౧-౪. పఠమఅధమ్మసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౩-౬. దుతియస్స పఠమదుతియాని ఉత్తానత్థాని. తతియే జానం జానాతీతి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన జానితబ్బం సబ్బం జానాతి ఏవ. న హి పదేసఞాణే ఠితో జానితబ్బం సబ్బం జానాతి. ఉక్కట్ఠనిద్దేసేన హి అవిసేసగ్గహణేన చ ‘‘జాన’’న్తి ఇమినా నిరవసేసం ఞేయ్యజాతం పరిగ్గయ్హతీతి తబ్బిసయాయ జాననకిరియాయ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమేవ కరణం భవితుం యుత్తం, పకరణవసేన ‘‘భగవా’’తి సద్దన్తరసన్నిధానేన చ అయమత్థో విభావేతబ్బో. పస్సితబ్బమేవ పస్సతీతి దిబ్బచక్ఖుపఞ్ఞాచక్ఖుధమ్మచక్ఖుబుద్ధచక్ఖుసమన్తచక్ఖుసఙ్ఖాతేహి ఞాణచక్ఖూహి పస్సితబ్బం పస్సతి ఏవ. అథ వా జానం జానాతీతి యథా అఞ్ఞే సవిపల్లాసా కామరూపపరిఞ్ఞావాదినో జానన్తాపి విపల్లాసవసేన జానన్తి, న ఏవం భగవా. భగవా పన పహీనవిపల్లాసత్తా జానన్తో జానాతి ఏవ, దిట్ఠిదస్సనస్స అభావా పస్సన్తో పస్సతియేవాతి అత్థో. చక్ఖు వియ భూతోతి దస్సనపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖు వియ భూతో. యథా హి చక్ఖు సత్తానం దస్సనత్థం పరిణేతి సాధేతి, ఏవం లోకస్స యాథావదస్సనసాధనతోపి దస్సనకిచ్చపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖు వియ భూతో, పఞ్ఞాచక్ఖుమయత్తా వా సయమ్భుఞాణేన పఞ్ఞాచక్ఖుం భూతో పత్తోతి వా చక్ఖుభూతో.

ఞాణసభావోతి విదితకరణట్ఠేన ఞాణసభావో. అవిపరీతసభావట్ఠేన పరియత్తిధమ్మప్పవత్తనతో వా హదయేన చిన్తేత్వా వాచాయ నిచ్ఛారితధమ్మమయోతి ధమ్మభూతో. తేనాహ ‘‘ధమ్మసభావో’’తి. ధమ్మా వా బోధిపక్ఖియా తేహి ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో, అనఞ్ఞసాధారణం వా ధమ్మం పత్తో అధిగతోతి ధమ్మభూతో. సేట్ఠట్ఠేన బ్రహ్మభూతోతి ఆహ ‘‘సేట్ఠసభావో’’తి. అథ వా బ్రహ్మా వుచ్చతి మగ్గో, తేన ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో, తఞ్చ సయమ్భుఞాణేన పత్తోతి బ్రహ్మభూతో. చతుసచ్చధమ్మం వదతీతి వత్తా. చిరం సచ్చప్పటివేధం పవత్తేన్తో వదతీతి పవత్తా. అత్థం నీహరిత్వాతి దుక్ఖాదిఅత్థం తత్థాపి పీళనాదిఅత్థం ఉద్ధరిత్వా. పరమత్థం వా నిబ్బానం పాపయితా నిన్నేతా. అమతాధిగమపటిపత్తిదేసనాయ అమతసచ్ఛికిరియం సత్తేసు ఉప్పాదేన్తో అమతం దదాతీతి అమతస్స దాతా. బోధిపక్ఖియధమ్మానం తదాయత్తభావతో ధమ్మసామీ. చతుత్థే నత్థి వత్తబ్బం.

పఠమఅధమ్మసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.