౧౦. పరిబ్బాజకసుత్తవణ్ణనా

౩౦. దసమే అభిఞ్ఞాతాతి ఏదిసో చ ఏదిసో చాతి అభిలక్ఖణవసేన ఞాతా. తేనాహ ‘‘ఞాతా పాకటా’’తి. పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి ఏత్థ పటిసల్లానన్తి తేహి తేహి సద్ధివిహారికఅన్తేవాసికఉపాసకాదిసత్తేహి చేవ రూపారమ్మణాదిసఙ్ఖారేహి చ పటినివత్తిత్వా అపసక్కిత్వా సల్లీనం నిలీయనం, ఏకీభావో పవివేకోతి వుత్తం హోతి. యో తతో వుట్ఠితో, సో పటిసల్లానా వుట్ఠితో నామ హోతి. భగవా పన యస్మా పటిసల్లానా ఉత్తమతో ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠాసి, తస్మా వుత్తం ‘‘పటిసల్లానా వుట్ఠితోతి ఫలసమాపత్తితో వుట్ఠితో’’తి. వత్థుకామేసూతి రూపాదీసు కిలేసకామస్స వత్థుభూతేసు కామేసు. బహలరాగన్తి థిరమూలదుమ్మోచనీయతాహి అజ్ఝోసానేన బహలభూతం కిలేసకామం. సకారణాతి యేహి కారణేహి పరేసం వాదే దోసం దస్సేన్తి, తేహి కారణేహి సకారణా. న హి లక్ఖణయుత్తేన హేతునా వినా పరవాదేసు దోసం దస్సేతుం సక్కా.

ఏవమాదీతి ఏత్థ ఆదిసద్దేన ‘‘నత్థి హేతు నత్థి పచ్చయో సత్తానం సంకిలేసాయా’’తి (దీ. ని. ౧.౧౬౮) ఏవమాదిం సఙ్గణ్హాతి, తస్మా ఏవమాదివాదినో ఏవం హేతుప్పటిక్ఖేపవాదినోతి అత్థో. ఏత్థ చ నత్థికదిట్ఠి విపాకం పటిబాహతి, అకిరియదిట్ఠి కమ్మం పటిబాహతి, అహేతుకదిట్ఠి ఉభయం పటిబాహతి. తత్థ కమ్మం పటిబాహన్తేన విపాకో పటిబాహితో హోతి, విపాకం పటిబాహన్తేనపి కమ్మం పటిబాహితం. ఇతి సబ్బేపేతే అత్థతో ఉభయపటిబాహకా అహేతువాదా చేవ అకిరియవాదా చ నత్థికవాదా చ హోన్తి.

ఓక్కన్తనియమాతి ఓగాళ్హమిచ్ఛత్తనియమా. సజ్ఝాయతీతి తం దిట్ఠిదీపకం గన్థం ఉగ్గహేత్వా పఠతి. వీమంసతీతి తస్స అత్థం విచారేతి. తస్సాతిఆది వీమంసనాకారదస్సనం. తస్మిం ఆరమ్మణేతి యథాపరికప్పితహేతుపచ్చయాభావాదికే నత్థి హేతూతిఆదినయప్పవత్తాయ లద్ధియా ఆరమ్మణే. మిచ్ఛాసతి సన్తిట్ఠతీతి ‘‘నత్థి హేతూ’’తిఆదివసేన అనుస్సవూపలద్ధే అత్థే తదాకారపరివితక్కనేహి సవిగ్గహే వియ సరూపతో చిత్తస్స పచ్చుపట్ఠితే చిరకాలపరిచయేన ఏవమేతన్తి నిజ్ఝానక్ఖమభావూపగమనేన నిజ్ఝానక్ఖన్తియా తథాగహితే పునప్పునం తథేవ ఆసేవన్తస్స బహులీకరోన్తస్స మిచ్ఛావితక్కేన సమానీయమానా మిచ్ఛావాయామోపత్థమ్భితా అతంసభావం తంసభావన్తి గణ్హన్తీ మిచ్ఛాసతీతి లద్ధనామా తంలద్ధిసహగతా తణ్హా సన్తిట్ఠతి. చిత్తం ఏకగ్గం హోతీతి యథావుత్తవితక్కాదిపచ్చయలాభేన తస్మిం ఆరమ్మణే అవట్ఠితతాయ అనేకగ్గతం పహాయ చిత్తం ఏకగ్గం అప్పితం వియ హోతి మిచ్ఛాసమాధినా. సోపి హి పచ్చయవిసేసేన లద్ధభావనాబలో కదాచి సమాధానపటిరూపకిచ్చకరో హోతియేవ పహరణవిజ్ఝనాదీసు వియాతి దట్ఠబ్బం.

