సుత్తన్తికదుకమాతికత్థవణ్ణనా

సుత్తన్తికదుకేసు వేదేతి, వివిధేన వా ఆకారేన జానాతీతి విజ్జా, విపస్సనాఞాణమనోమయిద్ధిఛఅభిఞ్ఞావసప్పవత్తా పఞ్ఞా, తస్మిం విజ్జాభాగే విజ్జాకోట్ఠాసే విజ్జాసభావే వత్తన్తీతి విజ్జాభాగినో. తా ఏవ విజ్జా, తం వా విజ్జం సమ్పయోగవసేన భజన్తీతిపి విజ్జాభాగినో, అట్ఠవిధవిజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మా. తాసు యా కాచి ఏకా విజ్జా విజ్జా, సేసా విజ్జాభాగినోతి ఏవం విజ్జాపి విజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మాపి విజ్జాభాగినోత్వేవ వేదితబ్బా, ఇధ పన విజ్జాసమ్పయుత్తా ధమ్మావ అధిప్పేతా. న విజానాతీతి అవిజ్జా, చతుసచ్చచ్ఛాదకవసేన చతుబ్బిధో మోహో, తస్మిం అవిజ్జాభాగే అవిజ్జాకోట్ఠాసే అవిజ్జాసభావే వత్తన్తీతి అవిజ్జాభాగినో. తా ఏవ అవిజ్జా, తం వా అవిజ్జం సమ్పయోగవసేన భజన్తీతిపి అవిజ్జాభాగినో, అవిజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మా. ఏవం అవిజ్జాపి అవిజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మాపి అవిజ్జాభాగినోత్వేవ వేదితబ్బా, ఇధ పన అవిజ్జాసమ్పయుత్తధమ్మావ అధిప్పేతా.

తత్థ అరహత్తమగ్గచిత్తం, పఞ్ఞావిరహితతంసమ్పయుత్తా చ విజ్జాభాగినో చ ఞాణసమ్పయుత్తకామావచరజవనాని, ఞాణవిరహితతంసమ్పయుత్తా చ విపస్సనాభావేన పవత్తియం విజ్జాభాగినో, అఞ్ఞదా న వత్తబ్బా. రూపావచరచతుత్థజ్ఝానికజవనచిత్తాని, పఞ్ఞావిరహితతంసమ్పయుత్తా చ మనోమయిద్ధిభావేన చ పఞ్చాభిఞ్ఞాభావేన చ పవత్తియం విజ్జాభాగినో, అఞ్ఞదా న వత్తబ్బా. తత్థ ద్వాదసాకుసలచిత్తాని, అవిజ్జావిరహితతంసమ్పయుత్తా చ అవిజ్జాభాగినోవ, ఇధ పన అవిజ్జా, సేసచిత్తరూపనిబ్బానాని చ న వత్తబ్బావ. చేతసికేసు పన మోహఅప్పమఞ్ఞా న వత్తబ్బావ, సేసా కుసలాబ్యాకతా సియా విజ్జాభాగినో, సియా న వత్తబ్బా, తిజాతికా ద్విధాపి న వత్తబ్బా చ. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. పఠమం.

