౫-౧౦. అయోనిసోసుత్తాదివణ్ణనా

౫-౧౦. పఞ్చమే కతి ను ఖో అనుస్సతిట్ఠానానీతిఆది ఛక్కే ఆవి భవిస్సతీతి. ఏవం చిన్తితన్తి అయోనిసో చిన్తితం. అపఞ్హమేవ పఞ్హన్తి కథేసీతి అపఞ్హమేవ పఞ్హో అయన్తి మఞ్ఞమానో విస్సజ్జేసి. దసవిధం బ్యఞ్జనబుద్ధిం అపరిహాపేత్వాతి –

‘‘సిథిలం ధనితఞ్చ దీఘరస్సం, గరుకం లహుకఞ్చ నిగ్గహీతం;

సమ్బన్ధం వవత్థితం విముత్తం, దసధా బ్యఞ్జనబుద్ధియా పభేదో’’తి. (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౧౯౦; మ. ని. అట్ఠ. ౨.౨౯౧; పరి. అట్ఠ. ౪౮౫; వి. సఙ్గ. అట్ఠ. ౨౫౨) –

ఏవం వుత్తం దసవిధం బ్యఞ్జనబుద్ధిం అపరిహాపేత్వా.

తత్థ ఠానకరణాని సిథిలాని కత్వా ఉచ్చారేతబ్బం అక్ఖరం సిథిలం, తానియేవ ధనితాని అసిథిలాని కత్వా ఉచ్చారేతబ్బం అక్ఖరం ధనితం. ద్విమత్తకాలం దీఘం, ఏకమత్తకాలం రస్సం. గరుకన్తి దీఘమేవ, యం వా ‘‘ఆయస్మతో బుద్ధరక్ఖితత్థేరస్సా’’తి సంయోగపరం కత్వా వుచ్చతి, లహుకన్తి రస్సమేవ, యం వా ‘‘ఆయస్మతో బుద్ధరక్ఖితథేరస్సా’’తి ఏవం విసంయోగపరం కత్వా వుచ్చతి. నిగ్గహీతన్తి యం కరణాని నిగ్గహేత్వా అవిస్సజ్జేత్వా అవివటేన ముఖేన సానునాసికం కత్వా వత్తబ్బం. సమ్బన్ధన్తి యం పరపదేన సమ్బన్ధిత్వా ‘‘తుణ్హస్సా’’తి వుచ్చతి. వవత్థితన్తి యం పరపదేన అసమ్బన్ధం కత్వా విచ్ఛిన్దిత్వా ‘‘తుణ్హీ అస్సా’’తి వుచ్చతి. విముత్తన్తి యం కరణాని అనిగ్గహేత్వా విస్సజ్జేత్వా వివటేన ముఖేన సానునాసికం అకత్వా వుచ్చతి. దసధా బ్యఞ్జనబుద్ధియా పభేదోతి ఏవం సిథిలాదివసేన బ్యఞ్జనబుద్ధియా అక్ఖరుప్పాదకచిత్తస్స దసప్పకారేన పభేదో. సబ్బాని హి అక్ఖరాని చిత్తసముట్ఠానాని యథాధిప్పేతత్థబ్యఞ్జనతో బ్యఞ్జనాని చ.

‘‘అట్ఠానం ఖో ఏతం, ఆవుసో సారిపుత్తా’’తిఆది పఞ్చకే ఆవి భవిస్సతి. ‘‘కతి ను ఖో, ఆనన్ద, అనుస్సతిట్ఠానానీ’’తిఆది పన ఛక్కే ఆవి భవిస్సతి. ఛట్ఠాదీసు నత్థి వత్తబ్బం.

అయోనిసోసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

బాలవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.