౫-౧౦. దట్ఠబ్బసుత్తాదివణ్ణనా

౧౫-౨౦. పఞ్చమే సవిసయస్మింయేవాతి అత్తనో అత్తనో విసయే ఏవ. లోకియలోకుత్తరధమ్మే కథేతున్తి లోకియధమ్మే లోకుత్తరధమ్మే చ తేన తేన పవత్తివిసేసేన కథేతుం. చతూసు సోతాపత్తియఙ్గేసూతి సప్పురిససంసేవో సద్ధమ్మస్సవనం యోనిసోమనసికారో ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తీతి ఇమేసు చతూసు సోతాపత్తిమగ్గకారణేసు. కామఞ్చ తేసు సతిఆదయోపి ధమ్మా ఇచ్ఛితబ్బావ తేహి వినా తేసం అసమ్భవతో, తథాపి చేత్థ సద్ధా విసేసతో కిచ్చకారీతి వేదితబ్బా. సద్ధో ఏవ హి సప్పురిసే పయిరుపాసతి, సద్ధమ్మం సుణాతి, యోనిసో చ అనిచ్చాదితో మనసి కరోతి, అరియమగ్గస్స చ అనుధమ్మం పటిపజ్జతి, తస్మా వుత్తం ‘‘ఏత్థ సద్ధాబలం దట్ఠబ్బ’’న్తి. ఇమినా నయేన సేసబలేసుపి అత్థో దట్ఠబ్బో.

చతూసు సమ్మప్పధానేసూతి చతుబ్బిధసమ్మప్పధానభావనాయ. చతూసు సతిపట్ఠానేసూతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. ఏత్థ చ సోతాపత్తిఅఙ్గేసు సద్ధా వియ, సమ్మప్పధానభావనాయ వీరియం వియ చ సతిపట్ఠానభావనాయ యస్మా ‘‘వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్స’’న్తి (దీ. ని. ౨.౩౭౩; మ. ని. ౧.౧౦౬) వచనతో పుబ్బభాగే కిచ్చతో సతి అధికా ఇచ్ఛితబ్బా, ఏవం సమాధికమ్మికస్స సమాధి, ‘‘అరియసచ్చభావనా పఞ్ఞాభావనా’’తి కత్వా తత్థ పఞ్ఞా పుబ్బభాగే అధికా ఇచ్ఛితబ్బాతి పాకటోయమత్థో. అధిగమక్ఖణే పన సమాధిపఞ్ఞానం వియ సబ్బేసమ్పి బలానం సద్ధాదీనం సమతావ ఇచ్ఛితబ్బా. తథా హి ‘‘ఏత్థ సద్ధాబల’’న్తిఆదినా తత్థ తత్థ ఏత్థగ్గహణం కతం.

ఇదాని సద్ధాదీనం తత్థ తత్థ అతిరేకకిచ్చతం ఉపమాయ విభావేతుం ‘‘యథా హీ’’తిఆది వుత్తం. తత్రిదం ఉపమా సంసన్దనం – రాజపఞ్చమసహాయా వియ విముత్తిపరిపాచకాని పఞ్చ బలాని. నేసం కీళనత్థం ఏకజ్ఝం వీథిఓతరణం వియ బలానం ఏకజ్ఝం విపస్సనావీథిఓతరణం, సహాయేసు పఠమాదీనం యథాసకం గేహేవ విచారణా వియ సద్ధాదీనం సోతాపత్తిఅఙ్గాదీని పత్వా పుబ్బఙ్గమతా. సహాయేసు ఇతరేసం తత్థ తత్థ తుణ్హీభావో వియ సేసబలానం తత్థ తత్థ తదన్వయతా, తస్స పుబ్బఙ్గమస్స బలస్స కిచ్చానుగతా. న హి తదా తేసం ససమ్భారపథవీఆదీసు ఆపాదీనం వియ కిచ్చం పాకటం హోతి, సద్ధాదీనంయేవ పన కిచ్చం విభూతం హుత్వా తిట్ఠతి పురేతరం తథాపచ్చయేహి చిత్తసన్తానస్స అభిసఙ్ఖతత్తా. ఏత్థ చ విపస్సనాకమ్మికస్స భావనా విసేసతో పఞ్ఞుత్తరాతి దస్సనత్థం రాజానం నిదస్సనం కత్వా పఞ్ఞిన్ద్రియం వుత్తం. ఛట్ఠాదీని సువిఞ్ఞేయ్యాని.

దట్ఠబ్బసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

బలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.