౭. సన్తుట్ఠిసుత్తవణ్ణనా

౨౭. సత్తమే నిద్దోసానీతి అవజ్జరహితాని ఆగమనసుద్ధితో కాయమణ్డనాదికిలేసవత్థుభావాభావతో చ. తత్థ సులభతాయ పరియేసనదుక్ఖస్స అభావో దస్సితో, అప్పతాయ పరిహరణదుక్ఖస్సపి అభావో దస్సితో, అనవజ్జతాయ అగరహితబ్బతాయ భిక్ఖుసారుప్పభావో దస్సితో హోతి. అప్పతాయ వా పరిత్తాసస్స అవత్థుతా, సులభతాయ గేధాదీనం అవత్థుతా, అనవజ్జతాయ ఆదీనవదస్సననిస్సరణపఞ్ఞానం అత్థితా దస్సితా హోతి. అప్పతాయ వా లాభేన న సోమనస్సం జనయన్తి, అలాభేన న దోమనస్సం జనయన్తి, అనవజ్జతాయ విప్పటిసారనిమిత్తం అఞ్ఞాణుపేక్ఖం న జనయన్తి అవిప్పటిసారవత్థుభావతో.

పంసుకూలన్తి సఙ్కారకూటాదీసు యత్థ కత్థచి పంసూనం ఉపరి ఠితత్తా అబ్భుగ్గతట్ఠేన పంసుకూలం వియాతి పంసుకూలం, పంసు వియ కుచ్ఛితభావం ఉలతి గచ్ఛతీతి పంసుకూలన్తి ఏవం లద్ధనామం రథికాదీసు పతితనన్తకాని ఉచ్చినిత్వా కతచీవరం. రుక్ఖమూలన్తి వివేకానురూపం యం కిఞ్చి రుక్ఖసమీపం. యం కిఞ్చి ముత్తన్తి యం కిఞ్చి గోముత్తం. కేచి పనేత్థ ‘‘గోముత్తపరిభావితహరీతకఖణ్డం పూతిముత్త’’న్తి వదన్తి. ‘‘పూతిభావేన ఆపణాదితో విస్సట్ఠం ఛడ్డితం అపరిగ్గహితం యం కిఞ్చి భేసజ్జం పూతిముత్తన్తి అధిప్పేత’’న్తి అపరే.

యతో ఖోతి పచ్చత్తే నిస్సక్కవచనం, యం ఖోతి వుత్తం హోతి. తేన తుట్ఠో హోతీతి వుత్తకిరియం పరామసతి. తుట్ఠోతి సన్తుట్ఠో. ఇదమస్సాహన్తి య్వాయం చతుబ్బిధేన యథావుత్తేన పచ్చయేన అప్పేన సులభేన సన్తోసో, ఇదం ఇమస్స భిక్ఖునో సీలసంవరాదీసు అఞ్ఞతరం ఏకం సామఞ్ఞఙ్గం సమణభావకారణన్తి అహం వదామి. సన్తుట్ఠస్స హి చతుపారిసుద్ధిసీలం పరిపుణ్ణం హోతి, సమథవిపస్సనా చ భావనాపారిపూరిం గచ్ఛన్తి. అథ వా సామఞ్ఞం నామ అరియమగ్గో, తస్స సఙ్ఖేపతో ద్వే అఙ్గా బాహిరం అజ్ఝత్తికన్తి. తత్థ బాహిరం సప్పురిసూపనిస్సయో సద్ధమ్మస్సవనఞ్చ. అజ్ఝత్తికం పన యోనిసోమనసికారో ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తి చ. తేసు యస్మా యథారహం ధమ్మానుధమ్మప్పటిపత్తిభూతా తస్స మూలభూతా చేతే ధమ్మా, యదిదం అప్పిచ్ఛతా సన్తుట్ఠితా పవివిత్తతా అసంసట్ఠతా ఆరద్ధవీరియతాతి ఏవమాదయో, తస్మా వుత్తం ‘‘ఇదమస్సాహం అఞ్ఞతరం సామఞ్ఞఙ్గన్తి వదామీ’’తి.

సేనాసనమారబ్భాతి విహారాదిం మఞ్చపీఠాదిఞ్చ సేనాసనం నిస్సాయ. చీవరం పానభోజనన్తి నివాసనాదిచీవరం అమ్బపానకాదిపానం ఖాదనీయభోజనీయాదిభుఞ్జితబ్బవత్థుఞ్చ ఆరబ్భాతి సమ్బన్ధో. విఘాతోతి విఘాతభావో, చిత్తస్స దుక్ఖం న హోతీతి యోజనా. అయఞ్హేత్థ సఙ్ఖేపత్థో – ‘‘అముకస్మిం నామ ఆవాసే పచ్చయా సులభా’’తి లభితబ్బట్ఠానగమనేన వా ‘‘మయ్హం పాపుణాతి, న తుయ్హ’’న్తి వివాదాపజ్జనేన వా నవకమ్మకరణాదివసేన వా సేనాసనాదీని పరియేసన్తానం అసన్తుట్ఠానం ఇచ్ఛితాలాభాదినా యో విఘాతో చిత్తస్స హోతి, సో తత్థ సన్తుట్ఠస్స న హోతి. దిసా నప్పటిహఞ్ఞతీతి సన్తుట్ఠియా చాతుద్దిసభావేన దిసా న పటిహనతి. వుత్తఞ్హేతం ‘‘చాతుద్దిసో అప్పటిఘో చ హోతి, సన్తుస్సమానో ఇతరీతరేనా’’తి (సు. ని. ౪౨).

సమణధమ్మస్స అనులోమాతి సమణధమ్మస్స సమథవిపస్సనాభావనాయ, అరియమగ్గస్సేవ వా అనుచ్ఛవికా అప్పిచ్ఛతాదయో. తుట్ఠచిత్తస్స భిక్ఖునోతి తుట్ఠచిత్తేన భిక్ఖునా. అధిగ్గహితా హోన్తీతి పటిపక్ఖధమ్మే అభిభవిత్వా గహితా హోన్తి. అన్తోగతాతి అబ్భన్తరగతా. న పరిబాహిరాతి న బాహిరా కతా.

సన్తుట్ఠిసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.