౧౦. మహాపదేససుత్తవణ్ణనా

౧౮౦. దసమే మహాఓకాసేతి మహన్తే ఓకాసే మహన్తాని ధమ్మస్స పతిట్ఠాపనట్ఠానాని. యేసు పతిట్ఠాపితో ధమ్మో నిచ్ఛీయతి అసన్దేహతో. కాని పన తాని? ఆగమనవిసిట్ఠాని సుత్తోతరణాదీని. దుతియవికప్పే అపదిసీయన్తీతి అపదేసా, మహన్తా అపదేసా ఏతేసన్తి మహాపదేసా. ‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుత’’న్తిఆదినా కేనచి ఆభతస్స ధమ్మోతి వినిచ్ఛయనే కారణం. కిం పన తన్తి? తస్స యథాభతస్స సుత్తోతరణాది ఏవ. యది ఏవం కథం చత్తారోతి? యస్మా ధమ్మస్స ద్వే సమ్పదాయో సత్థా సావకో చ. తేసు సావకా సఙ్ఘగణపుగ్గలవసేన తివిధా. ఏవమిమమ్హా మయాయం ధమ్మో పటిగ్గహితోతి అపదిసితబ్బానం భేదేన చత్తారో. తేనాహ ‘‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుత’’న్తిఆది. తథా చ వుత్తం నేత్తియం (నేత్తి. ౪.౧౮) ‘‘చత్తారో మహాపదేసా బుద్ధాపదేసో, సఙ్ఘాపదేసో, గణాపదేసో, పుగ్గలాపదేసో. ఇమే చత్తారో మహాపదేసా’’తి. బుద్ధో అపదేసో ఏతస్సాతి బుద్ధాపదేసో. ఏస నయో సేసేసుపి. తేనాహ ‘‘బుద్ధాదయో…పే… మహాకారణానీ’’తి.

నేవ అభినన్దితబ్బన్తి న సమ్పటిచ్ఛితబ్బం, గన్థస్స సమ్పటిచ్ఛనం నామ సవనన్తి ఆహ ‘‘న సోతబ్బ’’న్తి. పదబ్యఞ్జనానీతి పదాని చ బ్యఞ్జనాని చ, అత్థపదాని బ్యఞ్జనపదాని చాతి అత్థో. పజ్జతి అత్థో ఏతేహీతి పదాని, అక్ఖరాదీని బ్యఞ్జనపదాని. పజ్జితబ్బతో పదాని, సఙ్కాసనాదీని అత్థపదాని. ‘‘అట్ఠకథాయం పదసఙ్ఖాతాని బ్యఞ్జనానీతి బ్యఞ్జనపదానేవ వుత్తానీ’’తి కేచి. అత్థం బ్యఞ్జేన్తీతి బ్యఞ్జనాని, బ్యఞ్జనపదాని. తేహి బ్యఞ్జితబ్బతో బ్యఞ్జనాని, అత్థపదానీతి ఉభయసఙ్గహతో. ఇమస్మిం ఠానేతి తేనాభతసుత్తస్స ఇమస్మిం పదేసే. పాళి వుత్తాతి కేవలో పాళిధమ్మో వుత్తో. అత్థో వుత్తోతి పాళియా అత్థో వుత్తో నిద్దిట్ఠో. అనుసన్ధి కథితోతి యథారద్ధదేసనాయ ఉపరిదేసనాయ చ అనుసన్ధానం కథితం, సమ్బన్ధో కథితో. పుబ్బాపరం కథితన్తి పుబ్బేన పరం అవిరుజ్ఝనఞ్చేవ విసేసట్ఠానఞ్చ కథితం పకాసితం. ఏవం పాళిధమ్మాదీని సమ్మదేవ సల్లక్ఖేత్వా గహణం సాధుకం ఉగ్గహణన్తి ఆహ ‘‘సుట్ఠు గహేత్వా’’తి. సుత్తే ఓతారేతబ్బానీతి ఞాణేన సుత్తే ఓగాహేత్వా తారేతబ్బాని. తం పన ఓగాహేత్వా తరణం తత్థ ఓతరణం అనుప్పవేసనం హోతీతి వుత్తం ‘‘ఓతరితబ్బానీ’’తి. సంసన్దేత్వా దస్సనం సన్దస్సనన్తి ఆహ ‘‘వినయే సంసన్దేతబ్బానీ’’తి.

‘‘కిం పన తం సుత్తం, కో వా వినయో’’తి విచారణాయం ఆచరియానం మతిభేదముఖేన తమత్థం దస్సేతుం ‘‘ఏత్థ చా’’తిఆది వుత్తం. వినయోతి విభఙ్గపాఠమాహ. సో హి మాతికాసఞ్ఞితస్స సుత్తస్స అత్థే సూచనతో ‘‘సుత్త’’న్తి వత్తబ్బతం అరహతి. వివిధనయత్తా విసిట్ఠనయత్తా చ వినయో, ఖన్ధకపాఠో. ఏవన్తి ఏవం సుత్తవినయేసు పరిగ్గయ్హమానేసు వినయపిటకమ్పి న పరియాదియతి పరివారపాళియా అసఙ్గహితత్తా. సుత్తన్తాభిధమ్మపిటకాని వా సుత్తం అత్థసూచనాదిఅత్థసమ్భవతో. ఏవమ్పీతి సుత్తన్తాభిధమ్మపిటకాని సుత్తం, వినయపిటకం వినయోతి ఏవం సుత్తవినయవిభాగే వుచ్చమానేపి. న తావ పరియాదియన్తీతి న తావ అనవసేసతో పరిగ్గయ్హన్తి. కస్మాతి చేతి ఆహ ‘‘అసుత్తనామకఞ్హీ’’తిఆది. యస్మా సుత్తన్తి ఇమం నామం అనారోపేత్వా సఙ్గీతం జాతకాదిబుద్ధవచనం అత్థి, తస్మా వుత్తనయేన తీణి పిటకాని న పరియాదియన్తీతి. సుత్తనిపాతఉదానఇతివుత్తకాని దీఘనికాయాదయో వియ సుత్తన్తి నామం ఆరోపేత్వా అసఙ్గీతానీతి అధిప్పాయేనేత్థ జాతకాదీహి సద్ధిం తానిపి గహితాని. బుద్ధవంసచరియాపిటకానం పనేత్థ అగ్గహణే కారణం మగ్గితబ్బం, కిం వా ఏతేన మగ్గనేన. సబ్బోపాయం వణ్ణనానయో థేరవాదదస్సనముఖేన పటిక్ఖిత్తో ఏవాతి.

