౧౦. ఉపోసథసుత్తవణ్ణనా

౭౧. దసమే తదహూతి ఏత్థ తస్మిం అహనీతి అత్థోతి ఆహ ‘‘తస్మిం అహు ఉపోసథే’’తి. ఉపవసన్తి ఏత్థాతి ఉపోసథో, ఉపోసథదివసో. ఉపవసన్తీతి చ సీలేన వా అనసనేన వా ఖీరసాయనాదివిధినా వా ఉపేతా హుత్వా వసన్తీతి అత్థో. ఉపోసథదివసే హి సాసనికా సీలేన, బాహిరకా సబ్బసో ఆహారస్స అభుఞ్జనేన ఖీరసాయనమధుసాయనాదివిధినా వా ఉపేతా హుత్వా విహరన్తి. సో పనేస ఉపోసథదివసో అట్ఠమిచాతుద్దసిపన్నరసిభేదేన తివిధో, తస్మా సేసద్వయనివారణత్థం ‘‘పన్నరసికఉపోసథదివసే’’తి వుత్తం. వవస్సగ్గత్థేతి వచసాయత్థే. దివసద్దో దివాసద్దో వియ దివసపరియాయో, తస్స విసేసనభావేన వుచ్చమానో దివాసద్దో సవిసేసేన దీపేతీతి ఆహ ‘‘దివసస్స దివా, మజ్ఝన్హికే కాలేతి అత్థో’’తి. పటిచ్ఛాపేత్వాతి సమ్పటిచ్ఛనం కారేత్వా. విపాకఫలేనాతి సదిసఫలేన. న మహప్ఫలో హోతి మనోదుచ్చరితదుస్సీల్యేన ఉపక్కిలిట్ఠభావతో. విపాకానిసంసేనాతి ఉద్రయఫలేన. విపాకోభాసేనాతి పటిపక్ఖవిగమజనితేన సభావసఙ్ఖాతేన విపాకోభాసేన. న మహాఓభాసో అపరిసుద్ధభావతో. విపాకవిప్ఫారస్సాతి విపాకవేపుల్లస్స.

నాహం క్వచనీతిఆదివచనస్స మిచ్ఛాభినివేసవసేన పవత్తత్తా ‘‘ఇదం తస్స ముసావాదస్మిం వదామీ’’తి పాళియం వుత్తం, చతుకోటికసుఞ్ఞతాదస్సనవసేన పవత్తం పన అరియదస్సనమేవాతి న తత్థ ముసావాదో. వుత్తఞ్హేతం –

‘‘పున చపరం, భిక్ఖవే, అరియసావకో ఇతి పటిసఞ్చిక్ఖతి ‘నాహం క్వచని, కస్సచి కిఞ్చనతస్మిం, న చ మమ క్వచని, కిస్మిఞ్చి కిఞ్చనతత్థీ’’’తిఆది (మ. ని. ౩.౭౦).

ఏత్థ హి చతుకోటికసుఞ్ఞతా కథితా. కథం? అరియో (విసుద్ధి. ౨.౭౬౦; మ. ని. అట్ఠ. ౩.౭౦) హి నాహం క్వచనీతి క్వచి అత్తానం న పస్సతి, కస్సచి కిఞ్చనతస్మిన్తి అత్తనో అత్తానం కస్సచి పరస్స కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం న పస్సతి, భాతిట్ఠానే భాతరం, సహాయట్ఠానే సహాయం, పరిక్ఖారట్ఠానే పరిక్ఖారం మఞ్ఞిత్వా ఉపనేతబ్బం న పస్సతీతి అత్థో. న చ మమ క్వచనీతి ఏత్థ మమ-సద్దం తావ ఠపేత్వా క్వచని పరస్స చ అత్తానం క్వచి న పస్సతీతి అయమత్థో. ఇదాని మమ-సద్దం ఆహరిత్వా ‘‘మమ కిస్మిఞ్చి కిఞ్చనతత్థీ’’తి సో పరస్స అత్తానం ‘‘మమ కిస్మిఞ్చి కిఞ్చనభావేన అత్థీ’’తి న పస్సతి, అత్తనో భాతికట్ఠానే భాతరం, సహాయట్ఠానే సహాయం, పరిక్ఖారట్ఠానే పరిక్ఖారన్తి కిస్మిఞ్చి ఠానే పరస్స అత్తానం ఇమినా కిఞ్చనభావేన ఉపనేతబ్బం న పస్సతీతి అత్థో. ఏవమయం యస్మా నేవ కత్థచి అత్తానం పస్సతి, న తం పరస్స కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం పస్సతి. న కత్థచి పరస్స అత్తానం పస్సతి, న పరస్స అత్తానం అత్తనో కిఞ్చనభావే ఉపనేతబ్బం పస్సతి, తస్మా అయం సుఞ్ఞతా చతుకోటికాతి వేదితబ్బా.