పున అనజ్ఝోత్థరణవసేన కిలేసన్ధకారం విద్ధంసేతుం అసమత్థతాయ విజ్జు ఉపమా ఏతేసన్తి విజ్జూపమా, ఆదితో తీసు మగ్గేసు ఞాణంవ. నిస్సేసం విద్ధంసనసమత్థతాయ వజిరం ఉపమా ఏతేసన్తి వజిరూపమా, అరహత్తమగ్గే ఞాణం. యథా హి మేఘన్ధకారే మగ్గపటిపన్నస్స పటిచ్ఛాదనఅన్ధకారం విధమిత్వా విజ్జుయా ఉప్పన్నక్ఖణే చాతుదిసా మగ్గా పాకటా హోన్తి, విజ్జుయా నిరుద్ధాయ పున అన్ధకారో ఓత్థరిత్వా మగ్గం పటిచ్ఛాదేతి, ఏవం విపస్సనాయానికస్స యథాసకం సచ్చచ్ఛాదకకిలేసన్ధకారం విధమిత్వా తీసు మగ్గేసు యథాక్కమం ఉప్పన్నేసు చత్తారి సచ్చాని పాకటాని హోన్తి, తేసు నిరుద్ధేసు పున అవసిట్ఠకిలేసన్ధకారో చతుసచ్చం పటిచ్ఛాదేతి, తస్మా తీసు మగ్గేసు పఞ్ఞా విజ్జూపమా వుత్తా. యథా పన వజిరస్స అభేజ్జో పాసాణో నామ నత్థి, తఞ్చ నిస్సేసతో వజిరం ఖేపేతి, వజిరేన చ గతమగ్గే పాసాణస్స పున పాకతికభావో నత్థి, ఏవం అరహత్తమగ్గఞాణస్స అవజ్ఝకిలేసో నామ నత్థి, తఞ్చ నిస్సేసతో అరహత్తమగ్గఞాణం ఖేపేతి, తేన చ ఖేపితే కిలేసే అవసిట్ఠకిలేసాభావతో తస్స పున పచ్చుదావత్తనం నామ నత్థి, తస్మా చతుత్థమగ్గే పఞ్ఞా వజిరూపమా వుత్తా. పఞ్ఞా ఏవ హేత్థ సియా విజ్జూపమా, సియా న వత్తబ్బా చ హోతి. సేసచేతసికచిత్తరూపనిబ్బానాని పన సబ్బాని న వత్తబ్బానేవ. దుతియం.

బాలేసు ఠితత్తా, యత్థ ఠితా తదుపచారేన బాలా, బాలకరత్తా వా బాలా, ద్వాదసాకుసలచిత్తాని. ఇధ పన అహిరికఞ్చ అనోత్తప్పఞ్చ బాలా నామ. పణ్డితేసు ఠితత్తా పణ్డితా, పణ్డితకరత్తా వా పణ్డితా, ఏకవీసతి కుసలచిత్తాని. ఇధ పన హిరీ చ ఓత్తప్పఞ్చ పణ్డితా నామ. సేసచిత్తరూపనిబ్బానాని న వత్తబ్బాని. సేసం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. తతియం.

కణ్హాతి కాళకా, చిత్తస్స అపభస్సరభావకరణా. సుక్కాతి ఓదాతా, పభస్సరభావకరణా. సేసం సబ్బం బాలదుకసదిసమేవ. చతుత్థం.

ఇధ చేవ సమ్పరాయే చ తపేన్తీతి తపనీయా. న తపనీయా అతపనీయా. సేసం బాలదుకసదిసమేవ. పఞ్చమం.

‘‘సిరివడ్ఢకో ధనవడ్ఢకో’’తిఆదయో వియ వచనమత్తమేవ అధికారం కత్వా పవత్తా అధివచనా నామ. నామధేయ్యన్తి తేసం తేసం ధమ్మానం నామాని. తాని చతుబ్బిధాని సామఞ్ఞనామం గుణనామం కిత్తిమనామం ఓపపాతికనామన్తి. తత్థ పఠమకప్పికేసు మహాజనేన సమ్మన్నిత్వా ఠపితత్తా ‘‘మహాసమ్మతో’’తి రఞ్ఞో నామన్తి ఏవరూపం సామఞ్ఞనామం నామ. ‘‘ధమ్మకథికో పంసుకూలికో కాళో రస్సో’’తి ఏవరూపం గుణతో ఆగతం, ‘‘భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో’’తిఆదీనిపి తథాగతస్స అనేకాని నామసతాని గుణనామం నామ. యం పన జాతస్స కుమారస్స ఞాతకా కప్పేత్వా పకప్పేత్వా ‘‘అయం అసుకో నామా’’తి నామం కరోన్తి, ఇదం కిత్తిమనామం నామ. యా పన పురిమపఞ్ఞత్తి అపరపఞ్ఞత్తియం నిపతతి, సేయ్యథిదం – పురిమకప్పేపి చన్దో చన్దో ఏవ, ఏతరహిపి అనాగతేపి చన్దో ఏవ. తథా ‘‘సూరియో సముద్దో పథవీ రూపం వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణం నిబ్బాన’’న్తిఏవమాది ఓపపాతికనామం నామ. తాని పున విజ్జమానపఞ్ఞత్తి అవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి విజ్జమానేనఅవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి అవిజ్జమానేనవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి విజ్జమానేనవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి అవిజ్జమానేనఅవిజ్జమానపఞ్ఞత్తీతి ఏవం నామపఞ్ఞత్తివసేన ఛబ్బిధాని హోన్తి.

