౨. చేతసికపరిచ్ఛేదవణ్ణనా
సమ్పయోగలక్ఖణవణ్ణనా
౧. ఏవం తావ చిత్తం భూమిజాతిసమ్పయోగసఙ్ఖారఝానారమ్మణమగ్గభేదేన యథారహం విభజిత్వా ఇదాని చేతసికవిభాగస్స అనుప్పత్తత్తా పఠమం తావ చతుబ్బిధసమ్పయోగలక్ఖణసన్దస్సనవసేన చేతసికలక్ఖణం ఠపేత్వా, తదనన్తరం అఞ్ఞసమానఅకుసలసోభనవసేన తీహి రాసీహి చేతసికధమ్మే ఉద్దిసిత్వా, తేసం సోళసహాకారేహి సమ్పయోగం, తేత్తింసవిధేన సఙ్గహఞ్చ దస్సేతుం ‘‘ఏకుప్పాదనిరోధా చా’’త్యాది ఆరద్ధం. చిత్తేన సహ ఏకతో ఉప్పాదో చ నిరోధో చ యేసం తే ఏకుప్పాదనిరోధా. ఏకం ఆలమ్బణఞ్చ వత్థు చ యేసం తే ఏకాలమ్బణవత్థుకా. ఏవం చతూహి లక్ఖణేహి చేతోయుత్తా చిత్తేన సమ్పయుత్తా ద్విపఞ్ఞాస లక్ఖణా ధారణతో ధమ్మా నియతయోగినో, అనియతయోగినో చ చేతసికా మతా.
తత్థ యది ఏకుప్పాదమత్తేనేవ చేతోయుత్తాతి అధిప్పేతా, తదా చిత్తేన సహ ఉప్పజ్జమానానం రూపధమ్మానమ్పి చేతోయుత్తతా ఆపజ్జేయ్యాతి ఏకనిరోధగ్గహణం. ఏవమ్పి చిత్తానుపరివత్తినో విఞ్ఞత్తిద్వయస్స పసఙ్గో నసక్కా నివారేతుం, తథా ‘‘ఏకతో ఉప్పాదో వా నిరోధో వా ఏతేసన్తి ఏకుప్పాదనిరోధా’’తి పరికప్పేన్తస్స పురేతరముప్పజ్జిత్వా చిత్తస్స భఙ్గక్ఖణే నిరుజ్ఝమానానమ్పి రూపధమ్మానన్తి ఏకాలమ్బణగ్గహణం. యే ఏవం తివిధలక్ఖణా, తే నియమతో ఏకవత్థుయేవాతిదస్సనత్థం ఏకవత్థుకగ్గహణన్తి అలమతిప్పపఞ్చేన.
సమ్పయోగలక్ఖణవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అఞ్ఞసమానచేతసికవణ్ణనా
౨. కథన్తి సరూపసమ్పయోగాకారానం కథేతుకమ్యతాపుచ్ఛా. ఫుసతీతి ఫస్సో (ధ. స. అట్ఠ. ౧ ధమ్ముదేసవారఫస్సపఞ్చమకరాసివణ్ణనా), స్వాయం ఫుసనలక్ఖణో. అయఞ్హి అరూపధమ్మోపి సమానో ఆరమ్మణే ఫుసనాకారేనేవ పవత్తతి, సా చస్స ఫుసనాకారప్పవత్తి అమ్బిలఖాదకాదీనం పస్సన్తస్స పరస్స ఖేళుప్పాదాది వియ దట్ఠబ్బా. వేదయతి ఆరమ్మణరసం అనుభవతీతి వేదనా, సా వేదయితలక్ఖణా. ఆరమ్మణరసానుభవనఞ్హి పత్వా సేససమ్పయుత్తధమ్మా ఏకదేసమత్తేనేవ రసం అనుభవన్తి, ఏకంసతో పన ఇస్సరవతాయ వేదనావ అనుభవతి. తథా హేసా ‘‘సుభోజనరసానుభవనకరాజా వియా’’తి వుత్తా. సుఖాదివసేన పనస్సా భేదం సయమేవ వక్ఖతి. నీలాదిభేదం ఆరమ్మణం సఞ్జానాతి సఞ్ఞం కత్వా జానాతీతి సఞ్ఞా, సా సఞ్జాననలక్ఖణా. సా హి ఉప్పజ్జమానా దారుఆదీసు వడ్ఢకిఆదీనం సఞ్ఞాణకరణం వియ పచ్ఛా సఞ్జాననస్స కారణభూతం ఆకారం గహేత్వా ఉప్పజ్జతి. నిమిత్తకారికాయ తావేతం యుజ్జతి, నిమిత్తేన సఞ్జానన్తియా పన కథన్తి? సాపి పున అపరాయ సఞ్ఞాయ సఞ్జాననస్స నిమిత్తం ఆకారం గహేత్వా ఉప్పజ్జతీతి న ఏత్థ కోచి అసమ్భవో.
చేతేతి అత్తనా సమ్పయుత్తధమ్మే ఆరమ్మణే అభిసన్దహతి, సఙ్ఖతాభిసఙ్ఖరణే వా బ్యాపారమాపజ్జతీతి చేతనా. తథా హి అయమేవ అభిసఙ్ఖరణే పధానత్తా విభఙ్గే సుత్తన్తభాజనియే సఙ్ఖారక్ఖన్ధం విభజన్తేన ‘‘సఙ్ఖతమభిసఙ్ఖరోన్తీతి సఙ్ఖారా’’తి (సం. ని. ౩.౭౯) వత్వా ‘‘చక్ఖుసమ్ఫస్సజా చేతనా’’త్యాదినా (విభ. ౨౧) నిద్దిట్ఠా. సా చేతయితలక్ఖణా, జేట్ఠసిస్సమహావడ్ఢకిఆదయో వియ సకిచ్చపరకిచ్చసాధికాతి దట్ఠబ్బం. ఏకగ్గతావితక్కవిచారపీతీనం సరూపవిభావనం హేట్ఠా ఆగతమేవ.
