౬. కుహసుత్తవణ్ణనా

౨౬. ఛట్ఠే కుహకాతి సామన్తజప్పనాదినా కుహనవత్థునా కుహకా, అసన్తగుణసమ్భావనిచ్ఛాయ కోహఞ్ఞం కత్వా పరేసం విద్ధంసకాతి అత్థో. థద్ధాతి ‘‘కోధనో హోతి ఉపాయాసబహులో, అప్పమ్పి వుత్తో సమానో అభిసజ్జతి కుప్పతి బ్యాపజ్జతి పతిత్థీయతీ’’తి (అ. ని. ౩.౨౫, ౨౭) ఏవం వుత్తేన కోధేన చ, ‘‘దుబ్బచో హోతి దోవచస్సకరణేహి ధమ్మేహి సమన్నాగతో అక్ఖమో అప్పదక్ఖిణగ్గాహీ అనుసాసని’’న్తి (మ. ని. ౧.౧౮౧; పారా. ౪౨౬). ఏవం వుత్తేన దోవచస్సేన చ, ‘‘జాతిమదో, గోత్తమదో, లాభమదో, ఆరోగ్యమదో, యోబ్బనమదో, జీవితమదో’’తి (విభ. ౮౩౨) ఏవం వుత్తజాతిమదాదిభేదేన మానేన చ గరుకాతబ్బేసు గరూసుపి నిపచ్చకారం అకత్వా అయోసలాకం గిలిత్వా ఠితా వియ అనోనతా హుత్వా విచరణకా. తేనాహ ‘‘కోధేన చా’’తిఆది.

ఉపలాపకాతి మిచ్ఛాజీవవసేన కులసఙ్గణ్హకా. లపాతి పచ్చయత్థం పయుత్తవాచావసేన నిప్పేసికతావసేన లపకాతి అత్థో. సిఙ్గన్తి సిఙ్గారం. తఞ్హి కుసలస్స విజ్ఝనతో సుట్ఠు ఆసేవితతాయ సీసే పరిక్ఖిత్తం సునిబ్బత్తం విసాణం వియ థిరత్తా చ సిఙ్గం వియాతి సిఙ్గం, నాగరికభావసఙ్ఖాతస్స కిలేససిఙ్గస్సేతం నామం. సిఙ్గారభావో సిఙ్గారతా, సిఙ్గారకరణకఆకారో వా. చాతురభావో చాతురతా. తథా చాతురియం. పరిక్ఖతభావో పరిక్ఖతతా, పరిఖణిత్వా ఠపితస్సేవ దళ్హసిఙ్గారస్సేతం నామం. ఇతరం తస్సేవ వేవచనం. ఏవం సబ్బేహి వారేహి కిలేససిఙ్గారతావ కథితా.

ఉగ్గతనళాతి నళసదిసం తుచ్ఛమానం ఉక్ఖిపిత్వా విచరణకా. తేనాహ ‘‘తుచ్ఛమానం ఉక్ఖిపిత్వా ఠితా’’తి. యస్మా తే కుహనాదియోగతో న సమ్మాపటిపన్నా, తస్మా ‘‘మమ సన్తకా న హోన్తీ’’తి వుత్తం. అపగతాతి యదిపి తే మమ సాసనే పబ్బజితా, యథానుసిట్ఠం పన అప్పటిపజ్జనతో అపగతా ఏవ ఇమస్మా ధమ్మవినయా, ఇతో తే సువిదూరే ఠితాతి దస్సేతి. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘నభఞ్చ దూరే పథవీ చ దూరే,

పారం సముద్దస్స తదాహు దూరే;

తతో హవే దూరతరం వదన్తి,

సతఞ్చ ధమ్మో అసతఞ్చ రాజా’’తి. (జా. ౨.౨౧.౪౧౪);

సబ్బత్థ పత్థటతాయ వేపుల్లం పాపుణన్తీతి సబ్బత్థ పత్థటభావేన సీలాదిధమ్మక్ఖన్ధపారిపూరియా వేపుల్లం పాపుణన్తి.

కుహసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.