౩. పఠమనానాకరణసుత్తవణ్ణనా

౧౨౩. తతియే బ్రహ్మకాయికానం దేవానన్తి ఏత్థ బ్రహ్మానం కాయో సమూహోతి బ్రహ్మకాయో, తప్పరియాపన్నతాయ తత్థ గతాతి బ్రహ్మకాయికా. ఏతాయ చ సబ్బస్సపి బ్రహ్మకాయస్స సమఞ్ఞాయ భవితబ్బం. ఆభస్సరానం దేవానన్తిఆదినా పన దుతియజ్ఝానభూమికాదీనం ఉపరి గహితత్తా గోబలీబద్దఞ్ఞాయేన తదవసిట్ఠానం అయం సమఞ్ఞా, తస్మా ‘‘బ్రహ్మకాయికానం దేవాన’’న్తి పఠమజ్ఝానభూమికానంయేవ గహణం వేదితబ్బం. సహ బ్యయతి గచ్ఛతీతి సహబ్యో, సహవత్తనకో. తస్స భావో సహబ్యతా, సహపవత్తీతి ఆహ ‘‘సహభావం ఉపగచ్ఛతీ’’తి. కప్పో ఆయుప్పమాణన్తి ఏత్థ యదిపి బ్రహ్మపారిసజ్జాదీనం ఆయునో అన్తరం అత్థి, ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన పనేతం వుత్తన్తి దస్సేన్తో ‘‘పఠమజ్ఝానం అత్థి హీన’’న్తిఆదిమాహ.

ద్వే కప్పా ఆయుప్పమాణన్తి ఏత్థ పన హీనజ్ఝానేన నిబ్బత్తానం వసేన అయం పరిచ్ఛేదో కతోతి దస్సేతుం ‘‘దుతియజ్ఝానం వుత్తనయేనేవ తివిధం హోతీ’’తిఆది ఆరద్ధం. చత్తారో కప్పాతి ఏత్థ పన ఉక్కట్ఠపరిచ్ఛేదేన చతుసట్ఠి కప్పా వత్తబ్బాతి దస్సేన్తో ‘‘యం హేట్ఠా వుత్తం ‘కప్పో ద్వే కప్పా’తి, కమ్పి ఆహరిత్వా అత్థో వేదితబ్బో’’తి ఆహ. కథం పనేత్థ అయమత్థో లబ్భతీతి ఆహ ‘‘కప్పోతి చ గుణస్సపి నామ’’న్తి. తత్థ పఠమం వుత్తో కప్పో, తతో ఏకేన గుణేన, ఏకస్మిం వారే గణనాయాతి అత్థో. ద్వే కప్పా హోన్తీతి ఏకవారగణనాయ కప్పస్స ద్విగుణితత్తా ద్వే మహాకప్పా హోన్తీతి అత్థో. దుతియేనాతి దుతియవారగణనాయ. చత్తారోతి దుతియవారగణనాయ ద్వీసు కప్పేసు ద్విగుణితేసు చత్తారో మహాకప్పా హోన్తీతి అత్థో. పున తే చత్తారో కప్పాతి వుత్తనయేన ద్వే వారే గుణేత్వా యే చత్తారో కప్పా దస్సితా, పున తే చత్తారో కప్పా చతుగ్గుణా హోన్తీతి అత్థో. ఇదం వుత్తం హోతి – ద్వే వారే గుణేత్వా యే చత్తారో కప్పా దస్సితా, తేసు చతుక్ఖత్తుం గుణితేసు చతుసట్ఠి కప్పా సమ్పజ్జన్తీతి. తథా హి చత్తారో ఏకస్మిం వారే గుణితా అట్ఠ హోన్తి, పున తే అట్ఠ దుతియవారే గుణితా సోళస హోన్తి, పున తే సోళస తతియవారే గుణితా ద్వత్తింస హోన్తి, పున తే ద్వత్తింస చతుత్థవారే గుణితా చతుసట్ఠి హోన్తి. తేనేవాహ ‘‘ఇమేహి చతూహి గుణేహి గుణితా ఏకేన గుణేన అట్ఠ హోన్తీ’’తిఆది. ఏత్థ చ హేట్ఠా ఉపోసథసుత్తే (అ. ని. ౩.౭౧) –

‘‘యాని మానుసకాని పఞ్ఞాస వస్సాని, చాతుమహారాజికానం దేవానం ఏసో ఏకో రత్తిన్దివో’’తి –

