౧. సోణసుత్తవణ్ణనా

౫౫. ఛట్ఠస్స పఠమే నిసీది భగవా పఞ్ఞత్తే ఆసనేతి ఏత్థ కిం తం ఆసనం పఠమమేవ పఞ్ఞత్తం, ఉదాహు భగవన్తం దిస్వా పఞ్ఞత్తన్తి చే? భగవతో ధరమానకాలే పధానికభిక్ఖూనం వత్తమేతం, యదిదం అత్తనో వసనట్ఠానే బుద్ధాసనం పఞ్ఞపేత్వావ నిసీదనన్తి దస్సేన్తో ఆహ ‘‘పధానికభిక్ఖూ’’తిఆది. బుద్ధకాలే కిర యత్థ యత్థ ఏకోపి భిక్ఖు విహరతి, సబ్బత్థ బుద్ధాసనం పఞ్ఞత్తమేవ హోతి. కస్మా? భగవా హి అత్తనో సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా ఫాసుకట్ఠానే విహరన్తే మనసి కరోతి – ‘‘అసుకో మయ్హం సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా గతో, అసక్ఖి ను ఖో విసేసం నిబ్బత్తేతుం, నో’’తి. అథ నం పస్సతి కమ్మట్ఠానం విస్సజ్జేత్వా అకుసలవితక్కం వితక్కయమానం, తతో ‘‘కథఞ్హి నామ మాదిసస్స సత్థు సన్తికే కమ్మట్ఠానం గహేత్వా విహరన్తం ఇమం కులపుత్తం అకుసలవితక్కా అధిభవిత్వా అనమతగ్గే వట్టదుక్ఖే సంసారేస్సన్తీ’’తి తస్స అనుగ్గహత్థం తత్థేవ అత్తానం దస్సేత్వా తం కులపుత్తం ఓవదిత్వా ఆకాసం ఉప్పతిత్వా పున అత్తనో వసనట్ఠానమేవ గచ్ఛతి. అథేవం ఓవదియమానా తే భిక్ఖూ చిన్తయింసు ‘‘సత్థా అమ్హాకం మనం జానిత్వా ఆగన్త్వా అమ్హాకం సమీపే ఠితంయేవ అత్తానం దస్సేతి. తస్మిం ఖణే, ‘భన్తే, ఇధ నిసీదథ నిసీదథా’తి ఆసనపరియేసనం నామ భారో’’తి. తే ఆసనం పఞ్ఞపేత్వావ విహరన్తి. యస్స పీఠం అత్థి, సో తం పఞ్ఞపేతి. యస్స నత్థి, సో మఞ్చం వా ఫలకం వా పాసాణం వా వాలికాపుఞ్జం వా పఞ్ఞపేతి. తం అలభమానా పురాణపణ్ణానిపి సంకడ్ఢిత్వా తత్థ పంసుకూలం పత్థరిత్వా ఠపేన్తి.

సత్త సరాతి – ఛజ్జో, ఉసభో, గన్ధారో, మజ్ఝిమో, పఞ్చమో, ధేవతో, నిసాదోతి ఏతే సత్త సరా. తయో గామాతి – ఛజ్జగామో, మజ్ఝిమగామో, సాధారణగామోతి తయో గామా, సమూహాతి అత్థో. మనుస్సలోకే వీణావాదనా ఏకేకస్స సరస్స వసేన తయో తయో ముచ్ఛనాతి కత్వా ఏకవీసతి ముచ్ఛనా. దేవలోకే వీణావాదనా పన సమపఞ్ఞాస ముచ్ఛనాతి వదన్తి. తత్థ హి ఏకేకస్స సరస్స వసేన సత్త సత్త ముచ్ఛనా, అన్తరస్స సరస్స చ ఏకాతి సమపఞ్ఞాస ముచ్ఛనా. తేనేవ సక్కపఞ్హసుత్తసంవణ్ణనాయం (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౩౪౫) ‘‘సమపఞ్ఞాస ముచ్ఛనా ముచ్ఛేత్వా’’తి పఞ్చసిఖస్స వీణావాదనం దస్సేన్తేన వుత్తం. ఠానా ఏకూనపఞ్ఞాసాతి ఏకేకస్సేవ సరస్స సత్త సత్త ఠానభేదా, యతో సరస్స మణ్డలతావవత్థానం హోతి. ఏకూనపఞ్ఞాసట్ఠానవిసేసో తిస్సో దువే చతస్సో చతస్సో తిస్సో దువే చతస్సోతి ద్వావీసతి సుతిభేదా చ ఇచ్ఛితా.

అతిగాళ్హం ఆరద్ధన్తి థినమిద్ధఛమ్భితత్తానం వూపసమత్థం అతివియ ఆరద్ధం. సబ్బత్థ నియుత్తా సబ్బత్థికా. సబ్బేన వా లీనుద్ధచ్చపక్ఖియేన అత్థేతబ్బా సబ్బత్థికా. సమథోయేవ సమథనిమిత్తం. ఏవం సేసేసుపి. ఖయా రాగస్స వీతరాగత్తాతి ఏత్థ యస్మా బాహిరకో కామేసు వీతరాగో న ఖయా రాగస్స వీతరాగో సబ్బసో అవిప్పహీనరాగత్తా. విక్ఖమ్భితరాగో హి సో. అరహా పన ఖయా ఏవ, తస్మా వుత్తం ‘‘ఖయా రాగస్స వీతరాగత్తా’’తి. ఏస నయో దోసమోహేసుపి.

లాభసక్కారసిలోకం నికామయమానోతి ఏత్థ లబ్భతి పాపుణీయతీతి లాభో, చతున్నం పచ్చయానమేతం అధివచనం. సక్కచ్చం కాతబ్బోతి సక్కారో. పచ్చయా ఏవ హి పణీతపణీతా సున్దరసున్దరా అభిసఙ్ఖరిత్వా కతా ‘‘సక్కారో’’తి వుచ్చతి, యా చ పరేహి అత్తనో గారవకిరియా, పుప్ఫాదీహి వా పూజా. సిలోకోతి వణ్ణభణనం. తం లాభఞ్చ, సక్కారఞ్చ, సిలోకఞ్చ, నికామయమానో, పవత్తయమానోతి అత్థో. తేనేవాహ ‘‘చతుపచ్చయలాభఞ్చ…పే… పత్థయమానో’’తి.

థూణన్తి పసూనం బన్ధనత్థాయ నిఖాతత్థమ్భసఙ్ఖాతం థూణం. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సోణసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.