యస్మా పన మిచ్ఛాదిట్ఠికానం యాథావదస్సనస్స అసమ్భవతో యథావుత్తచతుకోటికసుఞ్ఞతాదస్సనం న సమ్భవతి, తస్మా ‘‘నత్థి మాతా, నత్థి పితా’’తిఆదివచనం (దీ. ని. ౧.౧౭౧) వియ మిచ్ఛాగాహవసేన ‘‘నాహం క్వచనీ’’తిఆది వుత్తన్తి యుత్తో చేత్థ ముసావాదసమ్భవో. కత్థచీతి ఠానే, కాలే వా. అథ ‘‘నిప్ఫలో’’తి కస్మా వుత్తం. ‘‘న మహప్ఫలో’’తి సద్దేన హి మహప్ఫలాభావోవ జోతితో, న పన సబ్బథా ఫలాభావోతి ఆహ ‘‘బ్యఞ్జనమేవ హి ఏత్థ సావసేస’’న్తిఆది. సేసపదేసుపీతి ‘‘న మహానిసంసో’’తిఆదీసుపి.

అట్ఠహి కారణేహీతి –

‘‘అథ ఖో, భన్తే, సక్కో దేవానమిన్దో దేవానం తావతింసానం భగవతో అట్ఠ యథాభుచ్చే వణ్ణే పయిరుదాహాసి – ‘తం కిం మఞ్ఞన్తి, భోన్తో దేవా తావతింసా, యావఞ్చ సో భగవా బహుజనహితాయ పటిపన్నో బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం, ఏవం బహుజనహితాయ పటిపన్నం బహుజనసుఖాయ లోకానుకమ్పాయ అత్థాయ హితాయ సుఖాయ దేవమనుస్సానం ఇమినాపఙ్గేన సమన్నాగతం సత్థారం నేవ అతీతంసే సమనుపస్సామి, న పనేతరహి అఞ్ఞత్ర తేన భగవతా’’తి –

ఆదినా మహాగోవిన్దసుత్తే (దీ. ని. ౨.౨౯౬) విత్థారితేహి బహుజనహితాయ పటిపన్నాదీహి బుద్ధానుభావదీపకేహి అట్ఠహి కారణేహి. అథ ‘‘నవహి కారణేహీ’’తి అవత్వా ‘‘అట్ఠహి కారణేహీ’’తి కస్మా వుత్తన్తి ఆహ ‘‘ఏత్థ హి…పే… సబ్బే లోకియలోకుత్తరా బుద్ధగుణా సఙ్గహితా’’తి. ఇదం వుత్తం హోతి – ఇమస్మిం సుత్తే ‘‘ఇతిపి సో భగవా’’తి ఇమినా వచనేన అవిసేసతో సబ్బేపి లోకియలోకుత్తరా బుద్ధగుణా దీపితా, తస్మా తేన దీపితగుణే సన్ధాయ ‘‘అట్ఠహి కారణేహీ’’తి వుత్తన్తి. అరహన్తిఆదీహి పాటియేక్కగుణావ నిద్దిట్ఠాతి అరహన్తిఆదీహి ఏకేకేహి పదేహి ఏకేకే గుణావ నిద్దిట్ఠాతి అత్థో.

సహతన్తికన్తి పాళిధమ్మసహితం. పురిమనయేనేవ యోజనా కాతబ్బాతి ‘‘కిలిట్ఠస్మిఞ్హి కాయే పసాధనం పసాధేత్వా నక్ఖత్తం కీళమానా న సోభన్తీ’’తిఆదినా నయేన యోజనా కాతబ్బాతి అత్థో.