ఆదినా కామావచరదేవానమేవ ఆయుప్పమాణం దస్సితం. హేట్ఠాయేవ –

‘‘తయోమే, భిక్ఖవే, పుగ్గలా సన్తో సంవిజ్జమానా లోకస్మిం. కతమే తయో? ఇధ, భిక్ఖవే, ఏకచ్చో పుగ్గలో సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా…పే… ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం దేవానం సహబ్యతం ఉపపజ్జతి. ఆకాసానఞ్చాయతనూపగానం, భిక్ఖవే, దేవానం వీసతి కప్పసహస్సాని ఆయుప్పమాణ’’న్తి (అ. ని. ౩.౧౧౭) –

ఆదినా అరూపావచరానంయేవ ఆయుప్పమాణం వుత్తం. ఇధ పన రూపావచరానమేవ ఆయుప్పమాణం దస్సితం. విభఙ్గపాళియం (విభ. ౧౦౨౨) పన ‘‘మనుస్సానం కిత్తకం ఆయుప్పమాణం, వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో’’తిఆదినా దేవమనుస్సానఞ్చేవ రూపారూపావచరసత్తానఞ్చ ఆయుప్పమాణం దస్సితం.

తత్థ సమ్మాసమ్బుద్ధేన మనుస్సానం దేవానఞ్చ ఆయుం పరిచ్ఛిన్దమానేన చతూసు అపాయేసు భుమ్మదేవేసు చ ఆయు న పరిచ్ఛిన్నం. తం కస్మాతి? నిరయే తావ కమ్మమేవ పమాణం. యావ కమ్మం న ఖీయతి, తావ పచ్చన్తి. తథా సేసఅపాయేసు. భుమ్మదేవానమ్పి కమ్మమేవ పమాణం. తత్థ నిబ్బత్తా హి కేచి సత్తాహమత్తం తిట్ఠన్తి, కేచి అడ్ఢమాసం, కప్పం తిట్ఠమానాపి అత్థియేవ. తత్థ మనుస్సేసు గిహిభావే ఠితాయేవ సోతాపన్నాపి హోన్తి, సకదాగామిఫలం అనాగామిఫలం అరహత్తమ్పి పాపుణన్తి, తేసు సోతాపన్నాదయో యావజీవం తిట్ఠన్తి, ఖీణాసవా పన పరినిబ్బాయన్తి వా పబ్బజన్తి వా. కస్మా? అరహత్తం నామ సేట్ఠగుణం, గిహిలిఙ్గం హీనం, తం హీనతాయ ఉత్తమం గుణం ధారేతుం న సక్కోతి, తస్మా తే పరినిబ్బాతుకామా వా హోన్తి పబ్బజితుకామా వా. భుమ్మదేవా పన అరహత్తం పత్తాపి యావజీవం తిట్ఠన్తి, ఛసు కామావచరేసు దేవేసు సోతాపన్నసకదాగామినో యావజీవం తిట్ఠన్తి, అనాగామినా రూపభవం గన్తుం వట్టతి ఖీణాసవేన పరినిబ్బాతుం. కస్మా? నిలీయనోకాసస్స అభావా. రూపావచరారూపావచరేసు సబ్బేపి యావజీవం తిట్ఠన్తి, తత్థ రూపావచరే నిబ్బత్తా సోతాపన్నసకదాగామినో న పున ఇధాగచ్ఛన్తి, తత్థేవ పరినిబ్బాయన్తి. ఏతే హి ఝానఅనాగామినో నామ.

అట్ఠసమాపత్తిలాభీనం పన కిం నియమేతి? పగుణజ్ఝానం. యదేవస్స పగుణం హోతి, తేన ఉపపజ్జతి. సబ్బేసు పగుణేసు కిం నియమేతి? నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనసమాపత్తి. ఏకంసేనేవ హి సో నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనే ఉపపజ్జతి. నవసు బ్రహ్మలోకేసు నిబ్బత్తఅరియసావకానం తత్రూపపత్తిపి ఉపరూపపత్తిపి, న హేట్ఠూపపత్తి. పుథుజ్జనానం పన తత్రూపపత్తిపి హోతి, ఉపరూపపత్తిపి, హేట్ఠూపపత్తిపి. పఞ్చసు సుద్ధావాసేసు చతూసు చ అరూపేసు అరియసావకానం తత్రూపపత్తిపి హోతి ఉపరూపపత్తిపి. పఠమజ్ఝానభూమియం నిబ్బత్తో అనాగామీ నవ బ్రహ్మలోకే సోధేత్వా మత్థకే ఠితో పరినిబ్బాతి. వేహప్ఫలం, అకనిట్ఠం, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనన్తి ఇమే తయో దేవలోకా సేట్ఠభవా నామ. ఇమేసు తీసు ఠానేసు నిబ్బత్తఅనాగామినో నేవ ఉద్ధం గచ్ఛన్తి, న అధో, తత్థ తత్థేవ పరినిబ్బాయన్తీతి ఇదం పకిణ్ణకం వేదితబ్బం.

పఠమనానాకరణసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.