౬. పఠమసిక్ఖాసుత్తవణ్ణనా

౮౭. ఛట్ఠే సమత్తకారీతి అనూనేన పరిపూరేన ఆకారేన సమన్నాగతో. సిక్ఖాపదానం ఖుద్దానుఖుద్దకత్తం అపేక్ఖాసిద్ధన్తి ఆహ ‘‘తత్రాపి సఙ్ఘాదిసేసం ఖుద్దక’’న్తిఆది. అఙ్గుత్తరమహానికాయవళఞ్జనకఆచరియాతి అఙ్గుత్తరనికాయం పరిహరన్తా ఆచరియా, అఙ్గుత్తరభాణకాతి వుత్తం హోతి. లోకవజ్జం నాపజ్జతి లోకవజ్జసిక్ఖాపదానం వీతిక్కమసాధకస్స కిలేసగహనస్స సబ్బసో పహీనత్తా. పణ్ణత్తివజ్జమేవ ఆపజ్జతి పణ్ణత్తివీతిక్కమం వా అజానతోపి ఆపత్తిసమ్భవతో. చిత్తేన ఆపజ్జన్తో రూపియప్పటిగ్గహణం ఆపజ్జతీతి ఉపనిక్ఖిత్తసాదియేన ఆపజ్జతి.

బ్రహ్మచరియస్స ఆదిభూతాని ఆదిబ్రహ్మచరియాని, తాని ఏవ ఆదిబ్రహ్మచరియకాని యథా ‘‘వినయో ఏవ వేనయికో’’తి ఆహ ‘‘మగ్గబ్రహ్మచరియస్సా’’తిఆది. చత్తారి మహాసీలసిక్ఖాపదానీతి చత్తారి పారాజికాని సన్ధాయ వదతి. పటిపక్ఖధమ్మానం అనవసేసతో సవనతో పగ్ఘరణతో సోతో, అరియమగ్గోతి ఆహ ‘‘సోతసఙ్ఖాతేన మగ్గేనా’’తి. వినిపాతేతి విరూపం సదుక్ఖం సఉపాయాసం నిపాతేతీతి వినిపాతో, అపాయదుక్ఖే ఖిపనకో. ధమ్మోతి సభావో. నాస్స వినిపాతో ధమ్మోతి అవినిపాతధమ్మో, న అత్తానం అపాయేసు వినిపాతనసభావోతి వుత్తం హోతి. కస్మా? యే ధమ్మా అపాయగమనీయా, తేసం పహీనత్తా. తేనాహ ‘‘అవినిపాతధమ్మోతి చతూసు అపాయేసు అపతనసభావో’’తి. తత్థ అపతనసభావోతి అనుప్పజ్జనసభావో. సోతాపత్తిమగ్గనియామేన నియతోతి ఉపరిమగ్గాధిగమస్స అవస్సంభావీభావతో నియతో. తేనేవాహ ‘‘సమ్బోధిపరాయణో’’తి. హేట్ఠిమన్తతో సత్తమభవతో ఉపరి అనుప్పజ్జనధమ్మతాయ వా నియతో. సమ్బుజ్ఝతీతి సమ్బోధి, అరియమగ్గో. సో పన పఠమమగ్గస్స అధిగతత్తా అవసిట్ఠో చ అధిగన్తబ్బభావేన ఇచ్ఛితబ్బోతి ఉపరిమగ్గత్తయసఙ్ఖాతా సమ్బోధి పరం అయనం పరా గతి అస్సాతి సమ్బోధిపరాయణో. తేనాహ ‘‘ఉపరిమగ్గత్తయసమ్బోధిపరాయణో’’తి.