సఙ్ఘస్స అనుస్సరణం నామ తస్స గుణానుస్సరణమేవాతి ఆహ ‘‘అట్ఠన్నం అరియపుగ్గలానం గుణే అనుస్సరతీ’’తి. ద్వే తయో వారే గాహాపితం ఉసుమన్తి ద్వే తయో వారే ఉద్ధనం ఆరోపేత్వా సేదనవసేన గాహాపితం ఉసుమం. పురిమనయేనేవ యోజనా కాతబ్బాతి ‘‘కిలిట్ఠస్మిఞ్హి వత్థే పసాధనం పసాధేత్వా నక్ఖత్తం కీళమానా న సోభన్తీ’’తిఆదినా నయేన యోజనా కాతబ్బా.

పహీనకాలతో పట్ఠాయ…పే… విరతావాతి ఏతేన పహానహేతుకా ఇధాధిప్పేతా విరతీతి దస్సేతి. కమ్మక్ఖయకరఞాణేన హి పాణాతిపాతదుస్సీల్యస్స పహీనత్తా అరహన్తో అచ్చన్తమేవ తతో పటివిరతాతి వుచ్చతి సముచ్ఛేదవసేన పహానవిరతీనం అధిప్పేతత్తా. కిఞ్చాపి పహానవిరమణానం పురిమపచ్ఛిమకాలతా నత్థి, మగ్గధమ్మానం పన సమ్మాదిట్ఠిఆదీనం సమ్మావాచాదీనఞ్చ పచ్చయపచ్చయుప్పన్నభావే అపేక్ఖితే సహజాతానమ్పి పచ్చయపచ్చయుప్పన్నభావేన గహణం పురిమపచ్ఛిమభావేనేవ హోతీతి, గహణప్పవత్తిఆకారవసేన పచ్చయభూతేసు సమ్మాదిట్ఠిఆదీసు పహాయకధమ్మేసు పహానకిరియాయ పురిమకాలవోహారో, పచ్చయుప్పన్నాసు చ విరతీసు విరమణకిరియాయ అపరకాలవోహారో చ హోతీతి పహానం వా సముచ్ఛేదవసేన, విరతి పటిప్పస్సద్ధివసేన యోజేతబ్బా.

అథ వా పాణో అతిపాతీయతి ఏతేనాతి పాణాతిపాతో, పాణఘాతహేతుభూతో ధమ్మసమూహో. కో పన సో? అహిరికానోత్తప్పదోసమోహవిహింసాదయో కిలేసా. తే హి అరహన్తో అరియమగ్గేన పహాయ సముగ్ఘాతేత్వా పాణాతిపాతదుస్సీల్యతో అచ్చన్తమేవ పటివిరతాతి వుచ్చన్తి, కిలేసేసు పహీనేసు కిలేసనిమిత్తస్స కమ్మస్స అనుప్పజ్జనతో. అదిన్నాదానం పహాయాతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. విరతావాతి అవధారణేన తస్సా విరతియా కాలాదివసేన అపరియన్తతం దస్సేతి. యథా హి అఞ్ఞే సమాదిన్నవిరతికాపి అనవట్ఠితచిత్తతాయ లాభజీవితాదిహేతు సమాదానం భిన్దన్తి, న ఏవం అరహన్తో, అరహన్తో పన సబ్బసో పహీనపాణాతిపాతత్తా అచ్చన్తవిరతా ఏవాతి.

