౯-౧౦. పఠమకథావత్థుసుత్తాదివణ్ణనా

౬౯-౭౦. నవమే (దీ. ని. టీ. ౧.౧౭; దీ. ని. అభి. టీ. ౧.౧౭; సం. ని. టీ. ౨.౫.౧౦౮౦) దుగ్గతితో సంసారతో చ నియ్యాతి ఏతేనాతి నియ్యానం, సగ్గమగ్గో, మోక్ఖమగ్గో చ. తం నియ్యానం అరహతి, నియ్యానే వా నియుత్తా, నియ్యానం వా ఫలభూతం ఏతిస్సా అత్థీతి నియ్యానికా. వచీదుచ్చరితసంకిలేసతో నియ్యాతీతి వా ఈకారస్స రస్సత్తం, యకారస్స చ కకారం కత్వా నియ్యానికా, చేతనాయ సద్ధిం సమ్ఫప్పలాపా వేరమణి. తప్పటిపక్ఖతో అనియ్యానికా, తస్సా భావో అనియ్యానికత్తం, తస్మా అనియ్యానికత్తా. తిరచ్ఛానభూతన్తి తిరోకరణభూతం. గేహస్సితకథాతి గేహప్పటిసంయుత్తా. కమ్మట్ఠానభావేతి అనిచ్చతాపటిసంయుత్తచతుసచ్చకమ్మట్ఠానభావే.

సహ అత్థేనాతి సాత్థకం, హితప్పటిసంయుత్తన్తి అత్థో. ‘‘సురాకథా’’తిపి పాఠోతి ఆహ ‘‘సురాకథన్తి పాళియం పనా’’తి. సా పనేసా కథా ‘‘ఏవరూపా నవసురా పీతా రతిజననీ హోతీ’’తి అస్సాదవసేన న వట్టతి, ఆదీనవవసేన పన ‘‘ఉమ్మత్తకసంవత్తనికా’’తిఆదినా నయేన వట్టతి. తేనాహ ‘‘అనేకవిధం…పే… ఆదీనవవసేన వట్టతీ’’తి. విసిఖాతి ఘరసన్నివేసో. విసిఖాగహణేన చ తన్నివాసినో గహితా ‘‘గామో ఆగతో’’తిఆదీసు వియ. తేనేవాహ ‘‘సూరా సమత్థా’’తి చ ‘‘సద్ధా పసన్నా’’తి చ. కుమ్భట్ఠానప్పదేసేన కుమ్భదాసియో వుత్తాతి ఆహ ‘‘కుమ్భదాసికథా వా’’తి.

రాజకథాదిపురిమకథాయ, లోకక్ఖాయికాదిపచ్ఛిమకథాయ వా వినిముత్తా పురిమపచ్ఛిమకథా విముత్తా. ఉప్పత్తిఠితిసంహారాదివసేన లోకం అక్ఖాయతీతి లోకక్ఖాయికా. అసుకేన నామాతి పజాపతినా బ్రహ్మునా, ఇస్సరేన వా. వితణ్డసల్లాపకథాతి ‘‘అట్ఠీనం సేతత్తా సేతోతి న వత్తబ్బో, పత్తానం కాళత్తా కాళోతి పన వత్తబ్బో’’తి ఏవమాదికా. ఆది-సద్దేన ‘‘సేలపుప్ఫలకాని వియ జీవిదావిరపారయత్తివిసాలా నత్థి, యం యో కోచి తిరియామానా కతత్తా’’తి ఏవమాదీనం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. సాగరదేవేనాతి సాగరపుత్తరాజూహి. ఖతోతి ఏతం ఏకవచనం తేహి పచ్చేకం ఖతత్తా ‘‘సాగరదేవేన ఖతత్తా’’తి వుత్తం. సహముద్దా సముద్దోతి వుత్తో. భవతి వద్ధతి ఏతేనాతి భవో. భవాభవా హోన్తీతి ఇతిభవాభవకథా. ఏత్థ చ భవోతి సస్సతం, అభవోతి ఉచ్ఛేదం. భవోతి వుద్ధి, అభవోతి హాని. భవోతి కామసుఖం, అభవోతి అత్తకిలమథోతి ఇతి ఇమాయ ఛబ్బిధాయ ఇతిభవాభవకథాయ సద్ధిం బాత్తింస తిరచ్ఛానకథా నామ హోన్తి. అథ వా పాళియం సరూపతో అనాగతాపి అరఞ్ఞపబ్బతనదీదీపకథా ఇతిసద్దేన సఙ్గణ్హిత్వా బాత్తింస తిరచ్ఛానకథా వుత్తా. దసమే నత్థి వత్తబ్బం.

పఠమకథావత్థుసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

యమకవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.