౧౦. చూళనికాసుత్తవణ్ణనా

౮౧. దసమే అరుణవతిసుత్తన్తఅట్ఠుప్పత్తియన్తి ‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, రాజా అహోసి అరుణవా నామ. రఞ్ఞో ఖో పన, భిక్ఖవే, అరుణవతో అరుణవతీ నామ రాజధానీ అహోసి. అరుణవతిం ఖో పన, భిక్ఖవే, రాజధానిం సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో ఉపనిస్సాయ విహాసి. సిఖిస్స ఖో పన, భిక్ఖవే, భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స అభిభూసమ్భవం నామ సావకయుగం అహోసి అగ్గం భద్దయుగం. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సిఖీ భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో అభిభుం భిక్ఖుం ఆమన్తేసీ’’తిఆదినా బ్రహ్మసంయుత్తే (సం. ని. ౧.౧౮౫) ఆగతస్స అరుణవతిసుత్తన్తస్స అట్ఠుప్పత్తియం. అతిప్పగోతి అతివియ పగో, అతివియ పాతోతి అత్థో, న తావ కులేసు భత్తం నిట్ఠాతీతి వుత్తం హోతి.

ఉజ్ఝాయన్తీతి అవఝాయన్తి, హేట్ఠా కత్వా చిన్తేన్తి, లామకతో చిన్తేన్తి. అనేకవిహితం ఇద్ధివికుబ్బనం కత్వాతి ‘‘పకతివణ్ణం విజహిత్వా నాగవణ్ణం వా దస్సేతి, సుపణ్ణవణ్ణం వా దస్సేతీ’’తిఆదినా (పటి. మ. ౩.౧౩) నయేన ఆగతం అనేకప్పకారం ఇద్ధివికుబ్బనం కత్వా. సహస్సిలోకధాతున్తి చక్కవాళసహస్సం. గాథాద్వయం అభాసీతి థేరో కిర ‘‘కథం దేసితా ఖో ధమ్మదేసనా సబ్బేసం పియా మనాపా’’తి చిన్తేత్వా ‘‘సబ్బేపి పాసణ్డా సబ్బే దేవమనుస్సా అత్తనో అత్తనో సమయే పురిసకారం వణ్ణయన్తి, వీరియస్స అవణ్ణవాదీ నామ నత్థి, వీరియప్పటిసంయుత్తం కత్వా దేసేస్సామి. ఏవమస్స ధమ్మదేసనా సబ్బేసం పియా భవిస్సతి మనాపా’’తి ఞత్వా తీసు పిటకేసు విచినిత్వా ‘‘ఆరమ్భథ నిక్కమథా’’తి (సం. ని. ౧.౧౮౬) ఇదం గాథాద్వయం అభాసి.

కిం ఆలోకో అయన్తి కస్స ను ఖో అయం ఆలోకోతి. విచినన్తానన్తి చిన్తేన్తానం. సబ్బేతి లోకధాతుయం సబ్బే దేవా చ మనుస్సా చ. ఓసటాయ పరిసాయాతి ధమ్మస్సవనత్థం సమోసటాయ పరిమితపరిచ్ఛిన్నాయ పరిసాయ. అత్థోపి నేసం పాకటో అహోసీతి న కేవలం తే సద్దమేవ అస్సోసుం, అథ ఖో అత్థోపి తేసం పకతిసవనూపచారే వియ పాకటో అహోసి. తేన సహస్సం లోకధాతుం విఞ్ఞాపేతీతి అధిప్పాయో.

పరిహరన్తీతి సినేరుం దక్ఖిణతో కత్వా పరివత్తేన్తి. విరోచమానాతి అత్తనో జుతియా దిబ్బమానా, సోభమానా వా. తావ సహస్సధా లోకోతి యత్తకో చన్దిమసూరియేహి ఓభాసియమానో లోకధాతుసఙ్ఖాతో ఏకేకో లోకో, తత్తకేన పమాణేన సహస్సధా లోకో, ఇమినా చక్కవాళేన సద్ధిం చక్కవాళసహస్సన్తి అత్థో. కస్మా పనేసా ఆనీతాతి ఏసా చూళనికా లోకధాతు కస్మా భగవతా ఆనీతా, దేసితాతి అత్థో. మజ్ఝిమికాయ లోకధాతుయా పరిచ్ఛేదదస్సనత్థన్తి ద్విసహస్సిలోకధాతుయా పరిమాణదస్సనత్థం.

సహస్సిలోకధాతుయా సహస్సీ ద్విసహస్సిలోకధాతు, సా చక్కవాళగణనాయ దససతసహస్సచక్కవాళపరిమాణా. తేనాహ ‘‘సహస్సచక్కవాళాని సహస్సభాగేన గణేత్వా’’తిఆది. కమ్పనదేవతూపసఙ్కమనాదినా జాతచక్కవాళేన సహ యోగక్ఖేమం ఠానం జాతిక్ఖేత్తం. తత్తకాయ ఏవ జాతిక్ఖేత్తభావో ధమ్మతావసేనేవ వేదితబ్బో, ‘‘పరిగ్గహవసేనా’’తి కేచి. సబ్బేసమ్పి బుద్ధానం ఏవం జాతిక్ఖేత్తం తన్నివాసీనంయేవ చ దేవతానం ధమ్మాభిసమయోతి వదన్తి. పటిసన్ధిగ్గహణాదీనం సత్తన్నంయేవ గహణం నిదస్సనమత్తం మహాభినీహారాదికాలేపి తస్స పకమ్పనస్స లబ్భనతో.

సహస్సం సహస్సధా కత్వా గణితం మజ్ఝిమికన్తిఆదినా మజ్ఝిమికాయ లోకధాతుయా సహస్సం తిసహస్సిలోకధాతు, సాయేవ చ మహాసహస్సిలోకధాతూతి దస్సేతి. సరసేనేవ ఆణాపవత్తనం ఆణాక్ఖేత్తం, యం ఏకజ్ఝం సంవట్టతి వివట్టతి చ. ఆణా ఫరతీతి తన్నివాసిదేవతానం సిరసా సమ్పటిచ్ఛనేన వత్తతి, తఞ్చ ఖో కేవలం బుద్ధానుభావేనేవ, అధిప్పాయవసేన చ పన ‘‘యావతా పన ఆకఙ్ఖేయ్యా’’తి (అ. ని. ౩.౮౧) వచనతో బుద్ధానం అవిసయో నామ నత్థి, విసయక్ఖేత్తస్స పమాణపరిచ్ఛేదో నామ నత్థి. విసమోతి సూరియుగ్గమనాదీనం విసమభావతో విసమో. తేనేవాహ ‘‘ఏకస్మిం ఠానే సూరియో ఉగ్గతో హోతీ’’తిఆది. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

చూళనికాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆనన్దవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.