దణ్డనసఙ్ఖాతస్స పరవిహేఠనస్స చ పరివజ్జనభావదీపనత్థం దణ్డసత్థానం నిక్ఖేపవచనన్తి ఆహ ‘‘పరూపఘాతత్థాయా’’తిఆది. లజ్జీతి ఏత్థ వుత్తలజ్జాయ ఓత్తప్పమ్పి వుత్తమేవాతి దట్ఠబ్బం. న హి పాపజిగుచ్ఛనపాపుత్తాసరహితం, పాపభయం వా అలజ్జనం అత్థీతి. ధమ్మగరుతాయ వా అరహన్తానం ధమ్మస్స చ అత్తా ధీనత్తా అత్తాధిపతిభూతా లజ్జావ వుత్తా, న పన లోకాధిపతి ఓత్తప్పం. ‘‘దయం మేత్తచిత్తతం ఆపన్నా’’తి కస్మా వుత్తం, నను దయా-సద్దో ‘‘అదయాపన్నో’’తిఆదీసు కరుణాయ పవత్తతీతి? సచ్చమేతం, అయం పన దయా-సద్దో అనురక్ఖణత్థం అన్తోనీతం కత్వా పవత్తమానో మేత్తాయ కరుణాయ చ పవత్తతీతి ఇధ మేత్తాయ పవత్తమానో వుత్తో. మిజ్జతి సినియ్హతీతి మేత్తా, మేత్తా ఏతస్స అత్థీతి మేత్తం, మేత్తం చిత్తం ఏతస్సాతి మేత్తచిత్తో, తస్స భావో మేత్తచిత్తతా, మేత్తాఇచ్చేవ అత్థో.

సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీతి ఏతేన తస్సా విరతియా పవత్తవసేన అపరియన్తతం దస్సేతి. పాణభూతేతి పాణజాతే. అనుకమ్పకాతి కరుణాయనకా, యస్మా పన మేత్తా కరుణాయ విసేసపచ్చయో హోతి, తస్మా వుత్తం ‘‘తాయ ఏవ దయాపన్నతాయా’’తి. ఏవం యేహి ధమ్మేహి పాణాతిపాతా విరతి సమ్పజ్జతి, తేహి లజ్జామేత్తాకరుణాధమ్మేహి సమఙ్గిభావో దస్సితో.

పరపరిగ్గహితస్స ఆదానన్తి పరసన్తకస్స ఆదానం. థేనో వుచ్చతి చోరో, తస్స భావో థేయ్యం, కామఞ్చేత్థ ‘‘లజ్జీ దయాపన్నో’’తి న వుత్తం, అధికారవసేన పన అత్థతో వుత్తమేవాతి దట్ఠబ్బం. యథా హి లజ్జాదయో పాణాతిపాతప్పహానస్స విసేసపచ్చయా, ఏవం అదిన్నాదానప్పహానస్సపీతి, తస్మా సాపి పాళి ఆనేత్వా వత్తబ్బా. ఏస నయో ఇతో పరేసుపి. అథ వా సుచిభూతేనాతి ఏతేన హిరోత్తప్పాదీహి సమన్నాగమో, అహిరికాదీనఞ్చ పహానం వుత్తమేవాతి ‘‘లజ్జీ’’తిఆది న వుత్తన్తి దట్ఠబ్బం.

అసేట్ఠచరియన్తి అసేట్ఠానం హీనానం, అసేట్ఠం వా లామకం చరియం, నిహీనవుత్తిం మేథునన్తి అత్థో. బ్రహ్మం సేట్ఠం ఆచారన్తి మేథునవిరతిమాహ. ఆరాచారీ మేథునాతి ఏతేన – ‘‘ఇధేకచ్చో న హేవ ఖో మాతుగామేన సద్ధిం ద్వయంద్వయసమాపత్తిం సమాపజ్జతి, అపిచ ఖో మాతుగామస్స ఉచ్ఛాదనపరిమద్దనన్హాపనసమ్బాహనం సాదియతి, సో తం అస్సాదేతి, తం నికామేతి, తేన చ విత్తిం ఆపజ్జతీ’’తిఆదినా (అ. ని. ౭.౫౦) వుత్తా సత్తవిధమేథునసంయోగాపి పటివిరతి దస్సితాతి దట్ఠబ్బం.