తత్థ పరమత్థతో ఉపలబ్భమానా యథావుత్తద్వాసత్తతివిధా నామరూపధమ్మా విజ్జమానా నామ, తేసం పకారేహి ఞాపనతో పఞ్ఞత్తి విజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ, ‘‘చిత్తం ఫస్సో పథవీ రూపం నిబ్బాన’’న్తిఆదయో పరమత్థవాచకా సద్దా. ఉపాదిన్ననామరూపధమ్మే పన ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తా సత్తపుగ్గలఇత్థిపురిసదేవమనుస్సతిరచ్ఛానాదిభేదా, అనుపాదిన్నరూపధమ్మే ఉపాదాయ పఞ్ఞత్తా భూమిపబ్బతరుక్ఖసకటచన్దసూరియనక్ఖత్తదిసాకాలకసిణాదిభేదా చ పరమత్థతో అనుపలబ్భమానా అవిజ్జమానా నామ, తేసం పఞ్ఞత్తి అవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ. తథా ‘‘అత్తా భూమీ’’తిఆదయో అత్థపఞ్ఞత్తివాచకా సద్దా చ చిత్తసన్తతివణ్ణుపగన్తిఆది విజ్జమానత్థవాచకా సద్దా విజ్జమానేనఅవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ. ‘‘పురిసస్స చిత్తం, మేఘవణ్ణో’’తిఆదీసు అవిజ్జమానేనవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ. ‘‘చిత్తలహుతా పథవీగన్ధో’’తిఆది విజ్జమానేనవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ. ‘‘మనుస్ససరీరం రుక్ఖసాఖా’’తిఆది అవిజ్జమానేనఅవిజ్జమానపఞ్ఞత్తి నామ. ఏవం ఛబ్బిధాపి చేతా అధిప్పాయం విఞ్ఞాపేతుకామతాచిత్తసముట్ఠాపితసవిఞ్ఞత్తిసద్దానుసారేన ఞాతసఙ్కేతస్స సోతవిఞ్ఞాణవీథిఅనన్తరం ఉప్పన్నేహి మనోద్వారికవిఞ్ఞాణేహి ‘‘ఇమస్సేదం నామ’’న్తి అనేకసద్దేసు ఏకత్తమారోపేత్వా వవత్థాపితా అత్థాభిముఖం నమనతో పకారేహి అత్థస్స ఞాపనతో ‘‘నామపఞ్ఞత్తీ’’తి వుచ్చన్తి, తేసం అధివచనానం పథా అత్థా అధివచనపథా, సమ్ముతిపరమత్థభేదా సబ్బే ధమ్మా సద్దవచనీయసభావా. ఛట్ఠం.

