౩. సారిపుత్తసుత్తవణ్ణనా

౩౩. తతియే, ‘‘సారిపుత్త, మయా సంఖిత్తేన దేసితం ధమ్మం తాదిసేనపి న సుకరం విఞ్ఞాతు’’న్తి ఇమినా అధిప్పాయేనేవ వదన్తో థేరస్స ఞాణం సబ్బమతిక్కమం. అఞ్ఞాతారో చ దుల్లభాతి హి ఇమినా సామఞ్ఞవచనేన సారిపుత్తత్థేరమ్పి అన్తోగధం కత్వా దస్సేన్తో తేనపి అత్తనో దేసనాయ దుప్పటివిద్ధభావం దస్సేతి.

సమ్మాతి హేతునా కారణేన. తేనాహ ‘‘ఉపాయేనా’’తిఆది. మానాభిసమయాతి మానస్స దస్సనాభిసమయా. పహానాభిసమయోతి చ దస్సనాభిసమయోతి చ పరిఞ్ఞాభిసమయో వుత్తో. అరహత్తమగ్గో హి పరిఞ్ఞాకిచ్చసిద్ధియా కిచ్చవసేన మానం పస్సతి, అసమ్మోహప్పటివేధవసేనాతి వుత్తం హోతి, అయమస్స దస్సనాభిసమయో. తేన దిట్ఠో పన పహానాభిసమయో చ. దస్సనాభిసమయేన హి పరిఞ్ఞాభిసమయమేవ పహీయతి. దిట్ఠవిసేన దిట్ఠసత్తానం జీవితం వియ అయమస్స పహానాభిసమయో. అట్ఠకథాయం పన పహానాభిసమయస్స దస్సనాభిసమయనానన్తరియకత్తా ‘‘పహానాభిసమయేన’’ఇచ్చేవ వుత్తం. పహానాభిసమయే హి గహితే దస్సనాభిసమయో గహితోవ హోతి.

అన్తమకాసి దుక్ఖస్సాతి అరహత్తమగ్గేన మానస్స పహీనత్తా యే ఇమే ‘‘కాయబన్ధనస్స అన్తో జీరతి (చూళవ. ౨౭౮), హరితన్తం వా’’తి (మ. ని. ౧.౩౦౪) ఏవం వుత్తఅన్తిమమరియాదన్తో చ ‘‘అన్తమిదం, భిక్ఖవే, జీవికాన’’న్తి (సం. ని. ౩.౮౦; ఇతివు. ౯౧) ఏవం వుత్తలామకన్తో చ ‘‘సక్కాయో ఏకో అన్తో’’తి (సం. ని. ౩.౧౦౩) ఏవం వుత్తకోట్ఠాసన్తో చ ‘‘ఏసేవన్తో దుక్ఖస్స సపచ్చయసఙ్ఖయా’’తి ఏవం వుత్తకోట్ఠాసన్తో చాతి చత్తారో అన్తా, తేసు సబ్బస్సేవ వట్టదుక్ఖస్స అదుం చతుత్థకోటిసఙ్ఖాతం అన్తమకాసి, పరిచ్ఛేదం పరివటుమం అకాసి, అన్తిమసముదయమత్తావసేసం దుక్ఖమకాసీతి వుత్తం హోతి. తేనాహ ‘‘వట్టదుక్ఖస్స అన్తమకాసీ’’తి.

నను చ ‘‘పహాన’’న్తి ఇమస్స నిద్దేసే నిబ్బానం ఆగతం? ఇధ పటిప్పస్సద్ధిప్పహానసఙ్ఖాతం అరహత్తఫలం వుత్తం, తస్మా నిద్దేసేనాయం వణ్ణనా విరుజ్ఝతీతి ఆహ ‘‘నిద్దేసే పనా’’తిఆది. తత్థ తాని పదాని ఆగతానీతి తస్మిం నిద్దేసే ‘‘పహానం వూపసమం పటినిస్సగ్గ’’న్తిఆదీని (చూళని. ౭౫ ఉదయమాణవపుచ్ఛానిద్దేసో) పదాని ఆగతాని.

ధమ్మతక్కపురేజవన్తి ఇమినా తస్మిం చతుత్థజ్ఝానవిమోక్ఖే ఠత్వా ఝానఙ్గాని విపస్సిత్వా అధిగతం అరహత్తవిమోక్ఖం వదతి. అరహత్తవిమోక్ఖస్స హి మగ్గసమ్పయుత్తసమ్మాసఙ్కప్పసఙ్ఖాతో ధమ్మతక్కో పురేజవో హోతి.

సారిపుత్తసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.