తనుభావాతి పరియుట్ఠానమన్దతాయ చ కదాచి కరహచి ఉప్పత్తియా చ తనుభావేన. తనుత్తఞ్హి ద్వీహి కారణేహి వేదితబ్బం అధిచ్చుప్పత్తియా చ పరియుట్ఠానమన్దతాయ చ. సకదాగామిస్స హి వట్టానుసారిమహాజనస్స వియ కిలేసా అభిణ్హం న ఉప్పజ్జన్తి, కదాచి కరహచి ఉప్పజ్జన్తి విరళాకారా హుత్వా విరళవాపితే ఖేత్తే అఙ్కురా వియ. ఉప్పజ్జమానాపి చ వట్టానుసారిమహాజనస్సేవ మద్దన్తా ఫరన్తా ఛాదేన్తా అన్ధకారం కరోన్తా న ఉప్పజ్జన్తి, మన్దమన్దా ఉప్పజ్జన్తి తనుకాకారా హుత్వా అబ్భపటలమివ మక్ఖికాపత్తమివ చ. తత్థ కేచి థేరా భణన్తి ‘‘సకదాగామిస్స కిలేసా కిఞ్చాపి చిరేన ఉప్పజ్జన్తి, బహలావ ఉప్పజ్జన్తి. తథా హిస్స పుత్తా చ ధీతరో చ దిస్సన్తీ’’తి. ఏతం పన అప్పమాణం. పుత్తధీతరో హి అఙ్గపచ్చఙ్గపరామసనమత్తేనపి హోన్తీతి. ద్వీహియేవ కారణేహిస్స కిలేసానం తనుత్తం వేదితబ్బం అధిచ్చుప్పత్తియా చ పరియుట్ఠానమన్దతాయ చాతి.

హేట్ఠాభాగియానన్తి ఏత్థ హేట్ఠాతి మహగ్గతభూమితో హేట్ఠా, కామభూమియన్తి అత్థో. తేసం పచ్చయభావేన హేట్ఠాభాగస్స హితాతి హేట్ఠాభాగియా, తేసం హేట్ఠాభాగియానం, హేట్ఠాభాగస్స కామభవస్స పచ్చయభావేన గహితానన్తి అత్థో. సంయోజేన్తి బన్ధన్తి ఖన్ధగతిభవాదీహి ఖన్ధగతిభవాదయో, కమ్మం వా ఫలేనాతి సంయోజనానీతి ఆహ ‘‘సంయోజనానన్తి బన్ధనాన’’న్తి. అసముచ్ఛిన్నరాగాదికస్స హి ఏతరహి ఖన్ధాదీనం ఆయతిం ఖన్ధాదీహి సమ్బన్ధో, సముచ్ఛిన్నరాగాదికస్స పన తం నత్థి, కతానమ్పి కమ్మానం అసమత్థభావాపత్తితో రాగాదీనం అన్వయతో బ్యతిరేకతో చ సంయోజనట్ఠో సిద్ధో. పరిక్ఖయేనాతి సముచ్ఛేదేన.

ఓపపాతికోతి ఉపపాతికయోనికో ఉపపతనే సాధుకారీ. సేసయోనిపటిక్ఖేపవచనమేతం. తేన గబ్భవాసదుక్ఖాభావమాహ. తత్థ పరినిబ్బాయీతి ఇమినా సేసదుక్ఖాభావం. తత్థ పరినిబ్బాయితా చస్స కామలోకే ఖన్ధబీజస్స అపునాగమనవసేనేవాతి దస్సేతుం ‘‘అనావత్తిధమ్మో’’తి వుత్తం. ఉపరియేవాతి బ్రహ్మలోకేయేవ. అనావత్తిధమ్మోతి తతో బ్రహ్మలోకా పునప్పునం పటిసన్ధివసేన న ఆవత్తనధమ్మో. తేనాహ ‘‘యోనిగతివసేన అనాగమనధమ్మో’’తి.

పదేసం పదేసకారీ ఆరాధేతీతి సీలక్ఖన్ధాదీనం పారిపూరియా ఏకదేసభూతం హేట్ఠిమమగ్గత్తయం పదేసో, తం కరోన్తో పదేసం ఏకదేసభూతం హేట్ఠిమం ఫలత్తయమేవ ఆరాధేతి, నిప్ఫాదేతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘పదేసకారీ పుగ్గలో నామ సోతాపన్నో’’తిఆది. పరిపూరం పరిపూరకారీతి సీలక్ఖన్ధాదీహి సద్ధిన్ద్రియాదీహి చ పరితో పూరణేన పరిపూరసఙ్ఖాతం అరహత్తమగ్గం కరోన్తో నిబ్బత్తేన్తో పరిపూరం అరహత్తఫలం ఆరాధేతి, నిప్ఫాదేతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘పరిపూరకారీ నామ అరహా’’తిఆది.

పఠమసిక్ఖాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.