ఇతో పరం ద్వే దుకా అధివచనదుకసదిసావ, కేవలం పదత్థమత్తమేవ విసేసో. తత్థ అభిసఙ్ఖరోన్తీతి సఙ్ఖారాతి ఏవం నిద్ధారేత్వా సహేతుకం కత్వా వుచ్చమానా నిరుత్తి నామ, ‘‘తక్కో వితక్కో సఙ్కప్పో’’తి ఏవం తేన తేన పకారేన ఞాపనతో పఞ్ఞత్తి నామ, యథావుత్తనామపఞ్ఞత్తియోవ. న హి అధివచననిరుత్తిపఞ్ఞత్తీసు అత్థతో కోచిపి భేదో అత్థి, నిబ్బత్తినిమిత్తభేదదస్సనత్థం పన నేసం విభాగేన పదత్థో దస్సితో. ఇమేసు చ తీసు దుకేసు పఞ్ఞత్తిసహితా సబ్బే ధమ్మా లబ్భన్తి, అనన్తరే నామరూపదుకే పఞ్ఞత్తిరహితాతి ఇమే చత్తారో దుకా ఇమేసు సుత్తన్తికదుకేసు నిప్పదేసా, సేసా పన అట్ఠతింసాపి సప్పదేసాతి వేదితబ్బా. సత్తమట్ఠమాని.

నామకరణట్ఠేన, నమనట్ఠేన, నామనట్ఠేన చ నామం, అరూపక్ఖన్ధనిబ్బానాని. తాని హి సబ్బదాపి వేదనా సఞ్ఞా సఙ్ఖారా విఞ్ఞాణం నిబ్బానన్తి ఓపపాతికనామవసేన అత్తనో నామం కరోన్తావ పవత్తన్తి చన్దసూరియాదయో వియ. న హి తేసం సామఞ్ఞగుణకిత్తిమవసేన నామకరణకిచ్చం అత్థీతి. ఏవం నామకరణట్ఠేన నామం వేదితబ్బం. ఆరమ్మణాభిముఖం పన నమనట్ఠేన, అఞ్ఞమఞ్ఞం తత్థ నామనట్ఠేన చ చత్తారో అరూపక్ఖన్ధావ నామం. నిబ్బానం పన ఆరమ్మణాధిపతిపచ్చయతాయ అత్తని అనవజ్జధమ్మానం నామనట్ఠేనేవ నామం వేదితబ్బం. రుప్పనట్ఠేన రూపం, రూపక్ఖన్ధో. నవమం.

అవిజ్జాతి దుక్ఖాదిపటిచ్ఛాదకో సబ్బో మోహో. భవతణ్హాతి భవపత్థనావసేన పవత్తో లోభో. తథా అప్పవత్తో పనేత్థ లోభో, సేసచేతసికచిత్తరూపనిబ్బానాని చ న వత్తబ్బాని. ఇతో పరం పన ఏవం నవత్తబ్బవిభాగం అదస్సేత్వా పదత్థసరూపమత్తమేవ దస్సయిస్సామ, దస్సితావసేసా న వత్తబ్బాతి గహేతబ్బా. దసమం.

భవో వుచ్చతి సస్సతం. ‘‘భవిస్సతి అత్తా చ లోకో చా’’తి సస్సతవసేన ఉప్పజ్జనకదిట్ఠి భవదిట్ఠి నామ. విభవో వుచ్చతి ఉచ్ఛేదో. ‘‘న భవిస్సతి అత్తా చ లోకో చా’’తి ఉచ్ఛేదవసేన ఉప్పజ్జనకదిట్ఠి విభవదిట్ఠి నామ. ఉభయేనాపి మిచ్ఛాదిట్ఠి గహితా. తథా అనన్తరేసుపి తీసు దుకేసు. ఏకాదసమం.

