహ ‘‘అభిఅడ్ఢరత్త’’న్తి. నత్థి ఏతస్స భిదాతి వా అభిదో. ‘‘అభిదం అడ్ఢరత్త’’న్తి వత్తబ్బే ఉపయోగత్థే పచ్చత్తవచనం. అడ్ఢరత్తన్తి చ అచ్చన్తసంయోగవచనం, భుమ్మత్థే వా. తస్మా అభిదో అడ్ఢరత్తన్తి అభిన్నే అడ్ఢరత్తసమయేతి అత్థో. పుణ్ణమాసియఞ్హి గగనమజ్ఝస్స పురతో వా పచ్ఛతో వా చన్దే ఠితే అడ్ఢరత్తసమయో భిన్నో నామ హోతి, మజ్ఝే ఏవ పన ఠితే అభిన్నో నామ.

సుప్పబుద్ధసునక్ఖత్తాదయోతి ఏత్థ (ధ. ప. అట్ఠ. ౨.౧౨౭ సుప్పబుద్ధసక్యవత్థు) సుప్పబుద్ధో కిర సాకియో ‘‘మమ ధీతరం ఛడ్డేత్వా నిక్ఖన్తో, మమ పుత్తం పబ్బాజేత్వా తస్స వేరిట్ఠానే ఠితో చా’’తి ఇమేహి ద్వీహి కారణేహి సత్థరి ఆఘాతం బన్ధిత్వా ఏకదివసం ‘‘న దాని నిమన్తితట్ఠానం గన్త్వా భుఞ్జితుం దస్సామీ’’తి గమనమగ్గం పిదహిత్వా అన్తరవీథియం సురం పివన్తో నిసీది. అథస్స సత్థరి భిక్ఖుసఙ్ఘపరివుతే తం ఠానం ఆగతే ‘‘సత్థా ఆగతో’’తి ఆరోచేసుం. సో ఆహ – ‘‘పురతో గచ్ఛాతి తస్స వదేథ, నాయం మయా మహల్లకతరో, నాస్స మగ్గం దస్సామీ’’తి. పునప్పునం వుచ్చమానోపి తథేవ నిసీది. సత్థా మాతులస్స సన్తికా మగ్గం అలభిత్వా తతోవ నివత్తి. సోపి చరపురిసం పేసేసి – ‘‘గచ్ఛ తస్స కథం సుత్వా ఏహీ’’తి. సత్థాపి నివత్తన్తో సితం కత్వా ఆనన్దత్థేరేన – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, సితపాతుకమ్మే పచ్చయో’’తి పుట్ఠో ఆహ – ‘‘పస్ససి, ఆనన్ద, సుప్పబుద్ధ’’న్తి. పస్సామి, భన్తే. భారియం తేన కమ్మం కతం మాదిసస్స బుద్ధస్స మగ్గం అదేన్తేన, ఇతో సత్తమే దివసే హేట్ఠాపాసాదే పాసాదమూలే పథవియా పవిసిస్సతీ’’తి ఆచిక్ఖి.

సునక్ఖత్తోపి (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౪౭) పుబ్బే భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా దిబ్బచక్ఖుపరికమ్మం పుచ్ఛి. అథస్స భగవా కథేసి. సో దిబ్బచక్ఖుం నిబ్బత్తేత్వా ఆలోకం వడ్ఢేత్వా ఓలోకేన్తో దేవలోకే నన్దనవనచిత్తలతావనఫారుసకవనమిస్సకవనేసు దిబ్బసమ్పత్తిం అనుభవమానే దేవపుత్తే చ దేవధీతరో చ దిస్వా – ‘‘ఏతేసం ఏవరూపాయ అత్తభావసమ్పత్తియా ఠితానం కిర మధురో ను ఖో సద్దో భవిస్సతీ’’తి సద్దం సోతుకామో హుత్వా దసబలం ఉపసఙ్కమిత్వా దిబ్బసోతధాతుపరికమ్మం పుచ్ఛి. భగవా పనస్స – ‘‘దిబ్బసోతధాతుస్స ఉపనిస్సయో నత్థీ’’తి ఞత్వా పరికమ్మం న కథేసి. న హి బుద్ధా యం న భవిస్సతి, తస్స పరికమ్మం కథేన్తి. సో భగవతి ఆఘాతం బన్ధిత్వా చిన్తేసి – ‘‘అహం సమణం గోతమం పఠమం దిబ్బచక్ఖుపరికమ్మం పుచ్ఛిం, సో మయ్హం ‘సమ్పజ్జతు వా మా వా సమ్పజ్జతూ’తి కథేసి. అహం పన పచ్చత్తపురిసకారేన తం నిబ్బత్తేత్వా దిబ్బసోతధాతుపరికమ్మం పుచ్ఛిం, తం మే న కథేసి. అద్ధా ఏవం హోతి ‘అయం రాజపబ్బజితో దిబ్బచక్ఖుఞాణం నిబ్బత్తేత్వా, దిబ్బసోతఞాణం నిబ్బత్తేత్వా, చేతోపరియకమ్మఞాణం నిబ్బత్తేత్వా, ఆసవానం ఖయే ఞాణం నిబ్బత్తేత్వా, మయా సమసమో భవిస్సతీ’తి ఇస్సామచ్ఛరియవసేన మయ్హం న కథేతీ’’తి భియ్యోసో ఆఘాతం బన్ధిత్వా కాసాయాని ఛడ్డేత్వా గిహిభావం పత్వాపి న తుణ్హీభూతో విహాసి. దసబలం పన అసతా తుచ్ఛేన అబ్భాచిక్ఖిత్వా అపాయూపగో అహోసి. తమ్పి భగవా బ్యాకాసి. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘ఏవమ్పి ఖో, భగ్గవ, సునక్ఖత్తో లిచ్ఛవిపుత్తో మయా వుచ్చమానో అపక్కమేవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, యథా తం ఆపాయికో’’తి (దీ. ని. ౩.౬). తేన వుత్తం ‘‘అపరేపి సుప్పబుద్ధసునక్ఖత్తాదయో భగవతా ఞాతావా’’తి. ఆది-సద్దేన కోకాలికాదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో.

