(౧౨) ౨. పచ్చోరోహణివగ్గో

౧-౪. పఠమఅధమ్మసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౩-౬. దుతియస్స పఠమదుతియాని ఉత్తానత్థాని. తతియే జానం జానాతీతి సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణేన జానితబ్బం సబ్బం జానాతి ఏవ. న హి పదేసఞాణే ఠితో జానితబ్బం సబ్బం జానాతి. ఉక్కట్ఠనిద్దేసేన హి అవిసేసగ్గహణేన చ ‘‘జాన’’న్తి ఇమినా నిరవసేసం ఞేయ్యజాతం పరిగ్గయ్హతీతి తబ్బిసయాయ జాననకిరియాయ సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమేవ కరణం భవితుం యుత్తం, పకరణవసేన ‘‘భగవా’’తి సద్దన్తరసన్నిధానేన చ అయమత్థో విభావేతబ్బో. పస్సితబ్బమేవ పస్సతీతి దిబ్బచక్ఖుపఞ్ఞాచక్ఖుధమ్మచక్ఖుబుద్ధచక్ఖుసమన్తచక్ఖుసఙ్ఖాతేహి ఞాణచక్ఖూహి పస్సితబ్బం పస్సతి ఏవ. అథ వా జానం జానాతీతి యథా అఞ్ఞే సవిపల్లాసా కామరూపపరిఞ్ఞావాదినో జానన్తాపి విపల్లాసవసేన జానన్తి, న ఏవం భగవా. భగవా పన పహీనవిపల్లాసత్తా జానన్తో జానాతి ఏవ, దిట్ఠిదస్సనస్స అభావా పస్సన్తో పస్సతియేవాతి అత్థో. చక్ఖు వియ భూతోతి దస్సనపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖు వియ భూతో. యథా హి చక్ఖు సత్తానం దస్సనత్థం పరిణేతి సాధేతి, ఏవం లోకస్స యాథావదస్సనసాధనతోపి దస్సనకిచ్చపరిణాయకట్ఠేన చక్ఖు వియ భూతో, పఞ్ఞాచక్ఖుమయత్తా వా సయమ్భుఞాణేన పఞ్ఞాచక్ఖుం భూతో పత్తోతి వా చక్ఖుభూతో.

ఞాణసభావోతి విదితకరణట్ఠేన ఞాణసభావో. అవిపరీతసభావట్ఠేన పరియత్తిధమ్మప్పవత్తనతో వా హదయేన చిన్తేత్వా వాచాయ నిచ్ఛారితధమ్మమయోతి ధమ్మభూతో. తేనాహ ‘‘ధమ్మసభావో’’తి. ధమ్మా వా బోధిపక్ఖియా తేహి ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో, అనఞ్ఞసాధారణం వా ధమ్మం పత్తో అధిగతోతి ధమ్మభూతో. సేట్ఠట్ఠేన బ్రహ్మభూతోతి ఆహ ‘‘సేట్ఠసభావో’’తి. అథ వా బ్రహ్మా వుచ్చతి మగ్గో, తేన ఉప్పన్నత్తా లోకస్స చ తదుప్పాదనతో, తఞ్చ సయమ్భుఞాణేన పత్తోతి బ్రహ్మభూతో. చతుసచ్చధమ్మం వదతీతి వత్తా. చిరం సచ్చప్పటివేధం పవత్తేన్తో వదతీతి పవత్తా. అత్థం నీహరిత్వాతి దుక్ఖాదిఅత్థం తత్థాపి పీళనాదిఅత్థం ఉద్ధరిత్వా. పరమత్థం వా నిబ్బానం పాపయితా నిన్నేతా. అమతాధిగమపటిపత్తిదేసనాయ అమతసచ్ఛికిరియం సత్తేసు ఉప్పాదేన్తో అమతం దదాతీతి అమతస్స దాతా. బోధిపక్ఖియధమ్మానం తదాయత్తభావతో ధమ్మసామీ. చతుత్థే నత్థి వత్తబ్బం.