కిం అత్థీతి అసుత్తనామకం బుద్ధవచనం నత్థియేవాతి దస్సేతి. తం సబ్బం పటిక్ఖిపిత్వాతి ‘‘సుత్తన్తి వినయో’’తిఆదినా వుత్తసంవణ్ణనాయం ‘‘నాయమత్థో ఇధాధిప్పేతో’’తి పటిసేధేత్వా. వినేతి ఏతేన కిలేసేతి వినయో, కిలేసవినయనూపాయో, సో ఏవ కారణన్తి ఆహ ‘‘వినయో పన కారణ’’న్తి.

ధమ్మేతి పరియత్తిధమ్మే. సరాగాయాతి సరాగభావాయ కామరాగభవరాగపరిబ్రూహనాయ. సంయోగాయాతి భవసంయోజనాయ. సఉపాదానాయాతి చతురూపాదానూపసంహితతాయ. మహిచ్ఛతాయాతి మహిచ్ఛభావాయ. అసన్తుట్ఠియాతి అసన్తుట్ఠభావాయ. కోసజ్జాయాతి కుసీతభావాయ. సఙ్గణికాయాతి కిలేససఙ్గణికవిహారాయ. ఆచయాయాతి తివిధవట్టాచయాయ. విరాగాయాతి సకలవట్టతో విరజ్జనత్థాయ. విసంయోగాయాతి కామరాగాదీహి విసంయుజ్జనత్థాయ. అనుపాదానాయాతి సబ్బస్సపి కమ్మభవస్స అగ్గహణాయ. అప్పిచ్ఛతాయాతి పచ్చయప్పిచ్ఛతాదివసేన సబ్బసో ఇచ్ఛాయ అపగమాయ. సన్తుట్ఠియాతి ద్వాదసవిధసన్తుట్ఠభావాయ. వీరియారమ్భాయాతి కాయికస్స చేవ చేతసికస్స చ వీరియస్స పగ్గణ్హనత్థాయ. వివేకాయాతి పవివిత్తభావాయ కామవివేకాదితదఙ్గవివేకాదివివేకసిద్ధియా. అపచయాయాతి సబ్బస్సపి వట్టస్స అపచయనాయ, నిబ్బానాయాతి అత్థో. ఏవం యో పరియత్తిధమ్మో ఉగ్గహణధారణపరిపుచ్ఛామనసికారవసేన యోనిసో పటిపజ్జన్తస్స సరాగాదిభావపరివజ్జనస్స కారణం హుత్వా విరాగాదిభావాయ సంవత్తతి, ఏకంసతో ఏసో ధమ్మో, ఏసో వినయో సమ్మదేవ అపాయాదీసు అపతనవసేన ధారణతో కిలేసానం వినయనతో చ. సత్థు సమ్మాసమ్బుద్ధస్స ఓవాదానురూపప్పవత్తిభావతో ఏతం సత్థుసాసనన్తి చ జానేయ్యాసీతి అత్థో.

చతుసచ్చత్థసూచనం సుత్తన్తి ఆహ ‘‘సుత్తేతి తేపిటకే బుద్ధవచనే’’తి. తేపిటకఞ్హి బుద్ధవచనం సచ్చవినిముత్తం నత్థి. రాగాదివినయకారణం యథా తేన సుత్తపదేన పకాసితన్తి ఆహ ‘‘వినయేతి ఏతస్మిం రాగాదివినయకారణే’’తి. సుత్తే ఓతరణఞ్చేత్థ తేపిటకబుద్ధవచనపరియాపన్నతావసేనేవ వేదితబ్బం, న అఞ్ఞథాతి ఆహ ‘‘సుత్తప్పటిపాటియా కత్థచి అనాగన్త్వా’’తి. ఛల్లిం ఉట్ఠపేత్వాతి అరోగస్స మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో ఉపక్కమేన ఛల్లికాయ సకలికాయ పపటికాయ వా ఉట్ఠాపనం వియ అరోగస్స సాసనధమ్మస్స తిట్ఠతో బ్యఞ్జనమత్తేన తప్పరియాపన్నం వియ హుత్వా ఛల్లిసదిసం పుబ్బాపరవిరుద్ధతాదిదోసం ఉట్ఠపేత్వా పరిదీపేత్వా. తాదిసాని పన ఏకంసతో గుళ్హవేస్సన్తరాదిపరియాపన్నాని హోన్తీతి ఆహ ‘‘గుళ్హవేస్సన్తర…పే… పఞ్ఞాయన్తీతి అత్థో’’తి. రాగాదివినయేతి రాగాదివినయనత్థేన అతదాకారతాయ అపఞ్ఞాయమానాని ఛడ్డేతబ్బాని చజితబ్బాని న గహేతబ్బాని. సబ్బత్థాతి సబ్బవారేసు.

మహాపదేససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సఞ్చేతనియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.