౯. నిబ్బానసుత్తవణ్ణనా

౧౭౯. నవమే అభిధమ్మే వుత్తనయేనాతి –

‘‘కతమా హానభాగినీ పఞ్ఞా? పఠమస్స ఝానస్స లాభిం కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి హానభాగినీ పఞ్ఞా, తదనుధమ్మతా సతి సన్తిట్ఠతి ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా. అవితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విసేసభాగినీ పఞ్ఞా. నిబ్బిదాసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి విరాగూపసఞ్హితా నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా’’తి (విభ. ౭౯౯) –

ఆదినా విభఙ్గే వుత్తనయేన ఏవమత్థో వేదితబ్బో.

తత్థ పఠమస్స ఝానస్స లాభిన్తి య్వాయం అప్పగుణస్స పఠమస్స ఝానస్స లాభీ, తం. కామసహగతా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తీతి తతో వుట్ఠితం ఆరమ్మణవసేన కామసహగతా హుత్వా సఞ్ఞామనసికారా సముదాచరన్తి తుదన్తి చోదేన్తి. తస్స కామానుపక్ఖన్దానం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన సా పఠమజ్ఝానపఞ్ఞా హాయతి పరిహాయతి, తస్మా ‘‘హానభాగినీ పఞ్ఞా’’తి వుత్తా. తదనుధమ్మతాతి తదనురూపసభావా. సతి సన్తిట్ఠతీతి ఇదం మిచ్ఛాసతిం సన్ధాయ వుత్తం, న సమ్మాసతిం. యస్స హి పఠమజ్ఝానానురూపసభావా పఠమజ్ఝానం సన్తతో పణీతతో దిస్వా అస్సాదయమానా అభినన్దమానా నికన్తి ఉప్పజ్జతి, తస్స నికన్తివసేన పఠమజ్ఝానపఞ్ఞా నేవ హాయతి న వడ్ఢతి, ఠితికోట్ఠాసికా హోతి. తేన వుత్తం ‘‘ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా’’తి. అవితక్కసహగతాతి అవితక్కం దుతియజ్ఝానం సన్తతో పణీతతో మనసికరోతో ఆరమ్మణవసేన అవితక్కసహగతా సఞ్ఞామనసికారా. సముదాచరన్తీతి పగుణతో పఠమజ్ఝానతో వుట్ఠితం దుతియజ్ఝానాధిగమత్థాయ తుదన్తి చోదేన్తి, తస్స ఉపరి దుతియజ్ఝానానుపక్ఖన్దానం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన సా పఠమజ్ఝానపఞ్ఞా విసేసభూతస్స దుతియజ్ఝానస్స ఉప్పత్తిపదట్ఠానతాయ ‘‘విసేసభాగినీ’’తి వుత్తా.

నిబ్బిదాసహగతాతి తంయేవ పఠమజ్ఝానలాభిం ఝానతో వుట్ఠితం నిబ్బిదాసఙ్ఖాతేన విపస్సనాఞాణేన సహగతా. విపస్సనాఞాణఞ్హి ఝానఙ్గభేదే వత్తన్తే నిబ్బిన్దతి ఉక్కణ్ఠతి, తస్మా ‘‘నిబ్బిదా’’తి వుచ్చతి. సముదాచరన్తీతి నిబ్బానసచ్ఛికిరియత్థాయ తుదన్తి చోదేన్తి. విరాగూపసఞ్హితాతి విరాగసఙ్ఖాతేన నిబ్బానేన ఉపసంహితా. విపస్సనాఞాణఞ్హి సక్కా ఇమినా మగ్గేన విరాగం నిబ్బానం సచ్ఛికాతున్తి పవత్తితో ‘‘విరాగూపసంహిత’’న్తి వుచ్చతి. తంసమ్పయుత్తసఞ్ఞామనసికారాపి విరాగూపసంహితా ఏవ నామ. తస్స తేసం సఞ్ఞామనసికారానం వసేన సా పఠమజ్ఝానపఞ్ఞా అరియమగ్గప్పటివేధస్స పదట్ఠానతాయ ‘‘నిబ్బేధభాగినీ’’తి వుత్తాతి.

నిబ్బానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.