పఠమఅధమ్మసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫-౪౨. సఙ్గారవసుత్తాదివణ్ణనా

౧౧౭-౧౫౪. పఞ్చమే అప్పకాతి థోకా, న బహూ. అథాయం ఇతరా పజాతి యా పనాయం అవసేసా పజా సక్కాయదిట్ఠితీరమేవ అనుధావతి, అయమేవ బహుతరాతి అత్థో. సమ్మదక్ఖాతేతి సమ్మా అక్ఖాతే సుకథితే. ధమ్మేతి తవ దేసనాధమ్మే. ధమ్మానువత్తినోతి తం ధమ్మం సుత్వా తదనుచ్ఛవికం పటిపదం పూరేత్వా మగ్గఫలసచ్ఛికరణేన ధమ్మానువత్తినో. మచ్చునో ఠానభూతన్తి కిలేసమారసఙ్ఖాతస్స మచ్చునో నివాసట్ఠానభూతం. సుదుత్తరం తరిత్వా పారమేస్సన్తీతి యే జనా ధమ్మానువత్తినో, తే ఏతం సుదుత్తరం దురతిక్కమం మారధేయ్యం తరిత్వా అతిక్కమిత్వా నిబ్బానపారం గమిస్సన్తి.

కణ్హం ధమ్మం విప్పహాయాతి కాయదుచ్చరితాదిభేదం అకుసలం ధమ్మం జహిత్వా. సుక్కం భావేథాతి పణ్డితో భిక్ఖు అభినిక్ఖమనతో పట్ఠాయ యావ అరహత్తమగ్గా కాయసుచరితాదిభేదం సుక్కం ధమ్మం భావేయ్య. ఓకా అనోకమాగమ్మాతి ఓకం వుచ్చతి ఆలయో, అనోకం వుచ్చతి అనాలయో. ఆలయతో నిక్ఖమిత్వా అనాలయసఙ్ఖాతం నిబ్బానం పటిచ్చ ఆరబ్భ.

తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్యాతి యస్మిం అనాలయసఙ్ఖాతే వివేకే నిబ్బానే ఇమేహి సత్తేహి దురభిరమం, తత్రాభిరతిమిచ్ఛేయ్య. దువిధేపి కామేతి వత్థుకామకిలేసకామే. చిత్తక్లేసేహీతి పఞ్చహి నీవరణేహి అత్తానం పరియోదపేయ్య వోదాపేయ్య, పరిసోధేయ్యాతి అత్థో.

సమ్బోధియఙ్గేసూతి సమ్బోజ్ఝఙ్గేసు. సమ్మా చిత్తం సుభావితన్తి సమ్మా హేతునా నయేన చిత్తం సుట్ఠు భావితం వడ్ఢితం. జుతిమన్తోతి ఆనుభావవన్తో, అరహత్తమగ్గఞాణజుతియా ఖన్ధాదిభేదే ధమ్మే జోతేత్వా ఠితాతి అత్థో. తే లోకే పరినిబ్బుతాతి తే ఇమస్మిం ఖన్ధాదిలోకే పరినిబ్బుతా నామ అరహత్తప్పత్తితో పట్ఠాయ కిలేసవట్టస్స ఖేపితత్తా సఉపాదిసేసేన, చరిమచిత్తనిరోధేన ఖన్ధవట్టస్స ఖేపితత్తా అనుపాదిసేసేన చాతి ద్వీహి పరినిబ్బానేహి పరినిబ్బుతా, అనుపాదానో వియ పదీపో అపణ్ణత్తికభావం గతాతి అత్థో.

ఇతో పరం యావ తతియో పణ్ణాసకో, తావ ఉత్తానత్థమేవ.

సఙ్గారవసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

తతియపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.

౪. చతుత్థపణ్ణాసకం

౧౫౫-౧౬౬. చతుత్థస్స పఠమవగ్గో ఉత్తానత్థోయేవ.

౧-౪౪. బ్రాహ్మణపచ్చోరోహణీసుత్తాదివణ్ణనా

౧౬౭-౨౧౦. దుతియే చ పఠమాదీని ఉత్తానత్థాని. దసమే పచ్ఛాభూమివాసినోతి పచ్చన్తదేసవాసినో. సేవాలమాలికాతి పాతోవ ఉదకం ఓరోహిత్వా సేవాలఞ్చేవ ఉప్పలాదీని చ గహేత్వా అత్తనో ఉదకసుద్ధికభావజాననత్థఞ్చేవ ‘‘లోకస్స చ ఉదకేన సుద్ధి హోతీ’’తి ఇమస్స అత్థస్స జాననత్థఞ్చ మాలం కత్వా పిలన్ధనకా. ఉదకోరోహకాతి పాతో మజ్ఝన్హే సాయన్హే చ ఉదకఓరోహణకా. తేనాహ ‘‘సాయతతియకం ఉదకోరోహణానుయోగమనుయుత్తా’’తి. ఏకాదసమాదీని ఉత్తానత్థాని. చతుత్థే పణ్ణాసకే నత్థి వత్తబ్బం.

బ్రాహ్మణపచ్చోరోహణీసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుత్థపణ్ణాసకం నిట్ఠితం.