‘‘సచ్చతో థేతతో’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౧౯) వియ థేత-సద్దో థిరపరియాయో, థిరభావో చ సచ్చవాదితాయ ఠితకథత్తా కథావసేన వేదితబ్బోతి ఆహ ‘‘ఠితకథాతి అత్థో’’తి. న ఠితకథోతి యథా హలిద్దిరాగాదయో అనవట్ఠితసభావతాయ న ఠితా, ఏవం న ఠితా కథా యస్స సో న ఠితకథోతి హలిద్దిరాగాదయో యథా కథాయ ఉపమా హోన్తి, ఏవం యోజేతబ్బం. ఏస నయో ‘‘పాసాణలేఖా వియా’’తిఆదీసుపి. సద్ధా అయతి పవత్తతి ఏత్థాతి సద్ధాయా, సద్ధాయా ఏవ సద్ధాయికా యథా వేనయికా. సద్ధాయ వా అయితబ్బా సద్ధాయికా, సద్ధేయ్యాతి అత్థో. వత్తబ్బతం ఆపజ్జతి విసంవాదనతోతి అధిప్పాయో.

ఏకం భత్తం ఏకభత్తం, తం ఏతేసమత్థీతి ఏకభత్తికా, ఏకస్మిం దివసే ఏకవారమేవ భుఞ్జనకా. తయిదం రత్తిభోజనేనపి సియాతి ఆహ ‘‘రత్తూపరతా’’తి. ఏవమ్పి సాయన్హభోజనేనపి సియుం ఏకభత్తికాతి తదాసఙ్కానివత్తనత్థం ‘‘విరతా వికాలభోజనా’’తి వుత్తం. అరుణుగ్గమనతో పట్ఠాయ యావ మజ్ఝన్హికా అయం బుద్ధానం అరియానం ఆచిణ్ణసమాచిణ్ణో భోజనస్స కాలో నామ, తదఞ్ఞో వికాలో. అట్ఠకథాయం పన దుతియపదేన రత్తిభోజనస్స పటిక్ఖిత్తత్తా అపరణ్హో ‘‘వికాలో’’తి వుత్తో.

సఙ్ఖేపతో ‘‘సబ్బపాపస్స అకరణ’’న్తిఆదినయప్పవత్తం (దీ. ని. ౨.౯౦; ధ. ప. ౧౮౩) భగవతో సాసనం సచ్ఛన్దరాగప్పవత్తితో నచ్చాదీనం దస్సనం న అనులోమేతీతి ఆహ ‘‘సాసనస్స అననులోమత్తా’’తి. అత్తనా పయోజియమానం పరేహి పయోజాపీయమానఞ్చ నచ్చం నచ్చభావసామఞ్ఞతో పాళియం ఏకేనేవ నచ్చసద్దేన గహితం, తథా గీతవాదితసద్దా చాతి ఆహ ‘‘నచ్చననచ్చాపనాదివసేనా’’తి. ఆది-సద్దేన గాయనగాయాపనవాదనవాదాపనాని సఙ్గణ్హాతి. దస్సనేన చేత్థ సవనమ్పి సఙ్గహితం విరూపేకసేసనయేన. ఆలోచనసభావతాయ వా పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సవనకిరియాయపి దస్సనసఙ్ఖేపసబ్భావతో దస్సనాఇచ్చేవ వుత్తం. అవిసూకభూతస్స గీతస్స సవనం కదాచి వట్టతీతి ఆహ ‘‘విసూకభూతం దస్సన’’న్తి. తథా హి వుత్తం పరమత్థజోతికాయ ఖుద్దకపాఠట్ఠకథాయ ‘‘ధమ్మూపసంహితం గీతం వట్టతి, గీతూపసంహితో ధమ్మో న వట్టతీ’’తి.

యం కిఞ్చీతి గన్థితం వా అగన్థితం వా యం కిఞ్చి పుప్ఫం. గన్ధజాతన్తి గన్ధజాతియం. తస్సాపి ‘‘యం కిఞ్చీ’’తి వచనతో ధూపితస్సపి అధూపితస్సపి యస్స కస్సచి విలేపనాది న వట్టతీతి దస్సేతి. ఉచ్చాతి ఉచ్చసద్దేన సమానత్థం ఏకం సద్దన్తరం. సేతి ఏత్థాతి సయనం. ఉచ్చాసయనం మహాసయనఞ్చ సమణసారుప్పరహితం అధిప్పేతన్తి ఆహ ‘‘పమాణాతిక్కన్తం అకప్పియత్థరణ’’న్తి, ఆసన్దాదిఆసనఞ్చేత్థ సయనేన సఙ్గహితన్తి దట్ఠబ్బం. యస్మా పన ఆధారే పటిక్ఖిత్తే తదాధారకిరియా పటిక్ఖిత్తావ హోతి, తస్మా ‘‘ఉచ్చాసయనమహాసయనా’’ఇచ్చేవ వుత్తం. అత్థతో పన తదుపభోగభూతనిసజ్జానిపజ్జనేహి విరతి దస్సితాతి దట్ఠబ్బా. అథ వా ‘‘ఉచ్చాసయనాసనమహాసయనాసనా’’తి, ఏతస్మిం అత్థే ఏకసేసనయేన అయం నిద్దేసో కతో యథా ‘‘నామరూపపచ్చయా సళాయతన’’న్తి. (మ. ని. ౩.౧౨౬; సం. ని. ౨.౧) ఆసనకిరియాపుబ్బకత్తా వా సయనకిరియాయ సయనగ్గహణేనేవ ఆసనమ్పి సఙ్గహితన్తి వేదితబ్బం.