జీవన్తి తేన సమ్పయుత్తధమ్మాతి జీవితం, తదేవ సహజాతానుపాలనే ఆధిపచ్చయోగేన ఇన్ద్రియన్తి జీవితిన్ద్రియం, తం అనుపాలనలక్ఖణం ఉప్పలాదిఅనుపాలకం ఉదకం వియ. కరణం కారో, మనస్మిం కారో మనసికారో, సో చేతసో ఆరమ్మణే సమన్నాహారలక్ఖణో. వితక్కో హి సహజాతధమ్మానం ఆరమ్మణే అభినిరోపనసభావత్తా తే తత్థ పక్ఖిపన్తో వియ హోతి, చేతనా అత్తనా ఆరమ్మణగ్గహణేన యథారుళ్హే ధమ్మేపి తత్థ తత్థ నియోజేన్తీ బలనాయకో వియ హోతి, మనసికారో తే ఆరమ్మణాభిముఖం పయోజనతో ఆజానీయానం పయోజనకసారథి వియాతి అయమేతేసం విసేసో. ధమ్మానఞ్హి తం తం యాథావసరసలక్ఖణం సభావతో పటివిజ్ఝిత్వా భగవతా తే తే ధమ్మా విభత్తాతి భగవతి సద్ధాయ ‘‘ఏవం విసేసా ఇమే ధమ్మా’’తి ఓకప్పేత్వా ఉగ్గహణపరిపుచ్ఛాదివసేన తేసం సభావసమధిగమాయ యోగో కరణీయో, న పన తత్థ తత్థ విప్పటిపజ్జన్తేహి సమ్మోహో ఆపజ్జితబ్బోతి అయమేత్థ ఆచరియానం అనుసాసనీ. సబ్బేసమ్పి ఏకూననవుతిచిత్తానం సాధారణా నియమతో తేసు ఉప్పజ్జనతోతి సబ్బచిత్తసాధారణా నామ.
౩. అధిముచ్చనం అధిమోక్ఖో, సో సన్నిట్ఠానలక్ఖణో, ఆరమ్మణే నిచ్చలభావేన ఇన్దఖీలో వియ దట్ఠబ్బో. వీరానం భావో, కమ్మం, విధినా ఈరయితబ్బం పవత్తేతబ్బన్తి వా వీరియం, ఉస్సాహో, సో సహజాతానం ఉపత్థమ్భనలక్ఖణో. వీరియవసేన హి తేసం ఓలీనవుత్తితా న హోతి. ఏవఞ్చ కత్వా ఇమస్స వితక్కాదీహి విసేసో సుపాకటో హోతి. ఛన్దనం ఛన్దో, ఆరమ్మణేన అత్థికతా, సో కత్తుకామతాలక్ఖణో. తథా హేస ‘‘ఆరమ్మణగ్గహణే చేతసో హత్థప్పసారణం వియా’’తి (ధ. స. అట్ఠ. ౧ యేవాపనకవణ్ణనా) వుచ్చతి. దానవత్థువిస్సజ్జనవసేన పవత్తకాలేపి చేస విస్సజ్జితబ్బేన తేన అత్థికోవ ఖిపితబ్బఉసూనం గహణే అత్థికో ఇస్సాసో వియ. సోభనేసు తదితరేసు చ పకారేన కిణ్ణా విప్పకిణ్ణాతి పకిణ్ణకా.
౪. సోభనాపేక్ఖాయ ఇతరే, ఇతరాపేక్ఖాయ సోభనా చ అఞ్ఞే నామ, తేసం సమానా న ఉద్ధచ్చసద్ధాదయో వియ అకుసలాదిసభావాయేవాతి అఞ్ఞసమానా.
అఞ్ఞసమానచేతసికవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అకుసలచేతసికవణ్ణనా
౫. ఏవం తావ సబ్బచిత్తసాధారణవసేన, పకిణ్ణకవసేన చ సోభనేతరసభావే తేరస ధమ్మే ఉద్దిసిత్వా ఇదాని హేట్ఠా చిత్తవిభాగే నిద్దిట్ఠానుక్కమేన అకుసలధమ్మపరియాపన్నే పఠమం, తతో సోభనధమ్మపరియాపన్నే చ దస్సేతుం ‘‘మోహో’’త్యాది వుత్తం. అహేతుకా పన ఆవేణికధమ్మా నత్థీతి న తే విసుం వుత్తా. ఆరమ్మణే ముయ్హతీతి మోహో, అఞ్ఞాణం, సో ఆరమ్మణసభావచ్ఛాదనలక్ఖణో. ఆరమ్మణగ్గహణవసప్పవత్తోపి హేస తస్స యథాసభావప్పటిచ్ఛాదనాకఆరేనేవ పవత్తతి. న హిరీయతి న లజ్జతీతి అహిరికో, పుగ్గలో, ధమ్మసమూహో వా. అహిరికస్స భావో అహిరిక్కం, తదేవ అహిరికం. న ఓత్తప్పతీతి అనోత్తప్పం. తత్థ గూథతో గామసూకరో వియ కాయదుచ్చరితాదితో అజిగుచ్ఛనలక్ఖణం అహిరికం, అగ్గితో సలభో వియ తతో అనుత్తాసలక్ఖణం అనోత్తప్పం. తేనాహు పోరాణా –
‘‘జిగుచ్ఛతి నాహిరికో, పాపా గూథావ సూకరో;
న భాయతి అనోత్తప్పీ, సలభో వియ పావకా’’తి.