ఖన్ధపఞ్చకం ‘‘అత్తా చ లోకో చా’’తి గహేత్వా ‘‘సస్సతో అత్తా చ లోకో చా’’తి పవత్తా దిట్ఠి సస్సతదిట్ఠి నామ. తథా ‘‘ఉచ్ఛిజ్జిస్సతీ’’తి పవత్తా దిట్ఠి ఉచ్ఛేదదిట్ఠి నామ. ‘‘అన్తవా’’తి పవత్తా అన్తవాదిట్ఠి నామ. ‘‘అనన్తవా’’తి పవత్తా అనన్తవాదిట్ఠి నామ. పుబ్బన్తం అనుగతా బ్రహ్మజాలే వుత్తనయేన అతీతకోట్ఠాసం ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తా అట్ఠారసవిధా పుబ్బన్తానుదిట్ఠి నామ. అపరన్తం అనుగతా తత్థేవ ఆగతనయేన అనాగతకోట్ఠాసం ఆరమ్మణం కత్వా పవత్తా చతుచత్తాలీసవిధా అపరన్తానుదిట్ఠి నామ. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారో పన బ్రహ్మజాలే (దీ. ని. ౧.౨౮), తదట్ఠకథాయ (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౨౮) చ వేదితబ్బో. ద్వాదసమతేరసమచుద్దసమాని.

అహిరికదుకం, హిరిదుకఞ్చ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. పఞ్చదసమసోళసమాని.

దుక్ఖం వచో ఏతస్మిం విప్పటికూలగాహిమ్హి విపచ్చనీకసాతే అనాదరే పుగ్గలేతి దుబ్బచో, సహధమ్మికం దస్సేత్వా ఓవదియమానే అనాదరకారకో పుగ్గలో, తస్స కమ్మం దోవచస్సం, తస్స భావో దోవచస్సతా, అనాదరవసేన పవత్తా ద్వే పటిఘచిత్తా, తంసమ్పయుత్తా చ. పాపా అస్సద్ధాదయో పుగ్గలా ఏతస్స మిత్తాతి పాపమిత్తో, తస్స భావో పాపమిత్తతా, పాపపుగ్గలేసు దళ్హభత్తివసేన, కాయచిత్తేహి తంసేవనాతన్నిన్నతావసేన చ పవత్తాని అట్ఠ లోభచిత్తాని. సత్తరసమం.

సోవచస్సతా, కల్యాణమిత్తతా చ వుత్తపటిపక్ఖవసేన వేదితబ్బా. అత్థతో పన తథాపవత్తాని సహేతుకకామావచరకుసలకిరియచిత్తాని. అట్ఠారసమం.

పఞ్చసు, సత్తసు వా ఆపత్తీసు కుసలభావో ఆపత్తికుసలతా, సహ వత్థునా తాసం ఆపత్తీనం ఆపజ్జనపరిచ్ఛేదజాననవసేన పవత్తా కామావచరజవనపఞ్ఞా. ఆపత్తీహి వుట్ఠానే కుసలభావో ఆపత్తివుట్ఠానకుసలతా, వుట్ఠానవిధానేన సద్ధిం ఆపత్తివుట్ఠానపరిచ్ఛేదజాననవసేన పవత్తా యథావుత్తచిత్తసమ్పయుత్తపఞ్ఞావ. ఏకూనవీసతిమం.

సమాపజ్జితబ్బతో సమాపత్తి, తాసు లోకియలోకుత్తరాసు సవితక్కసవిచారాదీసు సమాపత్తీసు కుసలతా సమాపత్తికుసలతా, సహ పరికమ్మేన అప్పనాపరిచ్ఛేదజాననవసేన పవత్తా పఞ్ఞా. సమాపత్తీహి వుట్ఠానే కుసలభావో సమాపత్తివుట్ఠానకుసలతా, యథాపరిచ్ఛిన్నకాలేయేవ తాహి వుట్ఠానకపఞ్ఞా కామావచరజవనపఞ్ఞావ. వీసతిమం.

