౮. పతిలీనసుత్తవణ్ణనా

౩౮. అట్ఠమే అన్తవా లోకోతి ఏకపస్సేన వడ్ఢితం కసిణనిమిత్తం ‘‘లోకో’’తి గాహేన వా తక్కేన వా ఉప్పన్నదిట్ఠి. లాభీ హి ఝానచక్ఖునా పస్సిత్వా గణ్హాతి, ఇతరో తక్కమత్తేన. అనన్తవాతి సమన్తతో వడ్ఢితం అప్పమాణం కసిణనిమిత్తం ‘‘లోకో’’తి గాహేన వా తక్కేన వా ఉప్పన్నదిట్ఠి. తం జీవం తం సరీరన్తి జీవో సరీరఞ్చ ఏకమేవ వత్థూతి ఉప్పన్నదిట్ఠి. విస్సట్ఠానీతి సకపరిచ్చజనవసేన నిస్సట్ఠాని. వన్తానీతి ఇదం పున అనాదియనభావదస్సనవసేన వుత్తం. చత్తమ్పి హి కేచి గణ్హన్తి, నయిదమేవన్తి దస్సనత్థం ‘‘వన్తానీ’’తి వుత్తం. న హి యం యేన వన్తం, న సో తం పున ఆదీయతి. వన్తమ్పి కిఞ్చి ససన్తతిలగ్గం సియా, నయిదమేవన్తి దస్సనత్థం ‘‘ముత్తానీ’’తి వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘ఛిన్నబన్ధనాని కతానీ’’తి, సన్తతితో వినిమోచనవసేన ఛిన్నబన్ధనాని కతానీతి అత్థో. ముత్తమ్పి కిఞ్చి ముత్తబన్ధనం వియ ఫలం కుహిఞ్చి తిట్ఠతి, న ఏవమిదన్తి దస్సనత్థం ‘‘పహీనానీ’’తి వుత్తం. యథా కిఞ్చి దున్నిస్సట్ఠం పున ఆదాయ సమ్మదేవ నిస్సట్ఠం ‘‘పటినిస్సట్ఠ’’న్తి వుచ్చతి, ఏవం విపస్సనాయ నిస్సట్ఠాని ఆదిన్నసదిసాని మగ్గేన పహీనాని పటినిస్సట్ఠాని నామ హోన్తీతి దస్సనత్థం ‘‘పటినిస్సట్ఠానీ’’తి వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘యథా న పున చిత్తం ఆరోహన్తి, ఏవం పటినిస్సజ్జితానీ’’తి.

కామేసనాతి కామానం ఏసనా, కామసఙ్ఖాతా వా ఏసనా కామేసనా. వుత్తఞ్హేతం ‘‘తత్థ కతమా కామేసనా? యో కామేసు కామచ్ఛన్దో కామరాగో కామనన్దీ కామపిపాసా కామముచ్ఛా కామజ్ఝోసానం, అయం వుచ్చతి కామేసనా’’తి, తస్మా కామరాగో ‘‘కామేసనా’’తి వేదితబ్బో. తేనేవాహ ‘‘కామేసనా…పే… అనాగామిమగ్గేన పహీనా’’తి. భవానం ఏసనా భవేసనా. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘తత్థ కతమా భవేసనా? యో భవేసు భవచ్ఛన్దో…పే… భవజ్ఝోసానం, అయం వుచ్చతి భవేసనా’’తి, తస్మా భవేసనరాగో రూపారూపభవపత్థనాతి వేదితబ్బో. తేనేవాహ ‘‘భవేసనా పన అరహత్తమగ్గేన పహీయతీ’’తి.

బ్రహ్మచరియస్స ఏసనా బ్రహ్మచరియేసనా. సా చ మగ్గబ్రహ్మచరియస్స, దిట్ఠిగతికసమ్మతబ్రహ్మచరియస్స చ గవేసనవసేన ద్విప్పకారాతి ఆహ ‘‘బ్రహ్మచరియం ఏసిస్సామీ’’తిఆది. దిట్ఠిగతికసమ్మతస్స బ్రహ్మచరియస్స ఏసనాపి హి బ్రహ్మచరియేసనాతి వుచ్చతి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘తత్థ కతమా బ్రహ్మచరియేసనా? సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, యా ఏవరూపా దిట్ఠి దిట్ఠిగతం దిట్ఠిగహనం దిట్ఠికన్తారం దిట్ఠివిసూకాయికం దిట్ఠివిప్ఫన్దితం దిట్ఠిసంయోజనం గాహో పతిట్ఠాహో అభినివేసో పరామాసో కుమ్మగ్గో మిచ్ఛాపథో మిచ్ఛత్తం తిత్థాయతనం విపరియేసగ్గాహో, అయం వుచ్చతి బ్రహ్మచరియేసనా’’తి (విభ. ౯౧౯).

