౯. అకుసలమూలసుత్తవణ్ణనా

౭౦. నవమే లుబ్భతీతి లోభో. దుస్సతీతి దోసో. ముయ్హతీతి మోహో. లోభాదీని పనేతాని అసహజాతానం పాణాతిపాతాదీనం కేసఞ్చి అకుసలానం ఉపనిస్సయపచ్చయట్ఠేన, సహజాతానం అదిన్నాదానాదీనం కేసఞ్చి సమ్పయుత్తా హుత్వా ఉప్పాదకట్ఠేన, సయఞ్చ అకుసలానీతి సావజ్జదుక్ఖవిపాకట్ఠేనాతి ఆహ ‘‘అకుసలానం మూలాని, అకుసలాని చ తాని మూలానీ’’తి. వుత్తమ్పి చేతం ‘‘రత్తో ఖో, ఆవుసో, రాగేన అభిభూతో పరియాదిన్నచిత్తో పాణమ్పి హనతీ’’తిఆది. యదపీతి లిఙ్గవిపల్లాసేన వుత్తన్తి ఆహ ‘‘యోపి, భిక్ఖవే, లోభో’’తి. తదపీతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయోతి ఆహ ‘‘సోపి అకుసలమూల’’న్తి. వినాపి లిఙ్గవిపల్లాసేన అత్థయోజనం దస్సేన్తో ‘‘అకుసలమూలం వా’’తిఆదిమాహ. సబ్బత్థాతి ‘‘యదపి, భిక్ఖవే, దోసో, తదపి అకుసలమూల’’న్తిఆదీసు. అభిసఙ్ఖరోతీతి ఏత్థ ఆయూహతీతి అత్థం వత్వా తఞ్చ ఆయూహనం పచ్చయసమవాయసిద్ధితో సమ్పిణ్డనం రాసికరణం వియ హోతీతి ఆహ ‘‘సమ్పిణ్డేతి రాసిం కరోతీ’’తి.

పాళియం ‘‘వధేనా’’తిఆదీసు వధేనాతి మారణేన వా పోథనేన వా. వధసద్దో హి హింసనత్థో విహేఠనత్థో చ హోతి. బన్ధనేనాతి అద్దుబన్ధనాదినా. జానియాతి ధనజానియా, ‘‘సతం గణ్హథ, సహస్సం గణ్హథా’’తి ఏవం పవత్తితదణ్డేనాతి అత్థో. గరహాయాతి పఞ్చసిఖముణ్డకకరణం, గోమయసిఞ్చనం, గీవాయ కురణ్డకబన్ధనన్తి ఏవమాదీని కత్వా గరహపాపనేన. తత్థ పఞ్చసిఖముణ్డకకరణం నామ కాకపక్ఖకరణం. గోమయసిఞ్చనం సీసేన కణోదకావసేచనం. కురణ్డకబన్ధనం గద్దులబన్ధనం.

కాలస్మిం న వదతీతి యుత్తకాలే న వదతి, వత్తబ్బకాలస్స పుబ్బే వా పచ్ఛా వా అయుత్తకాలే వత్తా హోతి. అభూతవాదీతి యం నత్థి, తస్స వత్తా. తేనాహ ‘‘భూతం న వదతీ’’తి. అత్థం న వదతీతి కారణం న వదతి, అకారణనిస్సితం నిప్ఫలం వత్తా హోతి. ధమ్మం న వదతీతి సభావం న వదతి, అసభావం వత్తా అయథావాదీతి అత్థో. వినయం న వదతీతి సంవరవినయం న వదతి, న సంవరవినయప్పటిసంయుత్తస్స వత్తా హోతి, అత్తనో సుణన్తస్స చ న సంవరవినయావహస్స వత్తాతి అత్థో.

అతచ్ఛన్తి అభూతత్థం. తేనాహ ‘‘ఇతరం తస్సేవ వేవచన’’న్తి. అథ వా అభూతన్తి అసన్తం అవిజ్జమానం. అతచ్ఛన్తి అతథాకారం.

పుఞ్ఞకమ్మతో ఏతి ఉప్పజ్జతీతి అయో, వడ్ఢి. తప్పటిక్ఖేపేన అనయో, అవడ్ఢీతి ఆహ ‘‘అనయం ఆపజ్జతీతి అవడ్ఢిం ఆపజ్జతీ’’తి. మాలువాసిపాటికా నామ దీఘసణ్ఠానం మాలువాపక్కం, మాలువాఫలపోట్ఠలికాతి అత్థో. ఫలితాయాతి ఆతపేన సుస్సిత్వా భిన్నాయ. వటరుక్ఖాదీనం మూలేతి వటరుక్ఖాదీనం సమీపే. సకభావేన సణ్ఠాతుం న సక్కోన్తీతి కస్మా న సక్కోన్తి? భవనవినాసభయా. రుక్ఖమూలే పతితమాలువాబీజతో హి లతా ఉప్పజ్జిత్వా రుక్ఖం అభిరుహతి. సా మహాపత్తా చేవ బహుపత్తా చ మహాకోలిరపత్తసణ్ఠానేహి తతో చ మహన్తతరేహి సాఖావిటపన్తరేహి పత్తేహి సమన్నాగతా. అథ నం రుక్ఖం మూలతో పట్ఠాయ వినన్ధమానా సబ్బవిటపాని సఞ్ఛాదేత్వా మహన్తం భారం జనేత్వా తిట్ఠతి, సా వాతే వాయన్తే దేవే వా వస్సన్తే ఓఘనహేట్ఠాగతా ఓలమ్బనహేతుభూతం ఘనభావం జనేత్వా తస్స రుక్ఖస్స సబ్బసాఖం భిజ్జతి, భూమియం నిపాతేతి. తతో తస్మిం రుక్ఖే పతిట్ఠితవిమానం భిజ్జతి వినస్సతి. ఇతి తా దేవతాయో భవనవినాసభయా సకభావేన సణ్ఠాతుం న సక్కోన్తి. ఏత్థ చ యం సాఖట్ఠకవిమానం హోతి, తం సాఖాసు భిజ్జమానాసు తత్థ తత్థేవ భిజ్జిత్వా సబ్బసాఖాసు భిన్నాసు సబ్బం భిజ్జతి, రుక్ఖట్ఠకవిమానం పన యావ రుక్ఖస్స మూలమత్తమ్పి తిట్ఠతి, తావ న నస్సతీతి వేదితబ్బం. తత్థ తత్థ పలుజ్జిత్వాతి తత్థ తత్థ భిజ్జిత్వా. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

అకుసలమూలసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.