అట్ఠారససు ధాతూసు కుసలభావో ధాతుకుసలతా, సవనధారణపటివేధపచ్చవేక్ఖణపఞ్ఞా. తాసఞ్ఞేవ ధాతూనం మనసికారే కుసలభావో మనసికారకుసలతా, తాసం సమ్మసనపటివేధపచ్చవేక్ఖణపఞ్ఞా. ఏస నయో ఆయతనకుసలతాయపి. తత్థ హి సవనధారణపచ్చవేక్ఖణా కామావచరావ, పటివేధో లోకుత్తరోవ, సమ్మసనం కామావచరలోకుత్తరం. అఞ్ఞమఞ్ఞం పటిచ్చ సహితం ఫలం ఉప్పాదేతీతి పటిచ్చసముప్పాదో, అవిజ్జాదీహి నిద్దిట్ఠో పచ్చయసమూహో, తస్మిం ద్వాదసఙ్గే అనులోమపటిచ్చసముప్పాదే కుసలభావో పటిచ్చసముప్పాదకుసలతా, ‘‘ఇమినా పచ్చయేన ఇదం హోతీ’’తి జాననవసేన పవత్తా లోకియజవనపఞ్ఞావ. ఏకవీసతిమద్వావీసతిమాని.

తిట్ఠతి ఏత్థ ఫలం తదాయత్తవుత్తితాయాతి ఠానం, కారణం, తస్మిం ఠానే కుసలతా ఠానకుసలతా. న ఠానే కుసలతా అట్ఠానకుసలతా. తేవీసతిమం.

ఉజుభావో అజ్జవో. ముదుభావో మద్దవో. కాయచిత్తుజుకతాముదుకతాద్వయం. చతువీసతిమం.

అధివాసనసఙ్ఖాతా ఖమనం ఖన్తి, తథాపవత్తకామావచరజవనాని. పాపతో సుట్ఠు ఓరతో విరతోతి సోరతో, తస్స భావో సోరచ్చం. కాయవచీమనోసంవరసీలసఙ్ఖాతాని లోకియలోకుత్తరజవనాని. పఞ్చవీసతిమం.

సమ్మోదకపియవాదితాసఙ్ఖాతో సఖిలభావో సాఖల్యం, యథా పరేహి సద్ధిం అత్తనో ఛిద్దం వివరం న హోతి, ఏవం ధమ్మామిసేహి పటిసన్థరణం పటిచ్ఛాదనం పటిసన్థారో. ఆగన్తుకస్స హి పచ్చుగ్గమనపత్తచీవరపటిగ్గహణఆసనదానబీజనపాదధోవనమక్ఖనాదినా, పానీయేన ఆపుచ్ఛనేన, కాలే ఆగతస్స యాగుఆదీనం, వికాలే పానకాదీనఞ్చ దానేన, పునదివసే పిణ్డాయ చరణట్ఠానదస్సనపవేసననిక్ఖమనకాలారోచనాదినా చ పబ్బజితా, గహట్ఠానఞ్చ వినయే ఆగతనయేన యథానురూపం ఆమిసపటిసన్థారో కాతబ్బో. ఆగన్తుకం పన ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘తుమ్హే కతరభాణకా’’తి అపుచ్ఛిత్వా ‘‘ఆచరియుపజ్ఝాయా వో కతరం గన్థం వళఞ్జేన్తీ’’తి పుచ్ఛిత్వా తస్స విసయే పఞ్హపుచ్ఛనేన సచే న సక్కోతి, సయం కథేత్వా దానేన, ధమ్మకథనపఞ్హవిస్సజ్జనకమ్మట్ఠానకథనకుక్కుచ్చదిట్ఠివినోదనాదినా, పరివాసాదివినయకమ్మకరణేన, పబ్బాజనఉపసమ్పదాదినా చ ధమ్మపటిసన్థారో కాతబ్బో. అయమేత్థ సఙ్ఖేపో, విత్థారతో పనాయం సద్ధిం ఆనిసంసదీపకవత్థూహి అట్ఠసాలినియం (ధ. స. అట్ఠ. ౧౩౫౧) ఞాతబ్బో. ఏతస్మిం దువిధే పటిసన్థారే కుసలభావో పటిసన్థారకుసలతా, తథాపవత్తకామావచరజవనాని ఏవ. ఛబ్బీసతిమం.

