౧-౬. పాణాతిపాతసుత్తాదివణ్ణనా

౮౧-౮౬. చతుత్థస్స పఠమాదీని ఉత్తానత్థానేవ. పఞ్చమే (సం. ని. టీ. ౧.౧.౧౩౨) ‘‘నీచే కులే పచ్చాజాతో’’తిఆదికేన అప్పకాసభావేన తమతీతి తమో, తేన తమేన యుత్తోతి తమో పుగ్గలో వుచ్చతి. తథా హి తంయోగతో పుగ్గలస్స తబ్బోహారో యథా ‘‘మచ్ఛేరయోగతో మచ్ఛరో’’తి, తస్మా తమోతి అప్పకాసభావేన తమో తమభూతో అన్ధకారం వియ జాతో, అన్ధకారత్తం వా పత్తోతి అత్థో. వుత్తలక్ఖణం తమమేవ పరమ్పరతో అయనం గతి నిట్ఠా ఏతస్సాతి తమపరాయణో. ఉభయేనపి తమగ్గహణేన ఖన్ధతమో కథితో, న అన్ధకారతమో. ఖన్ధతమోతి చ సమ్పత్తిరహితా ఖన్ధపవత్తియేవ దట్ఠబ్బా. ‘‘ఉచ్చే కులే పచ్చాజాతో’’తిఆదికేన పకాసభావేన జోతేతీతి జోతి, తేన జోతినాయుత్తోతిఆది సబ్బం వుత్తనయేన వేదితబ్బం. ఇతరే ద్వేతి జోతితమపరాయణో, జోతిజోతిపరాయణోతి ఇతరే ద్వే పుగ్గలే.

వేణువేత్తాదివిలీవేహి పేళభాజనాదికారకా విలీవకారకా. మిగమచ్ఛాదీనం నిసాదనతో నేసాదా, మాగవికమచ్ఛబన్ధాదయో. రథేసు చమ్మేన నహణకరణతో రథకారా, చమ్మకారా. పుఇతి కరీసస్స నామం, తం కుసేన్తి అపనేన్తీతి పుక్కుసా, పుప్ఫఛడ్డకా. దుబ్బణ్ణోతి విరూపో. ఓకోటిమకోతి ఆరోహాభావేన హేట్ఠిమకో, రస్సకాయోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘లకుణ్డకో’’తి. లకు వియ ఘటికా వియ డేతి పవత్తతీతి లకుణ్డకో, రస్సో. కణతి నిమీలతీతి కాణో. తం పనస్స నిమీలనం ఏకేన అక్ఖినా ద్వీహిపి వాతి ఆహ ‘‘ఏకచ్ఛికాణో వా ఉభయచ్ఛికాణో వా’’తి. కుణనం కుణో, హత్థవేకల్లం, సో ఏతస్స అత్థీతి కుణీ. ఖఞ్జో వుచ్చతి పాదవికలో. హేట్ఠిమకాయసఙ్ఖాతో సరీరస్స పక్ఖో పదేసో హతో అస్సాతి పక్ఖహతో. తేనాహ ‘‘పీఠసప్పీ’’తి. పదీపే పదీపనే ఏతబ్బం నేతబ్బన్తి పదీపేయ్యం, తేలకపాలాదిఉపకరణం. వుత్తన్తి అట్ఠకథాయం వుత్తం.

ఆగమనవిపత్తీతి ఆగమనట్ఠానవసేన విపత్తి ‘‘ఆగమో ఏత్థా’’తి కత్వా. పుబ్బుప్పన్నపచ్చయవిపత్తీతి పఠముప్పన్నపచ్చయవసేన విపరావత్తి. చణ్డాలాదిసభావా హిస్స మాతాపితరో పఠముప్పన్నపచ్చయో. పవత్తపచ్చయవిపత్తీతి పవత్తే సుఖపచ్చయవిపత్తి. తాదిసే నిహీనకులే ఉప్పన్నోపి కోచి విభవసమ్పన్నో సియా, అయం పన దుగ్గతో దురూపో. ఆజీవుపాయవిపత్తీతి ఆజీవనుపాయవసేన విపత్తి. సుఖేన హి జీవికం పవత్తేతుం ఉపాయభూతా హత్థిసిప్పాదయో ఇమస్స నత్థి, పుప్ఫఛడ్డనసిలాకోట్టనాదికమ్మం పన కత్వా జీవికం పవత్తేతి. తేనాహ ‘‘కసిరవుత్తికే’’తి. అత్తభావవిపత్తీతి ఉపధివిపత్తి. దుక్ఖకారణసమాయోగోతి కాయికచేతసికదుక్ఖుప్పత్తియా పచ్చయసమోధానం. సుఖకారణవిపత్తీతి సుఖపచ్చయపరిహాని. ఉపభోగవిపత్తీతి ఉపభోగసుఖస్స వినాసో అనుపలద్ధి. జోతి చేవ జోతిపరాయణభావో చ సుక్కపక్ఖో. ఛట్ఠం ఉత్తానమేవ.

పాణాతిపాతసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.