ఉద్ధతస్స భావో ఉద్ధచ్చం, తం చిత్తస్స అవూపసమలక్ఖణం పాసాణాభిఘాతసముద్ధతభస్మం వియ. లుబ్భతీతి లోభో, సో ఆరమ్మణే అభిసఙ్గలక్ఖణో మక్కటాలేపో వియ. చిత్తస్స ఆలమ్బితుకామతామత్తం ఛన్దో, లోభో తత్థ అభిగిజ్ఝనన్తి అయమేతేసం విసేసో. ‘‘ఇదమేవ సచ్చం, మోఘమఞ్ఞ’’న్తి మిచ్ఛాభినివేసలక్ఖణా దిట్ఠి. ఞాణఞ్హి ఆరమ్మణం యథాసభావతో జానాతి, దిట్ఠి యథాసభావం విజహిత్వా అయాథావతో గణ్హాతీతి అయమేతేసం విసేసో. ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’త్యాదినా మఞ్ఞతీతి మానో, సో ఉణ్ణతిలక్ఖణో. తథా హేస ‘‘కేతుకమ్యతాపచ్చుపట్ఠానో’’తి (ధ. స. అట్ఠ. ౪౦౦) వుత్తో. దుస్సతీతి దోసో, సో చణ్డిక్కలక్ఖణో పహటాసీవిసో వియ, ఇస్సతీతి ఇస్సా, సా పరసమ్పత్తిఉసూయనలక్ఖణా. మచ్ఛరస్స భావో మచ్ఛరియం, ‘‘మా ఇదం అచ్ఛరియం అఞ్ఞేసం హోతు, మయ్హమేవ హోతూ’’తి పవత్తం వా మచ్ఛరియం, తం అత్తసమ్పత్తినిగూహనలక్ఖణం. కుచ్ఛితం కతన్తి కుకతం. కతాకతదుచ్చరితసుచరితం. అకతమ్పి హి కుకత’’న్తి వోహరన్తి ‘‘యం మయా అకతం. తం కుకత’’న్తి. ఇధ పన కతాకతం ఆరబ్భ ఉప్పన్నో విప్పటిసారచిత్తుప్పాదో కుకతం, తస్స భావో కుక్కుచ్చం, తం కతాకతదుచ్చరితసుచరితానుసోచనలక్ఖణం. థిననం థినం, అనుస్సాహనావసంసీదనవసేన సంహతభావో. మిద్ధనం మిద్ధం, విగతసామత్థియతా, అసత్తివిఘాతో వా, తత్థ థినం చిత్తస్స అకమ్మఞ్ఞతాలక్ఖణం, మిద్ధం వేదనాదిక్ఖన్ధత్తయస్సాతి అయమేతేసం విసేసో. తథా హి పాళియం (ధ. స. ౧౧౬౨-౧౧౬౩) ‘‘తత్థ కతమం థినం? యా చిత్తస్స అకల్లతా అకమ్మఞ్ఞతా. తత్థ కతమం మిద్ధం? యా కాయస్స అకల్లతా అకమ్మఞ్ఞతా’’త్యాదినా ఇమేసం నిద్దేసో పవత్తో. నను చ ‘‘కాయస్సా’’తి వచనతో రూపకాయస్సపి అకమ్మఞ్ఞతా మిద్ధన్తి తస్స రూపభావోపి ఆపజ్జతీతి? నాపజ్జతి, తత్థ తత్థ ఆచరియేహి ఆనీతకారణవసేనేవస్స పటిక్ఖిత్తత్తా. తథా హి మిద్ధవాదిమతప్పటిక్ఖేపనత్థం తేసం వాదనిక్ఖేపపుబ్బకం అట్ఠకథాదీసు బహుధా విత్థారేన్తి ఆచరియా. అయం పనేత్థ సఙ్గహో –
‘‘కేచి మిద్ధమ్పి రూపన్తి, వదన్తేతం న యుజ్జతి;
పహాతబ్బేసు వుత్తత్తా, కామచ్ఛన్దాదయో వియ.
‘‘పహాతబ్బేసు అక్ఖాత-మేతం నీవరణేసు హి;
రూపన్తు న పహాతబ్బ-మక్ఖాతం దస్సనాదినా.
‘‘‘న తుమ్హం భిక్ఖవే రూపం, పజహేథా’తి పాఠతో;
పహేయ్యభావలేసోపి, యత్థ రూపస్స దిస్సతి.
‘‘తత్థ తబ్బిసయచ్ఛన్ద-రాగహాని పకాసితా;
వుత్తఞ్హి తత్థ యో ఛన్ద-రాగక్ఖేపోతిఆదికం.
‘‘రూపారూపేసు మిద్ధేసు, అరూపం తత్థ దేసితం;
ఇతి చే నత్థి తం తత్థ, అవిసేసేన పాఠతో.
‘‘సక్కా హి అనుమాతుం యం, మిద్ధం రూపన్తి చిన్తితం;
తమ్పి నీవరణం మిద్ధ-భావతో ఇతరం వియ.
‘‘సమ్పయోగాభిధానా చ, న తం రూపన్తి నిచ్ఛయో;
అరూపీనఞ్హి ఖన్ధానం, సమ్పయోగో పవుచ్చతి.
‘‘తథారుప్పే సముప్పత్తి, పాఠతో నత్థి రూపతా;
నిద్దా ఖీణాసవానన్తు, కాయగేలఞ్ఞతో సియా’’తి.
అకుసలచేతసికవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సోభనచేతసికవణ్ణనా
౬. సద్దహతీతి సద్ధా, బుద్ధాదీసు పసాదో, సా సమ్పయుత్తధమ్మానం పసాదనలక్ఖణా ఉదకప్పసాదకమణి వియ. సరణం సతి, అసమ్మోసో, సా సమ్పయుత్తధమ్మానం సారణలక్ఖణా. హిరీయతి కాయదుచ్చరితాదీహి జిగుచ్ఛతీతి హిరీ, సా పాపతో జిగుచ్ఛనలక్ఖణా. ఓత్తప్పతీతి ఓత్తప్పం, తం పాపతో ఉత్తాసలక్ఖణం. అత్తగారవవసేన పాపతో జిగుచ్ఛనతో కులవధూ వియ హిరీ, పరగారవవసేన పాపతో ఉత్తాసనతో వేసియా వియ ఓత్తప్పం. లోభప్పటిపక్ఖో అలోభో, సో ఆరమ్మణే చిత్తస్స అలగ్గతాలక్ఖణో ముత్తభిక్ఖు వియ. దోసప్పటిపక్ఖో అదోసో, సో అచణ్డిక్కలక్ఖణో అనుకూలమిత్తో వియ. తేసు ధమ్మేసు మజ్ఝత్తతా తత్రమజ్ఝత్తతా, సా చిత్తచేతసికానం అజ్ఝుపేక్ఖనలక్ఖణా సమప్పవత్తానం అస్సానం అజ్ఝుపేక్ఖకో సారథి వియ.
