౯. తణ్హుప్పాదసుత్తవణ్ణనా

౯. నవమే భవతి ఏతేన ఆరోగ్యన్తి భవో, గిలానపచ్చయో. పరివుద్ధో భవో అభవో. వుద్ధిఅత్థో హి అయమకారో యథా ‘‘సంవరాసంవరో, ఫలాఫల’’న్తి చ. సప్పినవనీతాదీనీతి ఆది-సద్దేన తేలమధుఫాణితాదీనం గహణం. సప్పినవనీతాదిగ్గహణఞ్చేత్థ నిదస్సనమత్తం, సబ్బస్సపి గిలానపచ్చయస్స సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. భవాభవోతి వా ఖుద్దకో చేవ మహన్తో చ ఉపపత్తిభవో వేదితబ్బో. తేనేవాహ ‘‘సమ్పత్తిభవేసూ’’తిఆది. భవోతి వా సమ్పత్తి, అభవోతి విపత్తి. భవోతి వుద్ధి, అభవోతి హాని. తంనిమిత్తఞ్చ తణ్హా ఉప్పజ్జతీతి వుత్తం ‘‘భవాభవహేతు వా’’తి.

తణ్హాదుతియోతి తణ్హాసహాయో. తణ్హా హి నిరుదకకన్తారే మరీచికాయ ఉదకసఞ్ఞా వియ పిపాసాభిభూతం తసితం సత్తం అస్సాసదస్సనవసేన సహాయకిచ్చం కరోన్తీ భవాదీసు అనిబ్బిన్నం కత్వా పరిబ్భమాపేతి. తథా హి తం పపాతకం అచిన్తేత్వా మధుగ్గణ్హనకలుద్దకా వియ అనేకాదీనవాకులేసు భవేసు ఆనిసంసమేవ దస్సేన్తీ అనత్థజాలే సా పరిబ్భమాపేతి, తస్మా తణ్హా ‘‘పురిసస్స దుతియా’’తి వుత్తా. నను చ అఞ్ఞేపి కిలేసాదయో భవనిబ్బత్తిపచ్చయాతి? సచ్చమేతం, న పన తథా విసేసపచ్చయో, యథా తణ్హా. తథా హి సా కుసలేహి వినా అకుసలేహి, కామావచరాదికుసలేహి చ వినా రూపావచరాదికుసలేహి భవనిబ్బత్తియా విసేసపచ్చయో. యతో సముదయసచ్చన్తి వుచ్చతీతి. ఇత్థభావఞ్ఞథాభావన్తి ఇత్థభావో చ అఞ్ఞథాభావో చ ఇత్థభావఞ్ఞథాభావో, సో ఏతస్స అత్థీతి ఇత్థభావఞ్ఞథాభావో, సంసారో, తం ఇత్థభావఞ్ఞథాభావం. తత్థ ఇత్థభావో మనుస్సత్తం, అఞ్ఞథాభావో తతో అవసిట్ఠసత్తావాసా. ఇత్థభావో వా తేసం తేసం సత్తానం పచ్చుప్పన్నో అత్తభావో, అఞ్ఞథాభావో అనాగతత్తభావో. ఏవరూపో వా అఞ్ఞోపి అత్తభావో ఇత్థభావో, న ఏవరూపో అఞ్ఞథాభావో. తేనేవాహ ‘‘ఇత్థభావఞ్ఞథాభావన్తి ఏత్థ ఇత్థభావో నామ అయం అత్తభావో’’తిఆది. సంసరణం సంసారో.

‘‘ఖన్ధానఞ్చ పటిపాటి, ధాతుఆయతనాన చ;

అబ్బోచ్ఛిన్నం వత్తమానా, సంసారోతి పవుచ్చతి’’. (విసుద్ధి. ౨.౬౧౯; దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౯౫ అపసాదనావణ్ణనా; సం. ని. అట్ఠ. ౨.౨.౬౦; అ. ని. అట్ఠ. ౨.౪.౧౯౯; ధ. స. అట్ఠ. నిదానకథా; విభ. అట్ఠ. ౨౨౬ సఙ్ఖారపదనిద్దేసో; సు. ని. అట్ఠ. ౨.౫౨౩; ఉదా. అట్ఠ. ౩౯; ఇతివు. అట్ఠ. ౧౪);

తేనాహ ‘‘ఖన్ధధాతుఆయతనానం పటిపాటి’’న్తి, ఖన్ధధాతుఆయతనానం హేతుఫలభావేన అపరాపరప్పవత్తిన్తి అత్థో.

ఏవమాదీనవం ఞత్వాతి ఏత్థ ఏతమాదీనవం ఞత్వాతిపి పఠన్తి, ఏతం సకలవట్టదుక్ఖస్స సమ్భవం సముదయం తణ్హం ఆదీనవం ఞత్వాతి అత్థో. అథ వా ఏవమాదీనవం ఞత్వాతి ఏతం యథావుత్తం సంసారానతివత్తనఆదీనవం దోసం ఞత్వా. నిగ్గహణోతి చతురూపాదానసఙ్ఖాతస్స సబ్బస్స గహణస్స పటినిస్సజ్జనేన నిగ్గహణో, ఖన్ధపరినిబ్బానేన సఙ్ఖారప్పవత్తితో అపగచ్ఛేయ్యాతి ఏవం వా ఏత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో.

తణ్హుప్పాదసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.