సుసీమో పరిబ్బాజకోతి (సం. ని. అట్ఠ. ౨.౨.౭౦) ఏవంనామకో వేదఙ్గేసు కుసలో పణ్డితో పరిబ్బాజకో. అఞ్ఞతిత్థియా హి పరిహీనలాభసక్కారసిలోకా ‘‘సమణో గోతమో న జాతిగోత్తాదీని ఆరబ్భ లాభగ్గప్పత్తో జాతో, కవిసేట్ఠో పనేస ఉత్తమకవితాయ సావకానం బన్ధం బన్ధిత్వా దేతి. తే తం ఉగ్గణ్హిత్వా ఉపట్ఠాకానం ఉపనిసిన్నకథమ్పి అనుమోదనమ్పి సరభఞ్ఞమ్పీతి ఏవమాదీని కథేన్తి. తే తేసం పసన్నానం లాభం ఉపసంహరన్తి. సచే మయం యం సమణో గోతమా జానాతి, తతో థోకం జానేయ్యామ, అత్తనో సమయం తత్థ పక్ఖిపిత్వా మయమ్పి ఉపట్ఠాకానం కథేయ్యామ. తతో ఏతేహి లాభితరా భవేయ్యామ. కో ను ఖో సమణస్స గోతమస్స సన్తికే పబ్బజిత్వా ఖిప్పమేవ ఉగ్గణ్హితుం సక్ఖిస్సతీ’’తి ఏవం చిన్తేత్వా ‘‘సుసిమో పటిబలో’’తి దిస్వా ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవమాహంసు ‘‘ఏహి త్వం, ఆవుసో సుసీమ, సమణే గోతమే బ్రహ్మచరియం చర, త్వం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా అమ్హే వాచేయ్యాసి, తం మయం ధమ్మం పరియాపుణిత్వా గిహీనం భాసిస్సామ, ఏవం మయమ్పి సక్కతా భవిస్సామ గరుకతా మానితా పూజితా లాభినో చీవరపిణ్డపాతసేనాసనగిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారాన’’న్తి (సం. ని. ౨.౭౦).

అథ సుసీమో పరిబ్బాజకో తేసం వచనం సమ్పటిచ్ఛిత్వా యేనానన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. థేరో చ తం ఆదాయ భగవన్తం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం ఆరోచేసి. భగవా పన చిన్తేసి ‘‘అయం పరిబ్బాజకో తిత్థియసమయే ‘అహం పాటిఏక్కో సత్థా’తి పటిజానమానో చరతి, ‘ఇధేవ మగ్గబ్రహ్మచరియం చరితుం ఇచ్ఛామీ’తి కిర వదతి, కిం ను ఖో మయి పసన్నో, ఉదాహు మయ్హం వా మమ సావకానం ధమ్మకథాయ పసన్నో’’తి. అథస్స ఏకట్ఠానేపి పసాదాభావం ఞత్వా ‘‘అయం మమ సాసనే ‘ధమ్మం థేనేస్సామీ’తి పబ్బజతి, ఇతిస్స ఆగమనం అపరిసుద్ధం, నిప్ఫత్తి ను ఖో కీదిసా’’తి ఓలోకేన్తో ‘‘కిఞ్చాపి ‘ధమ్మం థేనేస్సామీ’తి పబ్బజతి, కతిపాహేనేవ పన ఘటేత్వా అరహత్తం గణ్హిస్సతీ’’తి ఞత్వా ‘‘తేనహానన్ద, సుసీమం పబ్బాజేథా’’తి ఆహ. తం సన్ధాయేతం వుత్తం ‘‘ఏవం భగవతా కో ఞాతో? సుసీమో పరిబ్బాజకో’’తి.

సన్తతిమహామత్తోతి (ధ. ప. అట్ఠ. ౨.౧౪౧ సన్తతిమహామత్తవత్థు) సో కిర ఏకస్మిం కాలే రఞ్ఞో పసేనదిస్స పచ్చన్తం కుపితం వూపసమేత్వా ఆగతో. అథస్స రాజా తుట్ఠో సత్త దివసాని రజ్జం దత్వా ఏకం నచ్చగీతకుసలం ఇత్థిం అదాసి. సో సత్త దివసాని సురామదమత్తో హుత్వా సత్తమే దివసే సబ్బాలఙ్కారప్పటిమణ్డితో హత్థిక్ఖన్ధవరగతో నహానతిత్థం గచ్ఛన్తో సత్థారం పిణ్డాయ పవిసన్తం ద్వారన్తరే దిస్వా హత్థిక్ఖన్ధవరగతోవ సీసం చాలేత్వా వన్ది. సత్థా సితం కత్వా ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, సితపాతుకరణే హేతూ’’తి ఆనన్దత్థేరేన పుట్ఠో సితకారణం ఆచిక్ఖన్తో ఆహ – ‘‘పస్ససి, ఆనన్ద, సన్తతిమహామత్తం, అజ్జేవ సబ్బాభరణప్పటిమణ్డితో మమ సన్తికం ఆగన్త్వా చాతుప్పదికగాథావసానే అరహత్తం పత్వా పరినిబ్బాయిస్సతీ’’తి. తేన వుత్తం ‘‘ఏవం కో ఞాతో భగవతాతి? సన్తతిమహామత్తో’’తి.

పురిసిన్ద్రియఞాణసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.