కాయస్స పస్సమ్భనం కాయప్పస్సద్ధి. చిత్తస్స పస్సమ్భనం చిత్తప్పస్సద్ధి. ఉభోపి చేతా కాయచిత్తదరథవూపసమలక్ఖణా. కాయస్స లహుభావో కాయలహుతా. తథా చిత్తలహుతా. తా కాయచిత్తగరుభావవూపసమలక్ఖణా. కాయస్స ముదుభావో కాయముదుతా. తథా చిత్తముదుతా. తా కాయచిత్తథద్ధభావవూపసమలక్ఖణా. కమ్మని సాధు కమ్మఞ్ఞం, తస్స భావో కమ్మఞ్ఞతా, కాయస్స కమ్మఞ్ఞతా కాయకమ్మఞ్ఞతా. తథా చిత్తకమ్మఞ్ఞతా. తా కాయచిత్తఅకమ్మఞ్ఞభావవూపసమలక్ఖణా. పగుణస్స భావో పాగుఞ్ఞం, తదేవ పాగుఞ్ఞతా, కాయస్స పాగుఞ్ఞతా కాయపాగుఞ్ఞతా. తథా చిత్తపాగుఞ్ఞతా. తా కాయచిత్తానం గేలఞ్ఞవూపసమలక్ఖణా. కాయస్స ఉజుకభావో కాయుజుకతా. తథా చిత్తుజుకతా. తా కాయచిత్తానం అజ్జవలక్ఖణా. యథాక్కమం పనేతా కాయచిత్తానం సారమ్భాదికరధాతుక్ఖోభపటిపక్ఖపచ్చయసముట్ఠానా, కాయోతి చేత్థ వేదనాదిక్ఖన్ధత్తయస్స గహణం. యస్మా చేతే ద్వే ద్వే ధమ్మావ ఏకతో హుత్వా యథాసకం పటిపక్ఖధమ్మే హనన్తి, తస్మా ఇధేవ దువిధతా వుత్తా, న సమాధిఆదీసు. అపిచ చిత్తప్పస్సద్ధిఆదీహి చిత్తస్సేవ పస్సద్ధాదిభావో హోతి, కాయప్పస్సద్ధిఆదీహి పన రూపకాయస్సపి తంసముట్ఠానపణీతరూపఫరణవసేనాతి తదత్థసన్దస్సనత్థఞ్చేత్థ దువిధతా వుత్తా. సోభనానం సబ్బేసమ్పి సాధారణా నియమేన తేసు ఉప్పజ్జనతోతి సోభనసాధారణా.
౭. సమ్మా వదన్తి ఏతాయాతి సమ్మావాచా, వచీదుచ్చరితవిరతి. సా చతుబ్బిధా ముసావాదా వేరమణి, పిసుణవాచా వేరమణి, ఫరుసవాచా వేరమణి, సమ్ఫప్పలాపా వేరమణీతి. కమ్మమేవ కమ్మన్తో సుత్తన్తవనన్తాదయో వియ. సమ్మా పవత్తో కమ్మన్తో సమ్మాకమ్మన్తో, కాయదుచ్చరితవిరతి. సా తివిధా పాణాతిపాతా వేరమణి, అదిన్నాదానా వేరమణి, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీతి. సమ్మా ఆజీవన్తి ఏతేనాతి సమ్మాఆజీవో, మిచ్ఛాజీవవిరతి. సో పన ఆజీవహేతుకకాయవచీదుచ్చరితతో విరమణవసేన సత్తవిధో, కుహనలపనాదిమిచ్ఛాజీవవిరమణవసేన బహువిధో వా. తివిధాపి పనేతా పచ్చేకం సమ్పత్తసమాదానసముచ్ఛేదవిరతివసేన తివిధా విరతియో నామ యథావుత్తదుచ్చరితేహి విరమణతో.
౮. కరోతి పరదుక్ఖే సతి సాధూనం హదయఖేదం జనేతి, కిరతి వా విక్ఖిపతి పరదుక్ఖం, కిణాతి వా తం హింసతి, కిరియతి వా దుక్ఖితేసు పసారియతీతి కరుణా, సా పరదుక్ఖాపనయనకామతాలక్ఖణా. తాయ హి పరదుక్ఖం అపనీయతు వా, మా వా, తదాకారేనేవ సా పవత్తతి. మోదన్తి ఏతాయాతి ముదితా, సా పరసమ్పత్తిఅనుమోదనలక్ఖణా, అప్పమాణసత్తారమ్మణత్తా అప్పమాణా, తా ఏవ అప్పమఞ్ఞా. నను చ ‘‘చతస్సో అప్పమఞ్ఞా’’తి వక్ఖతి, కస్మా పనేత్థ ద్వేయేవ వుత్తాతి? అదోసతత్రమజ్ఝత్తతాహి మేత్తుపేక్ఖానం గహితత్తా. అదోసోయేవ హి సత్తేసు హితజ్ఝాసయవసప్పవత్తో మేత్తా నామ. తత్రమజ్ఝత్తతాయేవ తేసు పటిఘానునయవూపసమప్పవత్తా ఉపేక్ఖా నామ. తేనాహు పోరాణా –
‘‘అబ్యాపాదేన మేత్తా హి, తత్రమజ్ఝత్తతాయ చ;
ఉపేక్ఖా గహితా యస్మా, తస్మా న గహితా ఉభో’’తి. (అభిధ. ౭౦);
పకారేన జానాతి అనిచ్చాదివసేన అవబుజ్ఝతీతి పఞ్ఞా, సా ఏవ యథాసభావావబోధనే ఆధిపచ్చయోగతో ఇన్ద్రియన్తి పఞ్ఞిన్ద్రియం. అథ సఞ్ఞావిఞ్ఞాణపఞ్ఞానం కిం నానాకరణన్తి? సఞ్ఞా తావ నీలాదివసేన సఞ్జాననమత్తం కరోతి, లక్ఖణప్పటివేధం కాతుం న సక్కోతి. విఞ్ఞాణం లక్ఖణప్పటివేధమ్పి సాధేతి, ఉస్సక్కిత్వా పన మగ్గం పాపేతుం న సక్కోతి. పఞ్ఞా పన తివిధమ్పి కరోతి, బాలగామికహేరఞ్ఞికానం కహాపణావబోధనమేత్థ నిదస్సనన్తి. ఞాణవిప్పయుత్తసఞ్ఞాయ చేత్థ ఆకారగ్గహణవసేన ఉప్పజ్జనకాలే విఞ్ఞాణం అబ్బోహారికం, సేసకాలే బలవం. ఞాణసమ్పయుత్తా పన ఉభోపి తదనుగతికా హోన్తి. సబ్బథాపి పఞ్చవీసతీతి సమ్బన్ధో.
