౯. ఉజ్జయసుత్తవణ్ణనా

౩౯. నవమే అనుకులయఞ్ఞన్తి అనుకులం కులానుక్కమం ఉపాదాయ దాతబ్బదానం. తేనాహ ‘‘అమ్హాకం…పే… కులానుకులవసేన యజితబ్బ’’న్తి. వంసపరమ్పరాయ పచ్ఛా దుగ్గతపురిసేహి పదాతబ్బదానం. ఏవరూపం కులం సీలవన్తే ఉద్దిస్స నిబద్ధదానం, తస్మిం కులే దలిద్దానిపి న ఉపచ్ఛిన్దన్తి. తత్రిదం వత్థు – అనాథపిణ్డికస్స ఘరే పఞ్చ సలాకభత్తసతాని దీయింసు. దన్తమయసలాకానం పఞ్చసతాని అహేసుం. అథ తం కులం అనుక్కమేన దాలిద్దియేన అభిభూతం. ఏకా తస్మిం కులే దారికా ఏకసలాకతో ఉద్ధం దాతుం నాసక్ఖి. సాపి పచ్ఛా సాతవాహనం రట్ఠం గన్త్వా ఖలం సోధేత్వా లద్ధధఞ్ఞేన తం సలాకం అదాసి. ఏకో థేరో రఞ్ఞో ఆరోచేసి. రాజా తం ఆనేత్వా అగ్గమహేసిట్ఠానే ఠపేసి. సా తతో పట్ఠాయ పున పఞ్చపి సలాకసతాని పవత్తేసి.

అస్సమేధన్తిఆదీసు పోరాణకరాజకాలే కిర సస్సమేధం, పురిసమేధం, సమ్మాపాసం, వాచాపేయ్యన్తి చత్తారి సఙ్గహవత్థూని అహేసుం, యేహి రాజానో లోకం సఙ్గణ్హింసు. తత్థ నిప్ఫన్నసస్సతో దసమభాగగ్గహణం సస్సమేధం నామ, సస్ససమ్పాదనే మేధావితాతి అత్థో. మహాయోధానం ఛమాసికభత్తవేతనానుప్పదానం పురిసమేధం నామ, పురిససఙ్గణ్హనే మేధావితాతి అత్థో. దలిద్దమనుస్సానం హత్థే లేఖం గహేత్వా తీణి వస్సాని వినా వడ్ఢియా సహస్సద్విసహస్సమత్తధనానుప్పదానం సమ్మాపాసం నామ. తఞ్హి సమ్మా మనుస్సే పాసేతి హదయే బన్ధిత్వా వియ ఠపేతి, తస్మా సమ్మాపాసన్తి వుచ్చతి. ‘‘తాత, మాతులా’’తిఆదినా పన సణ్హవాచాభణనం వాచాపేయ్యం నామ, పేయ్యవజ్జం పియవచనతాతి అత్థో. ఏవం చతూహి వత్థూహి సఙ్గహితం రట్ఠం ఇద్ధఞ్చేవ హోతి ఫీతఞ్చ పహూతఅన్నపానం ఖేమం నిరబ్బుదం, మనుస్సా ముదా మోదనా ఉరే పుత్తే నచ్చేన్తా అపారుతఘరద్వారా విహరన్తి. ఇదం ఘరద్వారేసు అగ్గళానం అభావతో నిరగ్గళన్తి వుచ్చతి. అయం పోరాణికా పవేణీ. అపరభాగే పన ఓక్కాకరాజకాలే బ్రాహ్మణా ఇమాని చత్తారి సఙ్గహవత్థూని ఇమఞ్చ రట్ఠసమ్పత్తిం పరివత్తేన్తా ఉమ్మూలం కత్వా అస్సమేధం పురిసమేధన్తిఆదికే పఞ్చ యఞ్ఞే నామ అకంసు. వుత్తఞ్హేతం భగవతా బ్రాహ్మణధమ్మియసుత్తే –

‘‘తేసం ఆసి విపల్లాసో, దిస్వాన అణుతో అణుం…పే…;

