౮. వేసారజ్జసుత్తవణ్ణనా

౮. అట్ఠమే బ్యామోహవసేన సరణపరియేసనం సారజ్జనం సారదో, బ్యామోహభయం. విగతో సారదో ఏతస్సాతి విసారదో, తస్స భావో వేసారజ్జం. తం పన ఞాణసమ్పదం, పహానసమ్పదం, దేసనావిసేససమ్పదం ఖేమఞ్చ నిస్సాయ పవత్తం చతుబ్బిధపచ్చవేక్ఖణఞాణం. తేనాహ ‘‘చతూసు ఠానేసూ’’తిఆది. ఉసభస్స ఇదన్తి ఆసభం, సేట్ఠట్ఠానం. సబ్బఞ్ఞుతపటిజాననవసేన అభిముఖం గచ్ఛన్తి, అట్ఠ వా పరిసా ఉపసఙ్కమన్తీతి ఆసభా, పుబ్బబుద్ధా. ఇదం పనాతి బుద్ధానం ఠానం సబ్బఞ్ఞుతమేవ వదతి. తిట్ఠమానోవాతి అవదన్తోపి తిట్ఠమానోవ పటిజానాతి నామాతి అత్థో. ఉపగచ్ఛతీతి అనుజానాతి.

అట్ఠసు పరిసాసూతి ‘‘అభిజానామి ఖో పనాహం, సారిపుత్త, అనేకసతం ఖత్తియపరిసం ఉపసఙ్కమితా…పే… బ్రాహ్మణపరిసం గహపతిపరిసం, సమణపరిసం, చాతుమహారాజికపరిసం, తావతింసపరిసం, మారపరిసం, బ్రహ్మపరిసం ఉపసఙ్కమితా, తత్రపి మయా సన్నిసిన్నపుబ్బఞ్చేవ సల్లపితపుబ్బఞ్చ సాకచ్ఛా చ సమాపజ్జితపుబ్బా. తత్ర వత మం ‘భయం వా సారజ్జం వా ఓక్కమిస్సతీ’తి నిమిత్తమేతం, సారిపుత్త, న సమనుపస్సామీ’’తి (మ. ని. ౧.౧౫౧) ఏవం వుత్తపరిసాసు. అభీతనాదం నదతీతి పరతో దస్సితఞాణయోగేన విసారదో అహన్తి అభీతనాదం నదతి. సీహనాదసుత్తేనాతి ఖన్ధవగ్గే ఆగతేన సీహనాదసుత్తేన.

‘‘దేవమనుస్సానం చతుచక్కం వత్తతీ’’తి (అ. ని. ౪.౩౧) సుత్తసేసేన సప్పురిసూపనిస్సయాదిఫలసమ్పత్తిపవత్తి వుత్తా, పురిమసప్పురిసూపనిస్సయాదిఉపనిస్సయా పచ్ఛిమసప్పురిసూపనిస్సయాదిసమ్పత్తిపవత్తి వా వుత్తా. ఆది-సద్దేన తత్థ చ చక్కసద్దస్స గహణం వేదితబ్బం. విచక్కసణ్ఠానా అసని ఏవ అసనివిచక్కం. ఉరచక్కాదీసూతి ఆది-సద్దేన ఆణాసమూహాదీసుపి చక్కసద్దస్స పవత్తి వేదితబ్బా. ‘‘సఙ్ఘభేదం కరిస్సామ చక్కభేద’’న్తిఆదీసు (పారా. ౪౦౯; చూళవ. ౩౪౩) హి ఆణా ‘‘చక్క’’న్తి వుత్తా. ‘‘దేవచక్కం అసురచక్క’’న్తిఆదీసు సమూహోతి.