౯. ‘‘తేరసఞ్ఞసమానా’’త్యాది తీహి రాసీహి వుత్తానం సఙ్గహో.
సోభనచేతసికవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సమ్పయోగనయవణ్ణనా
౧౦. చిత్తేన సహ అవియుత్తా చిత్తావియుత్తా, చేతసికాతి వుత్తం హోతి. ఉప్పజ్జతీతి ఉప్పాదో, చిత్తమేవ ఉప్పాదో చిత్తుప్పాదో. అఞ్ఞత్థ పన ససమ్పయుత్తం చిత్తం చిత్తుప్పాదోతి వుచ్చతి ‘‘ఉప్పజ్జతి చిత్తం ఏతేనాతి ఉప్పాదో, ధమ్మసమూహో, చిత్తఞ్చ తం ఉప్పాదో చాతి చిత్తుప్పాదో’’తి కత్వా. సమాహారద్వన్దేపి హి పుల్లిఙ్గం కత్థచి సద్దవిదూ ఇచ్ఛన్తి. తేసం చిత్తావియుత్తానం చిత్తుప్పాదేసు పచ్చేకం సమ్పయోగో ఇతో పరం యథాయోగం పవుచ్చతీతి సమ్బన్ధో.
అఞ్ఞసమానచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా
౧౩. సభావేన అవితక్కత్తా ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణాని వజ్జితాని ఏతేహి, తేహి వా ఏతాని వజ్జితానీతి ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణవజ్జితాని, చతుచత్తాలీస కామావచరచిత్తాని. తేసు చేవ ఏకాదససు పఠమజ్ఝానచిత్తేసు చ వితక్కో జాయతి సేసానం భావనాబలేన అవితక్కత్తాతి అధిప్పాయో.
౧౪. తేసు చేవ పఞ్చపఞ్ఞాససవితక్కచిత్తేసు, ఏకాదససు దుతియజ్ఝానచిత్తేసు చాతి ఛసట్ఠిచిత్తేసు విచారో జాయతి.
౧౫. ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేహి, విచికిచ్ఛాసహగతేన చాతి ఏకాదసహి వజ్జితేసు అట్ఠసత్తతిచిత్తేసు అధిమోక్ఖో జాయతి.
౧౬. పఞ్చద్వారావజ్జనేన, ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేహి, సమ్పటిచ్ఛనద్వయేన, సన్తీరణత్తయేన చాతి సోళసహి వజ్జితేసు తేసత్తతియా చిత్తేసు వీరియం జాయతి.
౧౭. దోమనస్ససహగతేహిద్వీహి, ఉపేక్ఖాసహగతేహి పఞ్చపఞ్ఞాసచిత్తేహి, కాయవిఞ్ఞాణద్వయేన, ఏకాదసహి చతుత్థజ్ఝానేహి చాతి సత్తతిచిత్తేహి వజ్జితేసు ఏకపఞ్ఞాసచిత్తేసు పీతి జాయతి.
౧౮. అహేతుకేహి అట్ఠారసహి, మోమూహేహి ద్వీహి చాతి వీసతియా చిత్తేహి వజ్జితేసు ఏకూనసత్తతిచిత్తేసు ఛన్దో జాయతి.
౧౯. తే పనాతి పకిణ్ణకవివజ్జితా తంసహగతా చ. యథాక్కమన్తి వితక్కాదిఛపకిణ్ణకవజ్జితతంసహితకమానురూపతో. ‘‘ఛసట్ఠి పఞ్చపఞ్ఞాసా’’త్యాది ఏకవీససతగణనవసేన, ఏకూననవుతిగణనవసేన చ యథారహం యోజేతబ్బం.
అఞ్ఞసమానచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అకుసలచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా
౨౦. ‘‘సబ్బాకుసలసాధారణా’’తి వత్వా తదేవ సమత్థేతుం ‘‘సబ్బేసుపీ’’త్యాది వుత్తం. యో హి కోచి పాణాతిపాతాదీసు పటిపజ్జతి, సో సబ్బోపి మోహేన తత్థ అనాదీనవదస్సావీ అహిరికేన తతో అజిగుచ్ఛన్తో, అనోత్తప్పేన అనోత్తప్పన్తో, ఉద్ధచ్చేన అవూపసన్తో చ హోతి, తస్మా తే సబ్బాకుసలేసు ఉపలబ్భన్తి.
౨౧. లోభసహగతచిత్తేస్వేవాతి ఏవ-కారో అధికారత్థాయపి హోతీతి ‘‘దిట్ఠిసహగతచిత్తేసూ’’తిఆదీసుపి అవధారణం దట్ఠబ్బం. సక్కాయాదీసు హి అభినివిసన్తస్స తత్థ మమాయనసమ్భవతో దిట్ఠి లోభసహగతచిత్తేస్వేవ లబ్భతి. మానోపి అహంమానవసేన పవత్తనతో దిట్ఠిసదిసోవ పవత్తతీతి దిట్ఠియా సహ ఏకచిత్తుప్పాదేన పవత్తతి కేసరసీహో వియ అపరేన తథావిధేన సహ ఏకగుహాయం, న చాపి దోసమూలాదీసు ఉప్పజ్జతి అత్తసినేహసన్నిస్సయభావేన ఏకన్తలోభపదట్ఠానత్తాతి సో దిట్ఠివిప్పయుత్తేస్వేవ లబ్భతి.
౨౪. తథా పరసమ్పత్తిం ఉసూయన్తస్స, అత్తసమ్పత్తియా చ పరేహి సాధారణభావం అనిచ్ఛన్తస్స, కతాకతదుచ్చరితసుచరితే అనుసోచన్తస్స చ తత్థ తత్థ పటిహననవసేనేవ పవత్తనతో ఇస్సామచ్ఛరియకుక్కుచ్చాని పటిఘచిత్తేస్వేవ.
౨౫. అకమ్మఞ్ఞతాపకతికస్స తథా సభావతిక్ఖేసు అసఙ్ఖారికేసు పవత్తనాయోగతో థినమిద్ధం ససఙ్ఖారికేస్వేవ లబ్భతి.