జవనాని జవన్తీతి అనేకక్ఖత్తుం తేనాకారేన పుబ్బభాగియేసు జవనవారేసు పవత్తేసు సబ్బపచ్ఛిమే జవనవారే సత్త జవనాని జవన్తి. పఠమజవనే సతేకిచ్ఛో హోతి, తథా దుతియాదీసూతి ధమ్మసభావదస్సనమేతం, న పన తస్మిం ఖణే తేసం సతేకిచ్ఛభావాపాదనం కేనచి సక్కా కాతుం. తత్థాతి తేసు తీసు మిచ్ఛాదస్సనేసు. కోచి ఏకం దస్సనం ఓక్కమతీతి యస్స ఏకస్మింయేవ అభినివేసో ఆసేవనా పవత్తా, సో ఏకంయేవ దస్సనం ఓక్కమతి. యస్స ద్వీసు తీసుపి వా అభినివేసో ఆసేవనా పవత్తా, సో ద్వే తీణి ఓక్కమతి. ఏతేన యా పుబ్బే ఉభయపటిబాహికతాముఖేన పవత్తా అత్థసిద్ధా సబ్బదిట్ఠికా, సా పుబ్బభాగియా, మిచ్ఛానియామోక్కన్తియా పన యథాసకం పచ్చయసముదాగమదిట్ఠితో భిన్నారమ్మణానం వియ విసేసాధిగమానం ఏకజ్ఝం అనుప్పత్తియా అభికిణ్ణా ఏవాతి దస్సేతి. ఏకస్మిం ఓక్కన్తేపి ద్వీసు తీసు ఓక్కన్తేసుపి నియతమిచ్ఛాదిట్ఠికోవ హోతీతి ఇమినా తిస్సన్నమ్పి దిట్ఠీనం సమానఫలతం సమానబలఞ్చ దస్సేతి. తస్మా తిస్సోపి చేతనా ఏకస్స ఉప్పన్నా అఞ్ఞమఞ్ఞం అనుబలప్పదాయికా హోన్తి.

కిం పనేస ఏతస్మిఞ్ఞేవ అత్తభావే నియతో, ఉదాహు అఞ్ఞస్మిమ్పీతి? ఏతస్మిఞ్ఞేవ నియతో. అకుసలఞ్హి నామేతం అబలం, న కుసలం వియ మహాబలం. అఞ్ఞథా సమ్మత్తనియామో వియ అచ్చన్తికో సియా, ఆసేవనవసేన పన భవన్తరేపి తం తం దిట్ఠిం రోచేతియేవ. తేనేవాహ ‘‘వట్టఖాణుకో నామేస సత్తో’’తి. తస్మా ‘‘సకిం నిముగ్గో నిముగ్గో ఏవ బాలో’’తి వియ వట్టఖాణుజోతనా, యాదిసేహి పన పచ్చయేహి అయం తం దస్సనం ఓక్కన్తో పున కదాచి మిచ్ఛత్తనియామో తప్పటిక్ఖేపపచ్చయే పటిచ్చ తతో సీసుక్ఖేపనమస్స న హోతీతి న వత్తబ్బం. తేన వుత్తం ‘‘యేభుయ్యేనా’’తి. ఏదిసాతి ‘‘బుద్ధానమ్పి అతేకిచ్ఛా’’తిఆదినా వుత్తసదిసా.

అత్తనో నిన్దాభయేనాతి ‘‘సమ్మా దిట్ఠిఞ్చ నామ తే గరహన్తీ’’తిఆదినా అత్తనో ఉపరి పరేహి వత్తబ్బనిన్దాభయేన. ఘట్టనభయేనాతి తథా పరేసం అపసాదనభయేన. సహధమ్మేన పరేన అత్తనో ఉపరి కాతబ్బనిగ్గహో ఉపారమ్భో, తతో పరిత్తాసో ఉపారమ్భభయం. తం పన అత్థతో ఉపవాదభయం హోతీతి ఆహ ‘‘ఉపవాదభయేనా’’తి. పటిప్పస్సద్ధివసేన అభిజ్ఝా వినయతి ఏతేనాతి అభిజ్ఝావినయో, అరహత్తఫలం. తేనాహ ‘‘అభిజ్ఝావినయో వుచ్చతి అరహత్త’’న్తి.

పరిబ్బాజకసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఉరువేలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.