౩. ఆసంససుత్తవణ్ణనా

౧౩. తతియే సన్తోతి ఏత్థ సన్త-సద్దో ‘‘దీఘం సన్తస్స యోజన’’న్తిఆదీసు (ధ. ప. ౬౦) కిలన్తభావే ఆగతో. ‘‘అయఞ్చ వితక్కో, అయఞ్చ విచారో సన్తో హోన్తి సమితా’’తిఆదీసు (విభ. ౫౭౬) నిరుద్ధభావే. ‘‘అధిగతో ఖో మ్యాయం ధమ్మో, గమ్భీరో దుద్దసో దురనుబోధో సన్తో పణీతో’’తిఆదీసు (దీ. ని. ౨.౬౭; మ. ని. ౧.౨౮౧; సం. ని. ౧.౧౭౨; మహావ. ౭-౮) సన్తఞాణగోచరతాయం. ‘‘ఉపసన్తస్స సదా సతిమతో’’తిఆదీసు (ఉదా. ౨౭) కిలేసవూపసమే. ‘‘సన్తో హవే సబ్భి పవేదయన్తీ’’తిఆదీసు (ధ. ప. ౧౫౧) సాధూసు. ‘‘పఞ్చిమే, భిక్ఖవే, మహాచోరా సన్తో సంవిజ్జమానా’’తిఆదీసు (పారా. ౧౯౫) అత్థిభావే. ఇధాపి అత్థిభావేయేవాతి ఆహ ‘‘సన్తోతి అత్థి ఉపలబ్భన్తీ’’తి. తత్థ అత్థీతి లోకసఙ్కేతవసేన సంవిజ్జన్తి. అత్థిభావో హేత్థ పుగ్గలసమ్బన్ధేన వుత్తత్తా లోకసమఞ్ఞావసేనేవ వేదితబ్బో, న పరమత్థవసేన. అత్థీతి చేతం నిపాతపదం దట్ఠబ్బం ‘‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా’’తిఆదీసు (మ. ని. ౧.౧౧౦) వియ.

సంవిజ్జమానాతి ఉపలబ్భమానా. యఞ్హి సంవిజ్జతి, తం ఉపలబ్భతి. తేనాహ ‘‘సంవిజ్జమానాతి తస్సేవ వేవచన’’న్తి. అనాసోతి పత్థనారహితో. తేనాహ ‘‘అపత్థనో’’తి. ఆసంసతి పత్థేతీతి ఆసంసో. వేణువేత్తాదివిలీవేహి సుప్పాదిభాజనకారకా విలీవకారకా. మిగమచ్ఛాదీనం నిసాదనతో నేసాదా, మాగవికమచ్ఛబన్ధాదయో. రథేసు చమ్మేన నహనకరణతో రథకారా, ధమ్మకారా. పుఇతి కరీసస్స నామం, తం కుసేన్తి అపనేన్తీతి పుక్కుసా, పుప్ఫచ్ఛడ్డకా.

దుబ్బణ్ణోతి విరూపో. ఓకోటిమకోతి ఆరోహాభావేన హేట్ఠిమకో, రస్సకాయోతి అత్థో. తేనాహ ‘‘లకుణ్డకో’’తి. లకు వియ ఘటికా వియ డేతి పవత్తతీతి హి లకుణ్డకో, రస్సో. కణతి నిమీలతీతి కాణో. తం పనస్స నిమీలనం ఏకేన అక్ఖినా ద్వీహిపి చాతి ఆహ ‘‘ఏకక్ఖికాణో వా ఉభయక్ఖికాణో వా’’తి. కుణనం కుణో, హత్థవేకల్లం. తం ఏతస్స అత్థీతి కుణీ. ఖఞ్జో వుచ్చతి పాదవికలో. హేట్ఠిమకాయసఙ్ఖాతో సరీరస్స పక్ఖో పదేసో హతో అస్సాతి పక్ఖహతో. తేనాహ ‘‘పీఠసప్పీ’’తి. పదీపే పదీపనే ఏతబ్బం నేతబ్బన్తి పదీపేయ్యం, తేలాదిఉపకరణం.