౨౭. సబ్బాపుఞ్ఞేస్వేవ చత్తారో చేతసికా గతా, లోభమూలేయేవ యథాసమ్భవం తయో గతా, దోసమూలేస్వేవ ద్వీసు చత్తారో గతా, తథా ససఙ్ఖారేయేవ ద్వయన్తి యోజనా. విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాచిత్తే చాతి చ-సద్దో అవధారణే. విచికిచ్ఛా విచికిచ్ఛాచిత్తేయేవాతి సమ్బన్ధో.
అకుసలచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సోభనచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా
౨౯. లోకుత్తరచిత్తేసు పాదకజ్ఝానాదివసేన కదాచి సమ్మాసఙ్కప్పవిరహో సియా, న పన విరతీనం అభావో మగ్గస్స కాయదుచ్చరితాదీనం సముచ్ఛేదవసేన, ఫలస్స చ తదనుకూలవసేన పవత్తనతోతి వుత్తం ‘‘విరతియో పనా’’త్యాది. సబ్బథాపీతి సబ్బేహిపి తంతందుచ్చరితదురాజీవానం విధమనవసప్పవత్తేహి ఆకారేహి. న హి ఏతాసం లోకియేసు వియ లోకుత్తరేసుపి ముసావాదాదీనం విసుం విసుం పహానవసేన పవత్తి హోతి సబ్బేసమేవ దుచ్చరితదురాజీవానం తేన తేన మగ్గేన కేసఞ్చి సబ్బసో, కేసఞ్చి అపాయగమనీయాదిఅవత్థాయ పహానవసేన ఏకక్ఖణే సముచ్ఛిన్దనతో. నను చాయమత్థో ‘‘ఏకతోవా’’తి ఇమినావ సిద్ధోతి? తం న, తిస్సన్నం ఏకతోవుత్తిపరిదీపనమత్తేన చతుబ్బిధవచీదుచ్చరితాదీనం పటిపక్ఖాకారప్పవత్తియా అదీపితత్తా. కేచి పన ఇమమత్థం అసల్లక్ఖేత్వావ ‘‘‘సబ్బథాపీ’తి ఇదం అతిరిత్త’’న్తి వదన్తి, తత్థ తేసం అఞ్ఞాణమేవ కారణం. ‘‘నియతా’’తి ఇమినాపి లోకియేసు వియ కదాచి సమ్భవం నివారేతి. తథా హేతా లోకియేసు యేవాపనకవసేన దేసితా, ఇధ పన సరూపేనేవ. కామావచరకుసలేస్వేవాతి అవధారణేన కామావచరవిపాకకిరియేసు మహగ్గతేసు చ సమ్భవం నివారేతి. తథా చేవ ఉపరి వక్ఖతి. కదాచీతి ముసావాదాదిఏకేకదుచ్చరితేహి పటివిరమణకాలే. కదాచి ఉప్పజ్జన్తాపి న ఏకతో ఉప్పజ్జన్తి వీతిక్కమితబ్బవత్థుసఙ్ఖాతానం అత్తనో ఆరమ్మణానం సమ్భవాపేక్ఖత్తాతి వుత్తం ‘‘విసుం విసు’’న్తి.
౩౦. అప్పనాప్పత్తానం అప్పమఞ్ఞానం న కదాచి సోమనస్సరహితా పవత్తి అత్థీతి ‘‘పఞ్చమ…పే… చిత్తేసు చా’’తి వుత్తం. వినీవరణాదితాయ మహత్తం గతాని, మహన్తేహి వా ఝాయీహి గతాని పత్తానీతి మహగ్గతాని. నానా హుత్వాతి భిన్నారమ్మణత్తా అత్తనో ఆరమ్మణభూతానం దుక్ఖితసుఖితసత్తానం ఆపాథగమనాపేక్ఖతాయ విసుం విసుం హుత్వా. ఏత్థాతి ఇమేసు కామావచరకుసలచిత్తేసు, కరుణాముదితాభావనాకాలే అప్పనావీథితో పుబ్బే పరిచయవసేన ఉపేక్ఖాసహగతచిత్తేహిపి పరికమ్మం హోతి, యథా తం పగుణగన్థం సజ్ఝాయన్తస్స కదాచి అఞ్ఞవిహితస్సపి సజ్ఝాయనం, యథా చ పగుణవిపస్సనాయ సఙ్ఖారే సమ్మసన్తస్స కదాచి పరిచయబలేన ఞాణవిప్పయుత్తచిత్తేహిపి సమ్మసనన్తి ఉపేక్ఖాసహగతకామావచరేసు కరుణాముదితానం అసమ్భవవాదో కేచివాదో కతో. అప్పనావీథియం పన తాసం ఏకన్తతో సోమనస్ససహగతేస్వేవ సమ్భవో దట్ఠబ్బో భిన్నజాతికస్స వియ భిన్నవేదనస్సపి ఆసేవనపచ్చయాభావతో.
౩౨. తయో సోళసచిత్తేసూతి సమ్మావాచాదయో తయో ధమ్మా అట్ఠలోకుత్తరకామావచరకుసలవసేన సోళసచిత్తేసు జాయన్తి.
౩౩. ఏవం నియతానియతసమ్పయోగవసేన వుత్తేసు అనియతధమ్మే ఏకతో దస్సేత్వా సేసానం నియతభావం దీపేతుం ‘‘ఇస్సామచ్ఛేరా’’త్యాది వుత్తం. ఇస్సామచ్ఛేరకుక్కుచ్చవిరతికరుణాదయో నానా కదాచి జాయన్తి, మానో చ కదాచి ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’త్యాదివసప్పవత్తియం జాయతి. థినమిద్ధం తథా కదాచి అకమ్మఞ్ఞతావసప్పవత్తియం సహ అఞ్ఞమఞ్ఞం అవిప్పయోగివసేన జాయతీతి యోజనా. అథ వా మానో చాతి ఏత్థ చ-సద్దం ‘‘సహా’’తి ఏత్థాపి యోజేత్వా థినమిద్ధం తథా కదాచి సహ చ ససఙ్ఖారికపటిఘే, దిట్ఠిగతవిప్పయుత్తససఙ్ఖారికేసు చ ఇస్సామచ్ఛరియకుక్కుచ్చేహి, మానేన చ సద్ధిం, కదాచి తదితరససఙ్ఖారికచిత్తసమ్పయోగకాలే, తంసమ్పయోగకాలేపి వా నానా చ జాయతీతి యోజనా దట్ఠబ్బా. అపరే పన ఆచరియా ‘‘మానో చ థినమిద్ధఞ్చ తథా కదాచి నానా కదాచి సహ చ జాయతీ’’తి ఏత్తకమేవ యోజేసుం.
