నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స
అభిధమ్మమాతికాపాళి
ఏకం సమయం భగవా దేవేసు విహరతి తావతింసభవనే పారిచ్ఛత్తకమూలే పణ్డుకమ్బలసిలాయం. తత్ర ఖో భగవా దేవానం తావతింసానం అభిధమ్మకథం కథేసి.
౧. ధమ్మసఙ్గణీమాతికా
తికమాతికా
కుసలా ధమ్మా (ధ. స. తికమాతికా ౧-౨౨), అకుసలా ధమ్మా, అబ్యాకతా ధమ్మా. సుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా, దుక్ఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా, అదుక్ఖమసుఖాయ వేదనాయ సమ్పయుత్తా ధమ్మా. విపాకా ధమ్మా, విపాకధమ్మధమ్మా, నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. ఉపాదిణ్ణుపాదానియా ధమ్మా, అనుపాదిణ్ణుపాదానియా ధమ్మా, అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా ధమ్మా. సంకిలిట్ఠసంకిలేసికా ధమ్మా, అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికా ధమ్మా, అసంకిలిట్ఠఅసంకిలేసికా ధమ్మా. సవితక్కసవిచారా ధమ్మా, అవితక్కవిచారమత్తా ధమ్మా, అవితక్కఅవిచారా ధమ్మా. పీతిసహగతా ధమ్మా, సుఖసహగతా ధమ్మా, ఉపేక్ఖాసహగతా ధమ్మా. దస్సనేన పహాతబ్బా ధమ్మా, భావనాయ పహాతబ్బా ధమ్మా, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బా ధమ్మా. దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా, భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా. ఆచయగామినో ధమ్మా, అపచయగామినో ధమ్మా, నేవాచయగామినాపచయగామినో ధమ్మా. సేక్ఖా ధమ్మా, అసేక్ఖా ధమ్మా, నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా ధమ్మా. పరిత్తా ధమ్మా, మహగ్గతా ధమ్మా, అప్పమాణా ధమ్మా. పరిత్తారమ్మణా ధమ్మా, మహగ్గతారమ్మణా ధమ్మా, అప్పమాణారమ్మణా ధమ్మా. హీనా ధమ్మా, మజ్ఝిమా ధమ్మా, పణీతా ధమ్మా. మిచ్ఛత్తనియతా ధమ్మా, సమ్మత్తనియతా ధమ్మా, అనియతా ధమ్మా. మగ్గారమ్మణా ధమ్మా, మగ్గహేతుకా ధమ్మా, మగ్గాధిపతినో ధమ్మా. ఉప్పన్నా ధమ్మా, అనుప్పన్నా ధమ్మా, ఉప్పాదినో ధమ్మా. అతీతా ధమ్మా, అనాగతా ధమ్మా, పచ్చుప్పన్నా ధమ్మా. అతీతారమ్మణా ధమ్మా, అనాగతారమ్మణా ధమ్మా, పచ్చుప్పన్నారమ్మణా ధమ్మా. అజ్ఝత్తా ధమ్మా, బహిద్ధా ధమ్మా, అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మా. అజ్ఝత్తారమ్మణా ధమ్మా, బహిద్ధారమ్మణా ధమ్మా, అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా ధమ్మా. సనిదస్సనసప్పటిఘా ధమ్మా, అనిదస్సనసప్పటిఘా ధమ్మా, అనిదస్సనఅప్పటిఘా ధమ్మా (ధ. స. తికమాతికా ౧-౨౨).
ద్వావీసతితికం.
దుకమాతికా
హేతుగోచ్ఛకం
హేతూ ధమ్మా, న హేతూ ధమ్మా. సహేతుకా ధమ్మా, అహేతుకా ధమ్మా. హేతుసమ్పయుత్తా ధమ్మా, హేతువిప్పయుత్తా ధమ్మా. హేతూ చేవ ధమ్మా సహేతుకా చ, సహేతుకా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ. హేతూ చేవ ధమ్మా హేతుసమ్పయుత్తా చ, హేతుసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా న చ హేతూ. న హేతూ ఖో పన ధమ్మా సహేతుకాపి, అహేతుకాపి. హేతుగోచ్ఛకం.