తస్మా దిట్ఠిగతికసమ్మతస్స బ్రహ్మచరియస్స ఏసనా దిట్ఠబ్రహ్మచరియేసనాతి వేదితబ్బా. తేనేవాహ ‘‘దిట్ఠిబ్రహ్మచరియేసనా పన సోతాపత్తిమగ్గేనేవ పటిప్పస్సమ్భతీ’’తి. ఏత్తావతా చ రాగదిట్ఠియో ఏసనాతి దస్సితం హోతి. న కేవలఞ్చ రాగదిట్ఠియో ఏవ ఏసనా, తదేకట్ఠం కమ్మమ్పి. వుత్తమ్పి చేతం –

‘‘తత్థ కతమా కామేసనా? కామరాగో తదేకట్ఠం అకుసలం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం, అయం వుచ్చతి కామేసనా. తత్థ కతమా భవేసనా? భవరాగో తదేకట్ఠం అకుసలం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం, అయం వుచ్చతి భవేసనా. తత్థ కతమా బ్రహ్మచరియేసనా? అన్తగ్గాహికా దిట్ఠి తదేకట్ఠం అకుసలం కాయకమ్మం వచీకమ్మం మనోకమ్మం, అయం వుచ్చతి బ్రహ్మచరియేసనా’’తి (విభ. ౯౧౯).

నవవిధమానోతి ‘‘సేయ్యస్స సేయ్యోహమస్మీ’’తిఆదినా (సం. ని. ౪.౧౦౮; ధ. స. ౧౧౨౧; విభ. ౮౬౬; మహాని. ౨౧) ఆగతో నవవిధమానో.

‘‘కామేసనా’’తిఆదిగాథాయ పన బ్రహ్మచరియేసనా సహాతి బ్రహ్మచరియేసనాయ సద్ధిం. విభత్తిలోపేన హి అయం నిద్దేసో. కరణత్థే వా ఏతం పచ్చత్తవచనం. ఇదం వుత్తం హోతి ‘‘బ్రహ్మచరియేసనాయ సద్ధిం కామేసనా భవేసనాతి తిస్సో ఏసనా’’తి. తాసు బ్రహ్మచరియేసనం సరూపతో దస్సేతుం ‘‘ఇతిసచ్చపరామాసో, దిట్ఠిట్ఠానా సముస్సయా’’తి వుత్తం. తస్సత్థో – ఇతి ఏవం సచ్చన్తి పరామాసో ఇతిసచ్చపరామాసో. ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞన్తి దిట్ఠియా పవత్తిఆకారం దస్సేతి. దిట్ఠియో ఏవ సబ్బానత్థహేతుభావతో దిట్ఠిట్ఠానా. వుత్తఞ్హేతం – ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠిపరమాహం, భిక్ఖవే, వజ్జం వదామీ’’తి (అ. ని. ౧.౩౧౦). తా ఏవ చ ఉపరూపరి వుద్ధియా మానలోభాదికిలేససముస్సయనేన వట్టదుక్ఖసముస్సయనేన చ సముస్సయా, ‘‘ఇదమేవ సచ్చం మోఘమఞ్ఞ’’న్తి మిచ్ఛాభినివిసమానా సబ్బానత్థహేతుకా కిలేసదుక్ఖూపచయతో హేతుభూతా చ దిట్ఠియో బ్రహ్మచరియేసనాతి వుత్తం హోతి. ఏతేన పవత్తిఆకారతో నిబ్బత్తితో చ బ్రహ్మచరియేసనా దస్సితాతి వేదితబ్బా.

సబ్బరాగవిరత్తస్సాతి సబ్బేహి కామభవరాగేహి విరత్తస్స. తతో ఏవ తణ్హాక్ఖయసఙ్ఖాతే నిబ్బానే విముత్తత్తా తణ్హాక్ఖయవిముత్తినో అరహతో. ఏసనా పటినిస్సట్ఠాతి కామేసనా, భవేసనా సబ్బసో నిస్సట్ఠా పహీనా. దిట్ఠిట్ఠానా సమూహతాతి బ్రహ్మచరియేసనాసఙ్ఖాతా దిట్ఠిట్ఠానా చ పఠమమగ్గేనేవ సముగ్ఘాతితా. ఏవమ్పి ఇమిస్సా గాథాయ అత్థవణ్ణనా వేదితబ్బా. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

పతిలీనసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.