ఆసం న కరోతీతి రజ్జాభిసేకే కనిట్ఠో పత్థనం న కరోతి జేట్ఠే సతి కనిట్ఠస్స అనధికారత్తా. అభిసేకం అరహతీతి అభిసేకారహో, న అభిసేకారహో కాణకుణిఆదిదోససమన్నాగతో.

సీలస్స దుట్ఠు నామ నత్థి, తస్మా అభావత్థో ఇధ దు-సద్దోతి ఆహ ‘‘నిస్సీలో’’తి. ‘‘పాపం పాపేన సుకర’’న్తిఆదీసు (ఉదా. ౪౮; చూళవ. ౩౪౩) వియ పాప-సద్దో నిహీనపరియాయోతి ఆహ ‘‘లామకధమ్మో’’తి. సీలవిపత్తియా వా దుస్సీలో. దిట్ఠివిపత్తియా పాపధమ్మో. కాయవాచాసంవరభేదేన వా దుస్సీలో, మనోసంవరభేదేన, సతిసంవరాదిభేదేన వా పాపధమ్మో. అసుద్ధప్పయోగతాయ దుస్సీలో, అసుద్ధాసయతాయ పాపధమ్మో. కుసలసీలవిరహేన దుస్సీలో, అకుసలసీలసమన్నాగమేన పాపధమ్మో. అసుచీహీతి అపరిసుద్ధేహి. సఙ్కాహి సరితబ్బసమాచారోతి ‘‘ఇమస్స మఞ్ఞే ఇదం కమ్మ’’న్తి ఏవం పరేహి సఙ్కాయ సరితబ్బసమాచారో. తేనాహ ‘‘కిఞ్చిదేవా’’తిఆది. అత్తనాయేవ వా సఙ్కాహి సరితబ్బసమాచారోతి ఏతేనపి కమ్మసాధనతంయేవ సఙ్కస్సరసద్దస్స దస్సేతి. అత్తనో సఙ్కాయ పరేసం సమాచారకిరియం సరతి ఆసఙ్కతి విధావతీతిపి సఙ్కస్సరసమాచారోతి ఏవమేత్థ కత్తుసాధనతాపి దట్ఠబ్బా. తస్స హి ద్వే తయో జనే కథేన్తే దిస్వా ‘‘మమ దోసం మఞ్ఞే కథేన్తీ’’తి తేసం సమాచారం సఙ్కాయ సరతి ధావతి.

ఏవంపటిఞ్ఞోతి సలాకగ్గహణాదీసు ‘‘కిత్తకా విహారే సమణా’’తి గణనాయ ఆరద్ధాయ ‘‘అహమ్పి సమణో, అహమ్పి సమణో’’తి పటిఞ్ఞం దత్వా సలాకగ్గహణాదీని కరోతీతి సమణో అహన్తి ఏవంసమణప్పటిఞ్ఞో. సుమ్భకపత్తధరేతి మత్తికాపత్తధరే. పూతినా కమ్మేనాతి సంకిలిట్ఠకమ్మేన, నిగ్గుణతాయ వా గుణసారవిరహితత్తా అన్తోపూతి. కసమ్బుకచవరో జాతో సఞ్జాతో అస్సాతి కసమ్బుజాతోతి ఆహ ‘‘సఞ్జాతరాగాదికచవరో’’తి. అథ వా కసమ్బు వుచ్చతి తిన్తకుణపకసటం ఉదకం, ఇమస్మిఞ్చ సాసనే దుస్సీలో నామ జిగుచ్ఛనీయత్తా తిన్తకుణపఉదకసదిసో, తస్మా కసమ్బు వియ జాతోతి కసమ్బుజాతో. లోకుత్తరధమ్మఉపనిస్సయస్స నత్థితాయాతి యత్థ పతిట్ఠితేన సక్కా భవేయ్య అరహత్తం లద్ధుం, తస్సా పతిట్ఠాయ భిన్నత్తా వుత్తం. మహాసీలస్మిం పరిపూరకారితాయాతి యత్థ పతిట్ఠితేన సక్కా భవేయ్య అరహత్తం పాపుణితుం, తస్మిం పరిపూరకారితాయ.

ఆసంససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.