చూళన్తరదుకం
సప్పచ్చయా ధమ్మా, అప్పచ్చయా ధమ్మా. సఙ్ఖతా ధమ్మా, అసఙ్ఖతా ధమ్మా. సనిదస్సనా ధమ్మా, అనిదస్సనా ధమ్మా. సప్పటిఘా ధమ్మా, అప్పటిఘా ధమ్మా. రూపినో ధమ్మా, అరూపినో ధమ్మా. లోకియా ధమ్మా, లోకుత్తరా ధమ్మా. కేనచి విఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా. చూళన్తరదుకం.
ఆసవగోచ్ఛకం
ఆసవా ధమ్మా, నో ఆసవా ధమ్మా. సాసవా ధమ్మా, అనాసవా ధమ్మా. ఆసవసమ్పయుత్తా ధమ్మా, ఆసవవిప్పయుత్తా ధమ్మా. ఆసవా చేవ ధమ్మా సాసవా చ, సాసవా చేవ ధమ్మా నో చ ఆసవా. ఆసవా చేవ ధమ్మా ఆసవసమ్పయుత్తా చ, ఆసవసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ ఆసవా. ఆసవవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా సాసవాపి, అనాసవాపి. ఆసవగోచ్ఛకం.
సఞ్ఞోజనగోచ్ఛకం
సఞ్ఞోజనా ధమ్మా, నో సఞ్ఞోజనా ధమ్మా. సఞ్ఞోజనియా ధమ్మా, అసఞ్ఞోజనియా ధమ్మా. సఞ్ఞోజనసమ్పయుత్తా ధమ్మా, సఞ్ఞోజనవిప్పయుత్తా ధమ్మా. సఞ్ఞోజనా చేవ ధమ్మా సఞ్ఞోజనియా చ, సఞ్ఞోజనియా చేవ ధమ్మా నో చ సఞ్ఞోజనా. సఞ్ఞోజనా చేవ ధమ్మా సఞ్ఞోజనసమ్పయుత్తా చ, సఞ్ఞోజనసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ సఞ్ఞోజనా. సఞ్ఞోజనవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా సఞ్ఞోజనియాపి, అసఞ్ఞోజనియాపి. సఞ్ఞోజనగోచ్ఛకం.
గన్థగోచ్ఛకం
గన్థా ధమ్మా, నో గన్థా ధమ్మా. గన్థనియా ధమ్మా, అగన్థనియా ధమ్మా. గన్థసమ్పయుత్తా ధమ్మా, గన్థవిప్పయుత్తా ధమ్మా. గన్థా చేవ ధమ్మా గన్థనియా చ, గన్థనియా చేవ ధమ్మా నో చ గన్థా. గన్థా చేవ ధమ్మా గన్థసమ్పయుత్తా చ, గన్థసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ గన్థా. గన్థవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా గన్థనియాపి, అగన్థనియాపి. గన్థగోచ్ఛకం.
ఓఘగోచ్ఛకం
ఓఘా ధమ్మా, నో ఓఘా ధమ్మా. ఓఘనియా ధమ్మా, అనోఘనియా ధమ్మా. ఓఘసమ్పయుత్తా ధమ్మా, ఓఘవిప్పయుత్తా ధమ్మా. ఓఘా చేవ ధమ్మా ఓఘనియా చ, ఓఘనియా చేవ ధమ్మా నో చ ఓఘా. ఓఘా చేవ ధమ్మా ఓఘసమ్పయుత్తా చ, ఓఘసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ ఓఘా. ఓఘవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా ఓఘనియాపి, అనోఘనియాపి. ఓఘగోచ్ఛకం.
యోగగోచ్ఛకం
యోగా ధమ్మా, నో యోగా ధమ్మా. యోగనియా ధమ్మా, అయోగనియా ధమ్మా. యోగసమ్పయుత్తా ధమ్మా, యోగవిప్పయుత్తా ధమ్మా. యోగా చేవ ధమ్మా యోగనియా చ, యోగనియా చేవ ధమ్మా నో చ యోగా. యోగా చేవ ధమ్మా యోగసమ్పయుత్తా చ, యోగసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ యోగా. యోగవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా యోగనియాపి, అయోగనియాపి. యోగగోచ్ఛకం.