౩౪. సేసాతి యథావుత్తేహి ఏకాదసహి అనియతేహి ఇతరే ఏకచత్తాలీస. కేచి పన ‘‘యథావుత్తేహి అనియతయేవాపనకేహి సేసా నియతయేవాపనకా’’తి వణ్ణేన్తి, తం తేసం మతిమత్తం, ఇధ యేవాపనకనామేన కేసఞ్చి అనుద్ధటత్తా. కేవలఞ్హేత్థ నియతానియతవసేన చిత్తుప్పాదేసు యథారహం లబ్భమానచేతసికమత్తసన్దస్సనం ఆచరియేన కతం, న యేవాపనకనామేన కేచి ఉద్ధటాతి.
ఏవం తావ ‘‘ఫస్సాదీసు అయం ధమ్మో ఏత్తకేసు చిత్తేసు ఉపలబ్భతీ’’తి చిత్తపరిచ్ఛేదవసేన సమ్పయోగం దస్సేత్వా ఇదాని ‘‘ఇమస్మిం చిత్తుప్పాదే ఏత్తకా చేతసికా’’తి చేతసికరాసిపరిచ్ఛేదవసేన సఙ్గహం దస్సేతుం ‘‘సఙ్గహఞ్చా’’త్యాది వుత్తం.
సోభనచేతసికసమ్పయోగనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సమ్పయోగనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
సఙ్గహనయవణ్ణనా
౩౫. ‘‘ఛత్తింసా’’త్యాది తత్థ తత్థ యథారహం లబ్భమానకధమ్మవసేన గణనసఙ్గహో.
౩౬. పఠమజ్ఝానే నియుత్తాని చిత్తాని, తం వా ఏతేసం అత్థీతి పఠమజ్ఝానికచిత్తాని. అప్పమఞ్ఞానం సత్తారమ్మణత్తా, లోకుత్తరానఞ్చ నిబ్బానారమ్మణత్తా వుత్తం ‘‘అప్పమఞ్ఞావజ్జితా’’తి. ‘‘తథా’’తి ఇమినా అఞ్ఞసమానా, అప్పమఞ్ఞావజ్జితా సోభనచేతసికా చ సఙ్గహం గచ్ఛన్తీతి ఆకడ్ఢతి. ఉపేక్ఖాసహగతాతి వితక్కవిచారపీతిసుఖవజ్జా సుఖట్ఠానం పవిట్ఠఉపేక్ఖాయ సహగతా. పఞ్చకజ్ఝానవసేనాతి వితక్కవిచారే విసుం విసుం అతిక్కమిత్వా భావేన్తస్స నాతితిక్ఖఞాణస్స వసేన దేసితస్స ఝానపఞ్చకస్స వసేన. తే పన ఏకతో అతిక్కమిత్వా భావేన్తస్స తిక్ఖఞాణస్స వసేన దేసితచతుక్కజ్ఝానవసేన దుతియజ్ఝానికేసు వితక్కవిచారవజ్జితానం సమ్భవతో చతుధా ఏవ సఙ్గహో హోతీతి అధిప్పాయో.
౩౭. తేత్తింసద్వయం చతుత్థపఞ్చమజ్ఝానచిత్తేసు.
మహగ్గతచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా
౩౮. తీసూతి కుసలవిపాకకిరియవసేన తివిధేసు సీలవిసుద్ధివసేన సువిసోధితకాయవచీపయోగస్స కేవలం చిత్తసమాధానమత్తేన మహగ్గతజ్ఝానాని పవత్తన్తి, న పన కాయవచీకమ్మానం విసోధనవసేన, నాపి దుచ్చరితదురాజీవానం సముచ్ఛిన్దనపటిప్పస్సమ్భనవసేనాతి వుత్తం ‘‘విరతివజ్జితా’’తి. పచ్చేకమేవాతి విసుం విసుంయేవ. పన్నరససూతి రూపావచరవసేన తీసు, ఆరుప్పవసేన ద్వాదససూతి పన్నరససు. అప్పమఞ్ఞాయో న లబ్భన్తీతి ఏత్థ కారణం వుత్తమేవ.
మహగ్గతచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
కామావచరసోభనచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా
౪౦. పచ్చేకమేవాతి ఏకేకాయేవ. అప్పమఞ్ఞానం హి సత్తారమ్మణత్తా, విరతీనఞ్చ వీతక్కమితబ్బవత్థువిసయత్తా నత్థి తాసం ఏకచిత్తుప్పాదే సమ్భవోతి లోకియవిరతీనం ఏకన్తకుసలసభావత్తా నత్థి అబ్యాకతేసు సమ్భవోతి వుత్తం ‘‘విరతివజ్జితా’’తి. తేనాహ ‘‘పఞ్చ సిక్ఖాపదా కుసలాయేవా’’తి (విభ. ౭౧౫). ఇతరథా సద్ధాసతిఆదయో వియ ‘‘సియా కుసలా, సియా అబ్యాకతా’’తి వదేయ్య. ఫలస్స పన మగ్గపటిబిమ్బభూతత్తా, దుచ్చరితదురాజీవానం పటిప్పస్సమ్భనతో చ న లోకుత్తరవిరతీనం ఏకన్తకుసలతా యుత్తాతి తాసం తత్థ అగ్గహణం. కామావచరవిపాకానమ్పి ఏకన్తపరిత్తారమ్మణత్తా, అప్పమఞ్ఞానఞ్చ సత్తారమ్మణత్తా, విరతీనమ్పి ఏకన్తకుసలత్తా వుత్తం ‘‘అప్పమఞ్ఞావిరతివజ్జితా’’తి.