పటివేధనిట్ఠత్తా అరహత్తమగ్గఞాణం పటివేధోతి ‘‘ఫలక్ఖణే ఉప్పన్నం నామా’’తి వుత్తం. తేన పటిలద్ధస్సపి దేసనాఞాణస్స కిచ్చనిప్ఫత్తి పరస్స బుజ్ఝనమత్తేన హోతీతి ‘‘అఞ్ఞాసికోణ్డఞ్ఞస్స సోతాపత్తి…పే… ఫలక్ఖణే పవత్తం నామా’’తి వుత్తం. తతో పరం పన యావ పరినిబ్బానా దేసనాఞాణప్పవత్తి తస్సేవ పవత్తితస్స ధమ్మచక్కస్స ఠానన్తి వేదితబ్బం.

దస్సితధమ్మేసూతి వుత్తధమ్మేసు. వచనమత్తమేవ హి తేసం, న పన దస్సనం తాదిసస్సేవ ధమ్మస్స అభావతో. భగవతో ఏవ వా ‘‘ఇమే ధమ్మా అనభిసమ్బుద్ధో’’తి పరస్స వచనవసేన దస్సితధమ్మేసు. ‘‘ధమ్మపటిసమ్భిదా’’తిఆదీసు (విభ. ౭౧౮-౭౨౧) వియ ధమ్మ-సద్దో హేతుపరియాయోతి ఆహ ‘‘సహధమ్మేనాతి సహేతునా’’తి. హేతూతి చ ఉపపత్తిసాధనహేతు వేదితబ్బో, న కారకో, సమ్పాపకో వా. నిమిత్తన్తి చోదనాయ కారణం. తత్థ చోదకో చోదనం కరోతీతి కారణం, ధమ్మో చోదనం కరోతి ఏతేనాతి కారణం. తేనాహ ‘‘పుగ్గలోపీ’’తిఆది. ఖేమన్తి కేనచి అప్పటిబాహియభావేన అనుపద్దుతం.

అన్తరాయో ఏతేసం అత్థి, అన్తరాయే వా నియుత్తాతి అన్తరాయికా. ఏవంభూతా పన తే యస్మా అన్తరాయకరా నామ హోన్తి, తస్మా ఆహ ‘‘అన్తరాయం కరోన్తీతి అన్తరాయికా’’తి. అసఞ్చిచ్చ వీతిక్కమే నాతిసావజ్జాతి కత్వా వుత్తం ‘‘సఞ్చిచ్చ వీతిక్కన్తా’’తి. సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధాతిఆది నిదస్సనమత్తం ఇతరేసమ్పి చతున్నం ‘‘అన్తరాయికా’’తి వుత్తధమ్మానం తబ్భావే బ్యభిచారాభావతో. ఇధ పన మేథునధమ్మో అధిప్పేతోతి ఇదం అట్ఠుప్పత్తివసేన వుత్తం అరిట్ఠసిక్ఖాపదం (పాచి. ౪౧౭) వియ. యస్మా తంఖణమ్పి కామానం ఆదీనవం దిస్వా విరతో హోతి చే, విసేసం అధిగచ్ఛతి, న కామేసు ఆసత్తో, తస్మా వుత్తం ‘‘మేథున…పే…అన్తరాయో హోతీ’’తి. తత్థ యస్స కస్సచీతి న కేవలం పబ్బజితస్సేవ, అథ ఖో యస్స కస్సచి. తథా హి వుత్తం ‘‘మేథునమనుయుత్తస్స, ముస్సతేవాపి సాసన’’న్తి (సు. ని. ౮౨౦).

తస్మిం అనియ్యానికధమ్మేతి తస్మిం పరేహి పరికప్పితఅనియ్యానికధమ్మనిమిత్తం. నిమిత్తత్థే హి ఇదం కమ్మసంయోగే భుమ్మం.

ఉపనిబద్ధాతి విరచితా. తేనాహ ‘‘అభిసఙ్ఖతా’’తి. పుథుభావన్తి బహుభావం. పుథూహి వా సితాతి బహూహి సమణబ్రాహ్మణేహి సితా ఉపనిబద్ధా.

వేసారజ్జసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.