‘‘కీవా’’తి అయం నిపాతో. ‘‘కిత్తక’’న్తి ఇమస్స అత్థం బోధేతీతి ఆహ ‘‘కీవమహప్ఫలోతి కిత్తకం మహప్ఫలో’’తి. సేసపదేసూతి ‘‘కీవమహానిసంసో’’తిఆదీసు. రత్త-సద్దో రతనపరియాయోతి ఆహ ‘‘పహూతరత్తరతనానన్తి పహూతేన రత్తసఙ్ఖాతేన రతనేన సమన్నాగతాన’’న్తి. పాళియం పన ‘‘పహూతసత్తరతనాన’’న్తిపి పాఠో దిస్సతి. భేరితలసదిసం కత్వాతి భేరితలం వియ సమం కత్వా. తతో ఏకం భాగం న అగ్ఘతీతి యథావుత్తం చక్కవత్తిరజ్జం తతో సోళసభాగతో ఏకం భాగం న అగ్ఘతి. తతో బహుతరం హోతీతి చక్కవత్తిరజ్జసిరితో బహుతరం హోతి.

చాతుమహారాజీకానన్తిఆదీసు చాతుమహారాజికా నామ సినేరుపబ్బతస్స వేమజ్ఝే హోన్తి, తేసు బహూ పబ్బతట్ఠాపి ఆకాసట్ఠాపి, తేసం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం పత్తా, ఖిడ్డాపదోసికా, మనోపదోసికా, సీతవలాహకా, ఉణ్హవలాహకా, చన్దిమా, దేవపుత్తో, సూరియో, దేవపుత్తోతి ఏతే సబ్బే చాతుమహారాజికదేవలోకట్ఠకా ఏవ. తేత్తింస జనా తత్థ ఉప్పన్నాతి తావతింసా. అపిచ తావతింసాతి తేసం దేవానం నామమేవాతి వుత్తం. తేపి అత్థి పబ్బతట్ఠకా, అత్థి ఆకాసట్ఠకా, తేసం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం పత్తా, తథా యామాదీనం. ఏకదేవలోకేపి హి దేవానం పరమ్పరా చక్కవాళపబ్బతం అప్పత్తా నామ నత్థి. తత్థ దిబ్బసుఖం యాతా పయాతా సమ్పత్తాతి యామా. తుట్ఠా పహట్ఠాతి తుసితా. పకతిపటియత్తారమ్మణతో అతిరేకేన రమితుకామకాలే యథారుచితే భోగే నిమ్మినిత్వా నిమ్మినిత్వా రమన్తీతి నిమ్మానరతి. చిత్తాచారం ఞత్వా పరేహి నిమ్మితేసు భోగేసు వసం వత్తేన్తీతి పరనిమ్మితవసవత్తీ.

తత్థ చాతుమహారాజికానం దేవానం మనుస్సగణనాయ నవుతివస్ససతసహస్సాని ఆయుప్పమాణం. తావతింసానం దేవానం తిస్సో చ వస్సకోటియో సట్ఠి చ వస్ససతసహస్సాని. యామానం దేవానం చుద్దస చ వస్సకోటియో చత్తారి చ వస్ససతసహస్సాని. తుసితానం దేవానం సత్తపఞ్ఞాస చ వస్సకోటియో సట్ఠి చ వస్ససతసహస్సాని. నిమ్మానరతీనం దేవానం ద్వే చ వస్సకోటిసతాని తిస్సో చ వస్సకోటియో చత్తారి చ వస్ససతసహస్సాని. పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం నవ చ వస్సకోటిసతాని ఏకవీస కోటియో చ సట్ఠి చ వస్ససతసహస్సాని.