నను చ పఞ్ఞత్తాదిఆరమ్మణమ్పి కామావచరకుసలం హోతీతి తస్స విపాకేనపి కుసలసదిసారమ్మణేన భవితబ్బం యథా తం మహగ్గతలోకుత్తరవిపాకేహీతి? నయిదమేవం, కామతణ్హాధీనస్స ఫలభూతత్తా. యథా హి దాసియా పుత్తో మాతరా ఇచ్ఛితం కాతుం అసక్కోన్తో సామికేనేవ ఇచ్ఛితిచ్ఛితం కరోతి, ఏవం కామతణ్హాయత్తతాయ దాసిసదిసస్స కామావచరకమ్మస్స విపాకభూతం చిత్తం తేన గహితారమ్మణం అగ్గహేత్వా కామతణ్హారమ్మణమేవ గణ్హాతీతి. ద్వాదసధాతి కుసలవిపాకకిరియభేదేసు పచ్చేకం చత్తారో చత్తారో దుకాతి కత్వా తీసు ద్వాదసధా.
౪౨. ఇదాని ఇమేసు పఠమజ్ఝానికాదీహి దుతియజ్ఝానికాదీనం భేదకరధమ్మే దస్సేతుం ‘‘అనుత్తరే ఝానధమ్మా’’త్యాది వుత్తం. అనుత్తరే చిత్తే వితక్కవిచారపీతిసుఖవసేన ఝానధమ్మా విసేసకా భేదకా. మజ్ఝిమే మహగ్గతే అప్పమఞ్ఞా, ఝానధమ్మా చ. పరిత్తేసు కామావచరేసు విరతీ, ఞాణపీతీ చ అప్పమఞ్ఞా చ విసేసకా, తత్థ విరతీ కుసలేహి విపాకకిరియానం విసేసకా, అప్పమఞ్ఞా కుసలకిరియేహి విపాకానం, ఞాణపీతీ పన తీసు పఠమయుగళాదీహి దుతియయుగళాదీనన్తి దట్ఠబ్బం.
కామావచరసోభనచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అకుసలచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా
౪౪. దుతియే అసఙ్ఖారికేతి దిట్ఠివిప్పయుత్తే అసఙ్ఖారికే లోభమానేన తథేవ అఞ్ఞసమానా, అకుసలసాధారణా చ ఏకూనవీసతి ధమ్మాతి సమ్బన్ధో.
౪౫. తతియేతి ఉపేక్ఖాసహగతదిట్ఠిసమ్పయుత్తే అసఙ్ఖారికే.
౪౬. చతుత్థేతి దిట్ఠివిప్పయుత్తే అసఙ్ఖారికే.
౪౭. ఇస్సామచ్ఛరియకుక్కుచ్చాని పనేత్థ పచ్చేకమేవ యోజేతబ్బాని భిన్నారమ్మణత్తాయేవాతి అధిప్పాయో.
౫౦. అధిమోక్ఖస్స నిచ్ఛయాకారప్పవత్తితో ద్వేళ్హకసభావే విచికిచ్ఛాచిత్తే సమ్భవో నత్థీతి ‘‘అధిమోక్ఖవిరహితా’’తి వుత్తం.
౫౧. ఏకూనవీసతి పఠమదుతియఅసఙ్ఖారికేసు, అట్ఠారస తతియచతుత్థఅసఙ్ఖారికేసు, వీస పఞ్చమే అసఙ్ఖారికే, ఏకవీస పఠమదుతియససఙ్ఖారికేసు, వీసతి తతియచతుత్థససఙ్ఖారికేసు, ద్వావీస పఞ్చమే ససఙ్ఖారికే, పన్నరస మోమూహద్వయేతి ఏవం అకుసలే సత్తధా ఠితాతి యోజనా.
౫౨. సాధారణాతి అకుసలానం సబ్బేసమేవ సాధారణభూతా చత్తారో సమానా చ ఛన్దపీతిఅధిమోక్ఖవజ్జితా అఞ్ఞసమానా అపరే దసాతి ఏతే చుద్దస ధమ్మా సబ్బాకుసలయోగినోతి పవుచ్చన్తీతి యోజనా.
అకుసలచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
అహేతుకచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా
౫౪. ‘‘తథా’’తి ఇమినా అఞ్ఞసమానే పచ్చామసతి.
౫౬. మనోవిఞ్ఞాణధాతుయా వియ విసిట్ఠమననకిచ్చాయోగతో మననమత్తా ధాతూతి మనోధాతు. అహేతుకపటిసన్ధియుగళేతి ఉపేక్ఖాసన్తీరణద్వయే.
౫౮. ద్వాదస హసనచిత్తే, ఏకాదస వోట్ఠబ్బనసుఖసన్తీరణేసు, దస మనోధాతుత్తికాహేతుకపటిసన్ధియుగళవసేన పఞ్చసు, సత్త ద్విపఞ్చవిఞ్ఞాణేసూతి అట్ఠారసాహేతుకేసు చిత్తుప్పాదేసు సఙ్గహో చతుబ్బిధో హోతీతి యోజనా.
౫౯. తేత్తింసవిధసఙ్గహోతి అనుత్తరే పఞ్చ, తథా మహగ్గతే, కామావచరసోభనే ద్వాదస, అకుసలే సత్త, అహేతుకే చత్తారోతి తేత్తింసవిధసఙ్గహో.
౬౦. ఇత్థం యథావుత్తనయేన చిత్తావియుత్తానం చేతసికానం చిత్తపరిచ్ఛేదవసేన వుత్తం సమ్పయోగఞ్చ చేతసికరాసిపరిచ్ఛేదవసేన వుత్తం సఙ్గహఞ్చ ఞత్వా యథాయోగం చిత్తేన సమం భేదం ఉద్దిసే ‘‘సబ్బచిత్తసాధారణా తావ సత్త ఏకూననవుతిచిత్తేసు ఉప్పజ్జనతో పచ్చేకం ఏకూననవుతివిధా, పకిణ్ణకేసు వితక్కో పఞ్చపఞ్ఞాసచిత్తేసు ఉప్పజ్జనతో పఞ్చపఞ్ఞాసవిధో’’త్యాదినా కథేయ్యాతి అత్థో.
అహేతుకచిత్తసఙ్గహనయవణ్ణనా నిట్ఠితా.
ఇతి అభిధమ్మత్థవిభావినియా నామ అభిధమ్మత్థసఙ్గహవణ్ణనాయ
చేతసికపరిచ్ఛేదవణ్ణనా నిట్ఠితా.