౪. పరిసాసుత్తవణ్ణనా

౯౬. చతుత్థే పచ్చయబాహుల్లికాతి చీవరాదిబాహుల్లాయ పటిపన్నా. అవీతతణ్హతాయ హి తం తం పరిక్ఖారజాతం బహుం లన్తి ఆదియన్తీతి బహులా, తే ఏవ బాహులికా యథా ‘‘వేనయికో’’తి (మ. ని. ౧.౨౪౬; అ. ని. ౮.౧౧; పారా. ౮). తే పచ్చయబాహుల్లాయ యుత్తప్పయుత్తా హోన్తీతి చీవరాదిబాహుల్లాయ పటిపన్నా నామ హోన్తి. సిక్ఖాయ అగారవభావతో సిథిలం అగాళ్హం గణ్హన్తీతి సాథలికా. సిథిలన్తి చ భావనపుంసకనిద్దేసో. సిథిలసద్దేన సమానత్థస్స సథలసద్దస్స వసేన సాథలికాతి పదసిద్ధి వేదితబ్బా. అవగమనట్ఠేనాతి అధోగమనట్ఠేన, ఓరమ్భాగియభావేనాతి అత్థో. నిక్ఖిత్తధురాతి ఓరోపితధురా ఉజ్జితుస్సాహా. ఉపధివివేకో నిబ్బానం. దువిధమ్పి వీరియన్తి కాయికం చేతసికఞ్చ వీరియం.

భణ్డనం జాతం ఏతేసన్తి భణ్డనజాతా. విసేసనస్స పరనిపాతవసేన చేతం వుత్తం. అట్ఠకథాయం పన విసేసనస్స పుబ్బనిపాతవసేనేవ అత్థం దస్సేన్తో ‘‘జాతభణ్డనా’’తి ఆహ. కలహో జాతో ఏతేసన్తి కలహజాతాతి ఏత్థాపి ఏసేవ నయో. కలహస్స పుబ్బభాగోతి కలహస్స హేతుభూతా పటిభాగా తంసదిసీ చ అనిట్ఠకిరియా. హత్థపరామాసాదివసేనాతి కుజ్ఝిత్వా అఞ్ఞమఞ్ఞస్స హత్థే గహేత్వా పలపనఅచ్ఛిన్దనాదివసేన. ‘‘అయం ధమ్మో, నాయం ధమ్మో’’తిఆదినా విరుద్ధవాదభూతం వివాదం ఆపన్నాతి వివాదపన్నా. తేనాహ ‘‘విరుద్ధవాదం ఆపన్నా’’తి. ముఖసన్నిస్సితతాయ వాచా ఇధ ‘‘ముఖ’’న్తి అధిప్పేతాతి ఆహ ‘‘ఫరుసా వాచా ముఖసత్తియో’’తి.

సతిపి ఉభయేసం కలాపానం పరమత్థతో భేదే పచురజనేహి పన దువిఞ్ఞేయ్యనానత్తం ఖీరోదకసమ్మోదితం అచ్చన్తమేతం సంసట్ఠం వియ హుత్వా తిట్ఠతీతి ఆహ ‘‘ఖీరోదకం వియ భూతా’’తి. యథా ఖీరఞ్చ ఉదకఞ్చ అఞ్ఞమఞ్ఞం సంసన్దతి, విసుం న హోతి, ఏకత్తం వియ ఉపేతి, ఏవం సామగ్గివసేన ఏకత్తూపగతచిత్తుప్పాదాతి అత్థో. మేత్తచిత్తం పచ్చుపట్ఠాపేత్వా ఓలోకనం చక్ఖూని వియ చక్ఖూని నామాతి ఆహ ‘‘ఉపసన్తేహి మేత్తచక్ఖూహీ’’తి. పియభావదీపకాని హి చక్ఖూని పియచక్ఖూని. పముదితస్స పీతి జాయతీతి పమోదపచ్చయబలవపీతిమాహ. పఞ్చవణ్ణా పీతి ఉప్పజ్జతీతి ఖుద్దికాదిభేదేన పఞ్చప్పకారా పీతి ఉప్పజ్జతి. పీతిమనస్సాతి తాయ పీతియా పీణితమనస్స, పస్సద్ధిఆవహేహి ఉళారేహి పీతివేగేహి తిన్తచిత్తస్సాతి అత్థో. విగతదరథోతి కిలేసపరిళాహానం దూరీభావేన వూపసన్తదరథో.

కేన ఉదకేన దారితో పబ్బతప్పదేసోతి కత్వా ఆహ ‘‘కన్దరో నామా’’తిఆది. ఉదకస్స యథానిన్నం పవత్తియా నదినిబ్బత్తనభావేన ‘‘నదికుఞ్జో’’తిపి వుచ్చతి. సావట్టా నదియో పదరా. అట్ఠ మాసేతి హేమన్తగిమ్హఉతువసేన అట్ఠ మాసే. ఖుద్దకా ఉదకవాహినియో సాఖా వియాతి సాఖా. ఖుద్దకసోబ్భా కుసుబ్భా ఓకారస్స ఉకారం కత్వా. యత్థ ఉపరి ఉన్నతప్పదేసతో ఉదకం ఆగన్త్వా తిట్ఠతి చేవ సన్దతి చ, తే కుసుబ్భా ఖుద్దకఆవాటా. ఖుద్దకనదియోతి పబ్బతపాదాదితో నిక్ఖన్తా ఖుద్దకా నదియో.

పరిసాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.