ముట్ఠిహత్థపాదకేతి పాదతలతో యావ అటనియా హేట్ఠిమన్తో, తావ ముట్ఠిరతనప్పమాణపాదకే. తఞ్చ ఖో మజ్ఝిమస్స పురిసస్స హత్థేన, యస్సిదాని వడ్ఢకీహత్థోతి సమఞ్ఞా. సీలసమాదానతో పట్ఠాయ అఞ్ఞం కిఞ్చి అకత్వా ధమ్మస్సవనేన వా కమ్మట్ఠానమనసికారేన వా వీతినామేతబ్బన్తి ఆహ ‘‘తం పన ఉపవసన్తేన…పే… విచారేతబ్బ’’న్తి.

వాచం భిన్దిత్వా ఉపోసథఙ్గాని సమాదాతబ్బానీతి ‘‘ఇమఞ్చ రత్తిం ఇమఞ్చ దివస’’న్తి కాలపరిచ్ఛేదం కత్వా ‘‘ఉపోసథఙ్గవసేన అట్ఠ సిక్ఖాపదాని సమాదియామీ’’తి ఏకతో కత్వా పున పచ్చేకం ‘‘పాణాతిపాతా వేరమణిసిక్ఖాపదం సమాదియామి…పే… ఉచ్చాసయనమహాసయనా వేరమణిసిక్ఖాపదం సమాదియామీ’’తి ఏవం వచీభేదం కత్వా యథాపాళి సమాదాతబ్బాని. పాళిం అజానన్తేన పన అత్తనో భాసాయ పచ్చేకం వా ‘‘బుద్ధపఞ్ఞత్తం ఉపోసథం అధిట్ఠామీ’’తి ఏకతో అధిట్ఠానవసేన వా సమాదాతబ్బాని, అఞ్ఞం అలభన్తేన అధిట్ఠాతబ్బాని. ఉపాసకసీలఞ్హి అత్తనా సమాదియన్తేనపి సమాదిన్నం పరసన్తికే సమాదియన్తేనపి, ఏకజ్ఝం సమాదిన్నమ్పి సమాదిన్నమేవ హోతి పచ్చేకం సమాదిన్నమ్పి. తం పన ఏకజ్ఝం సమాదియతో ఏకాయేవ విరతి ఏకా చేతనా హోతి. సా పన సబ్బవిరతిచేతనానం కిచ్చకారీతి తేనపి సబ్బసిక్ఖాపదాని సమాదిన్నానేవ. పచ్చేకం సమాదియతో పన నానావిరతిచేతనాయో యథాసకం కిచ్చవసేన ఉప్పజ్జన్తి, సబ్బసమాదానే పన వచీభేదో కాతబ్బోయేవ. పరూపరోధపటిసంయుత్తా పరవిహింసాసంయుత్తా.

నను చ ‘‘మణి’’న్తి వుత్తే వేళురియమ్పి సఙ్గహితమేవ, కిమత్థం పన వేళురియన్తి ఆహ ‘‘వేళురియన్తి…పే… దస్సేతీ’’తి. ‘‘మణి’’న్తి వత్వావ ‘‘వేళురియ’’న్తి ఇమినా జాతిమణిభావం దస్సేతీతి యోజేతబ్బం. ఏకవస్సికవేళువణ్ణన్తి జాతితో ఏకవస్సాతిక్కన్తవేళువణ్ణం. లద్ధకన్తి సున్దరం. చన్దప్పభా తారగణావ సబ్బేతి యథా చన్దప్పభాయ కలం సబ్బే తారాగణా నానుభవన్తీతి అయమేత్థ అత్థోతి ఆహ ‘‘చన్దప్పభాతి సామిఅత్థే పచ్చత్త’’న్తి.

ఉపోసథసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

మహావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.