తే తత్థ మన్తే గన్థేత్వా, ఓక్కాకం తదుపాగము’’న్తి. (సు. ని. ౩౦౧-౩౦౪);

ఇదాని తేహి పరివత్తేత్వా ఠపితమత్థం దస్సేన్తో ‘‘అస్సమేధ’’న్తిఆదిమాహ. తత్థ మేధన్తీతి వధేన్తి. ద్వీహి పరియఞ్ఞేహీతి మహాయఞ్ఞస్స పుబ్బభాగే పచ్ఛా చ పవత్తేతబ్బేహి ద్వీహి పరివారయఞ్ఞేహి. సత్తనవుతిపఞ్చపసుసతఘాతభింసనస్సాతి సత్తనవుతాధికానం పఞ్చన్నం పసుసతానం మారణేన భేరవస్స పాపభీరుకానం భయావహస్స. తథా హి వదన్తి –

‘‘ఛసతాని నియుజ్జన్తి, పసూనం మజ్ఝిమే హని;

అస్సమేధస్స యఞ్ఞస్స, ఊనాని పసూహి తీహీ’’తి. (సం. ని. టీ. ౧.౧.౧౨౦);

సమ్మన్తి యుగచ్ఛిద్దే పక్ఖిపితబ్బదణ్డకం. పాసన్తీతి ఖిపన్తి. సంహారిమేహీతి సకటేహి వహితబ్బేహి. పుబ్బే కిర ఏకో రాజా సమ్మాపాసం యజన్తో సరస్సతినదితీరే పథవియా వివరే దిన్నే నిముగ్గోయేవ అహోసి, అన్ధబాలబ్రాహ్మణా గతానుగతిగతా ‘‘అయం తస్స సగ్గగమనమగ్గో’’తి సఞ్ఞాయ తత్థ సమ్మాపాసయఞ్ఞం పట్ఠపేన్తి. తేన వుత్తం ‘‘నిముగ్గోకాసతో పభుతీ’’తి. అయూపో అప్పకదివసో యాగో, సయూపో బహుదివసం నేయ్యో సత్రయాగోతి. మన్తపదాభిసఙ్ఖతానం సప్పిమధూనం వాజమితి సమఞ్ఞా. హిరఞ్ఞసువణ్ణగోమహింసాది సత్తరసకదక్ఖిణస్స. సారగబ్భకోట్ఠాగారాదీసు నత్థి ఏత్థ అగ్గళన్తి నిరగ్గళో. తత్థ కిర యఞ్ఞే అత్తనో సాపతేయ్యం అనవసేసతో అనిగూహిత్వా నియ్యాతీయతి.

మహారమ్భాతి బహుపసుఘాతకమ్మా. అట్ఠకథాయం పన ‘‘వివిధా యత్థ హఞ్ఞరే’’తి వక్ఖమానత్తా ‘‘మహాకిచ్చా మహాకరణీయా’’తి పఠమో అత్థవికప్పో వుత్తో. దుతియో పన అత్థవికప్పో ‘‘మహారమ్భాతి పపఞ్చవసేన అజేళకా’’తిఆది వుత్తన్తి అధిప్పాయేన ‘‘అపిచా’’తిఆదినా ఆరద్ధో. నిరారమ్భాతి ఏత్థాపి వుత్తనయేన అత్థో వేదితబ్బో. నను చ పాణాతిపాతాదిఅకుసలకమ్మస్స అప్పమత్తకమ్పి ఫలం నుపలబ్భతి, తస్మా తస్స నిప్ఫలభావం అవత్వా ‘‘న తే హోన్తి మహప్ఫలా’’తి కస్మా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘నిరవసేసత్థే’’తిఆది. అనుగతం కులన్తి అనుకులం, కులానుగతన్తి అత్థో. యే నిచ్చభత్తాదిం పుబ్బపురిసేహి పట్ఠపితం అపరాపరం అనుపచ్ఛిన్దన్తా మనుస్సా దదన్తి, తే అనుకులం యజన్తి నామ. తేనేవాహ ‘‘యే అఞ్ఞే అనుకులం యజన్తీ’’తిఆది.

ఉజ్జయసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.