ఇన్ద్రియేసు మనచ్ఛట్ఠేసు ఆపాథగతరూపాదీసు ఆరమ్మణేసు నిమిత్తగహణాదినా ఇన్ద్రియసంవరభేదసఙ్ఖాతో అగుత్తద్వారభావో ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతా. పటిగ్గహణపరిభోగవసేన భోజనే మత్తం అజాననభావో భోజనే అమత్తఞ్ఞుతా, తథాపవత్తఅకుసలచిత్తాని. సత్తవీసతిమం.

అనన్తరదుకేపి వుత్తపటిపక్ఖవసేన కామావచరసహేతుకకుసలకిరియచిత్తాని వేదితబ్బాని. అట్ఠవీసతిమం.

సతివిప్పవాససఙ్ఖాతో ముట్ఠసతిభావో ముట్ఠస్సచ్చం, సబ్బే అకుసలా ధమ్మా, అసమ్పజాననభావో అసమ్పజఞ్ఞం, మోహో. ఏకూనతింసతిమం.

అనన్తరదుకే చతుభూమికా సతిపఞ్ఞావ వుత్తా. తింసతిమం.

అప్పటిసఙ్ఖానే అప్పటివానసఙ్ఖాతే అకమ్పియట్ఠేన యోనిసోదస్సనసఙ్ఖాతం పటిసఙ్ఖానమేవ బలన్తి పటిసఙ్ఖానబలం, కామావచరపఞ్ఞావ. సత్తబోజ్ఝఙ్గాదిభావనావసేన పవత్తా చతుభూమకధమ్మా భావనాబలం. ఏకతింసతిమం.

పచ్చనీకధమ్మే సమేతీతి సమథో, సో తివిధో చిత్తసమథో అధికరణసమథో సబ్బసఙ్ఖారసమథోతి. తత్థ చ పుబ్బభాగాసు అట్ఠసమాపత్తీసు ఏకగ్గతా చిత్తసమథో నామ, సమ్ముఖావినయాది సత్తవిధో అధికరణసమథో నామ, నిబ్బానం సబ్బసఙ్ఖారసమథో నామ. ఇధ పన చతుభూమకో సమాధి అధిప్పేతో. అనిచ్చాదివసేన వివిధేనాకారేన పస్సతీతి విపస్సనా, లోకియలోకుత్తరా విపస్సనాపఞ్ఞావ. బాత్తింసతిమం.

సమథోవ తం ఆకారం గహేత్వా పున పవత్తేతబ్బస్స సమథస్స నిమిత్తన్తి సమథనిమిత్తం. పగ్గాహనిమిత్తేపి ఏసేవ నయో. చతుభూమకసమాధివీరియాని ఏవ. తేత్తింసతిమం.

అనన్తరదుకేపి వీరియసమాధీ ఏవ వుత్తా. చతుత్తింసతిమం.

సీలవినాసికా అసంవరసఙ్ఖాతా సీలస్స విపత్తీతి సీలవిపత్తి, తథాపవత్తా అకుసలధమ్మా. సమ్మాదిట్ఠియా విపత్తి దిట్ఠివిపత్తి, మిచ్ఛాదిట్ఠి ఏవ. పఞ్చతింసతిమం.

సోరచ్చమేవ సీలస్స సమ్పాదనతో సీలపరిపూరణతో సీలస్స సమ్పదాతి సీలసమ్పదా. దిట్ఠిపారిపూరిభూతం ఞాణమేవ దిట్ఠియా సమ్పదాతి దిట్ఠిసమ్పదా. చతుభూమకా సీలపఞ్ఞావ. తథా అనన్తరదుకేపి. ఛత్తింసతిమం.

