౧౦. మోనేయ్యసుత్తవణ్ణనా

౧౨౩. దసమే మునినో భావా మోనేయ్యాని, యేహి ధమ్మేహి ఉభయహితముననతో ముని నామ హోతి, తే మునిభావకరా మోనేయ్యా పటిపదా ధమ్మా ఏవ వుత్తా. మునినో వా ఏతాని మోనేయ్యాని, యథావుత్తధమ్మా ఏవ. తత్థ యస్మా కాయేన అకత్తబ్బస్స అకరణం, కత్తబ్బస్స చ కరణం, ‘‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా’’తిఆదినా (దీ. ని. ౨.౩౭౭; మ. ని. ౧.౧౧౦; సం. ని. ౪.౧౨౭; ఖు. పా. ౩.ద్వత్తింసాకార) కాయసఙ్ఖాతస్స ఆరమ్మణస్స జాననం, కాయస్స చ సముదయతో అత్థఙ్గమతో అస్సాదతో ఆదీనవతో నిస్సరణతో చ యాథావతో పరిజాననతా, తథా పరిజాననవసేన పన పవత్తో విపస్సనామగ్గో, తేన చ కాయే ఛన్దరాగస్స పజహనం, కాయసఙ్ఖారం నిరోధేత్వా పత్తబ్బసమాపత్తి వా, సబ్బే ఏతే కాయముఖేన పవత్తా మోనేయ్యప్పటిపదా ధమ్మా కాయమోనేయ్యం నామ. తస్మా తమత్థం దస్సేతుం ‘‘కతమం కాయమోనేయ్యం? తివిధకాయదుచ్చరితస్స పహానం కాయమోనేయ్యం, తివిధకాయసుచరితమ్పి కాయమోనేయ్య’’న్తిఆదినా (మహాని. ౧౪) పాళి ఆగతా. ఇధాపి తేనేవ పాళినయేన అత్థం దస్సేన్తో ‘‘తివిధకాయదుచ్చరితప్పహానం కాయమోనేయ్యం నామా’’తిఆదిమాహ.

ఇదాని ‘‘కతమం వచీమోనేయ్యం? చతుబ్బిధవచీదుచ్చరితస్స పహానం వచీమోనేయ్యం, చతుబ్బిధం వచీసుచరితం, వాచారమ్మణే ఞాణం, వాచాపరిఞ్ఞా, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో, వాచాయ ఛన్దరాగస్స పహానం, వచీసఙ్ఖారనిరోధో దుతియజ్ఝానసమాపత్తి వచీమోనేయ్య’’న్తి ఇమాయ పాళియా వుత్తమత్థం అతిదీపేన్తో ‘‘వచీమోనేయ్యేపి ఏసేవ నయో’’తిఆదిమాహ. తత్థ చోపనవాచఞ్చేవ సద్దవాచఞ్చ ఆరబ్భ పవత్తా పఞ్ఞా వాచారమ్మణే ఞాణం. తస్సా వాచాయ సముదయాదితో పరిజాననం వాచాపరిఞ్ఞా.

‘‘కతమం మనోమోనేయ్యం? తివిధమనోదుచ్చరితస్స పహానం మనోమోనేయ్యం, తివిధం మనోసుచ్చరితం, మనారమ్మణే ఞాణం, మనపరిఞ్ఞా, పరిఞ్ఞాసహగతో మగ్గో, మనస్మిం ఛన్దరాగస్స పహానం, చిత్తసఙ్ఖారనిరోధో సఞ్ఞావేదయితనిరోధసమాపత్తి మనోమోనేయ్య’’న్తి ఇమాయ పాళియా ఆగతనయేన అత్థం విభావేన్తో ‘‘మనోమోనేయ్యేపి ఇమినావ నయేన అత్థం ఞత్వా’’తిఆదిమాహ. తత్థ చ ఏకాసీతివిధం లోకియచిత్తం ఆరబ్భ పవత్తఞాణం మనారమ్మణే ఞాణం. తస్స సముదయాదితో పరిజాననం మనపరిఞ్ఞాతి అయం విసేసో.

మోనేయ్యసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఆపాయికవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.