విసుద్ధిభావం సమ్పత్తా సీలసఙ్ఖాతా సీలస్స విసుద్ధి సీలవిసుద్ధి. నిబ్బానసఙ్ఖాతం విసుద్ధిం పాపేతుం సమత్థా దస్సనసఙ్ఖాతా దిట్ఠియా విసుద్ధి దిట్ఠివిసుద్ధి. సత్తత్తింసతిమం.

కమ్మస్సకతాసచ్చానులోమికమగ్గఫలసమ్పయుత్తపఞ్ఞా దిట్ఠి విసుద్ధి నామ. యథాదిట్ఠిస్స తదనురూపం పధానం యథాదిట్ఠిస్స చ పధానం నామ. అట్ఠతింసతిమం.

సంవేగజనకాని జాతిజరాబ్యాధిమరణసఙ్ఖాతాని కారణాని సంవేజనీయట్ఠానాని నామ, తేసు జాతిఆదిపటిచ్చసముప్పన్నభయసఙ్ఖాతం సంవిజనం సంవేగో నామ, తథాపవత్తకుసలాది ఏవ. ఏవం సంవేగజాతస్స యోనిసో ఉపాయేన పధానం సంవిగ్గస్స యోనిసో పధానం, లోకియలోకుత్తరవీరియమేవ. ఏకూనచత్తాలీసతిమం.

కుసలధమ్మపూరణే అసన్తుట్ఠిభావో అసన్తుట్ఠితా. యో పన దానం దత్వా తతో తేన అసన్తుట్ఠో హుత్వా సరణగమనం ఆకఙ్ఖతి, తతో పఞ్చసీలాదిం, పబ్బజ్జం, బుద్ధవచనానం ఉగ్గణ్హనం, సమథవిపస్సనం, తతో తేనాపి అసన్తుట్ఠో అనుక్కమేన అరహత్తం గణ్హాతి, అయం అసన్తుట్ఠితా కుసలేసు ధమ్మేసు. అధికుసలధమ్మానం భావనాయ ఉక్కణ్ఠమానో పధానం పటివాపేతి నివత్తాపేతీతి పటివాని, న పటివాని అప్పటివాని, తస్స భవో అప్పటివానితా. అరహత్తం అప్పత్వా పధానస్మిం అనివత్తనతా అనోసక్కనతా, తథాపవత్తలోకియలోకుత్తరకుసలా ధమ్మా. చత్తాలీసతిమం.

విజాననతో విజ్జా, పుబ్బేనివాసచుతూపపాతఆసవక్ఖయఞాణాని. విముచ్చనతో విముత్తి, అట్ఠ సమాపత్తియో, నిబ్బానఞ్చ. అట్ఠ సమాపత్తియో హి ఆరమ్మణే అధిముచ్చనతో, సయం విక్ఖమ్భితకిలేసేహి విముచ్చనట్ఠేన చ విముత్తీతి వుత్తా, నిబ్బానం పన సబ్బకిలేసేహి అచ్చన్తవిముచ్చనట్ఠేన. ఏకచత్తాలీసతిమం.

కిలేసక్ఖయకరేసు చతూసు అరియమగ్గేసు ఞాణం ఖయే ఞాణం నామ. పటిసన్ధివసేన అనుప్పాదభూతే తంతంమగ్గవజ్ఝకిలేసానం అనుప్పాదపరియోసానే ఉప్పన్నఅరియఫలే ఞాణం అనుప్పాదే ఞాణం నామ. సేసం సబ్బత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ. ద్వాచత్తాలీసతిమం.

సుత్తన్తికదుకమాతికత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.

మోహవిచ్ఛేదనియా అభిధమ్మమాతికత్థవణ్ణనాయ

ధమ్మసఙ్గణీమాతికత్థవణ్ణనా నిట్ఠితా.