నీవరణగోచ్ఛకం
నీవరణా ధమ్మా, నో నీవరణా ధమ్మా. నీవరణియా ధమ్మా, అనీవరణియా ధమ్మా. నీవరణసమ్పయుత్తా ధమ్మా, నీవరణవిప్పయుత్తా ధమ్మా. నీవరణా చేవ ధమ్మా నీవరణియా చ, నీవరణియా చేవ ధమ్మా నో చ నీవరణా. నీవరణా చేవ ధమ్మా నీవరణసమ్పయుత్తా చ, నీవరణసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ నీవరణా. నీవరణవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా నీవరణియాపి, అనీవరణియాపి. నీవరణగోచ్ఛకం.
పరామాసగోచ్ఛకం
పరామాసా ధమ్మా, నో పరామాసా ధమ్మా. పరామట్ఠా ధమ్మా, అపరామట్ఠా ధమ్మా. పరామాససమ్పయుత్తా ధమ్మా, పరామాసవిప్పయుత్తా ధమ్మా. పరామాసా చేవ ధమ్మా పరామట్ఠా చ, పరామట్ఠాచేవ ధమ్మా నో చ పరామాసా. పరామాసవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా పరామట్ఠాపి, అపరామట్ఠాపి. పరామాసగోచ్ఛకం.
మహన్తరదుకం
సారమ్మణా ధమ్మా, అనారమ్మణా ధమ్మా. చిత్తా ధమ్మా, నో చిత్తా ధమ్మా. చేతసికా ధమ్మా, అచేతసికా ధమ్మా. చిత్తసమ్పయుత్తా ధమ్మా, చిత్తవిప్పయుత్తా ధమ్మా. చిత్తసంసట్ఠా ధమ్మా, చిత్తవిసంసట్ఠా ధమ్మా. చిత్తసముట్ఠానా ధమ్మా, నో చిత్తసముట్ఠానా ధమ్మా. చిత్తసహభునో ధమ్మా, నో చిత్తసహభునో ధమ్మా. చిత్తానుపరివత్తినో ధమ్మా, నో చిత్తానుపరివత్తినో ధమ్మా. చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానా ధమ్మా, నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానా ధమ్మా. చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభునో ధమ్మా, నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానసహభునో ధమ్మా. చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తినో ధమ్మా, నో చిత్తసంసట్ఠసముట్ఠానానుపరివత్తినో ధమ్మా. అజ్ఝత్తికా ధమ్మా, బాహిరా ధమ్మా. ఉపాదా ధమ్మా, నో ఉపాదా ధమ్మా. ఉపాదిణ్ణా ధమ్మా, అనుపాదిణ్ణా ధమ్మా. మహన్తరదుకం.
ఉపాదానగోచ్ఛకం
ఉపాదానా ధమ్మా, నో ఉపాదానా ధమ్మా. ఉపాదానియా ధమ్మా, అనుపాదానియా ధమ్మా. ఉపాదానసమ్పయుత్తా ధమ్మా, ఉపాదానవిప్పయుత్తా ధమ్మా. ఉపాదానా చేవ ధమ్మా ఉపాదానియా చ, ఉపాదానియా చేవ ధమ్మా నో చ ఉపాదానా. ఉపాదానా చేవ ధమ్మా ఉపాదానసమ్పయుత్తా చ, ఉపాదానసమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ ఉపాదానా. ఉపాదానవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా ఉపాదానియాపి, అనుపాదానియాపి. ఉపాదానగోచ్ఛకం.
కిలేసగోచ్ఛకం
కిలేసా ధమ్మా, నో కిలేసా ధమ్మా. సంకిలేసికా ధమ్మా, అసంకిలేసికా ధమ్మా. సంకిలిట్ఠా ధమ్మా, అసంకిలిట్ఠా ధమ్మా. కిలేససమ్పయుత్తా ధమ్మా, కిలేసవిప్పయుత్తా ధమ్మా. కిలేసా చేవ ధమ్మా సంకిలేసికా చ, సంకిలేసికా చేవ ధమ్మా నో చ కిలేసా. కిలేసా చేవ ధమ్మా సంకిలిట్ఠా చ, సంకిలిట్ఠా చేవ ధమ్మా నో చ కిలేసా. కిలేసా చేవ ధమ్మా కిలేససమ్పయుత్తా చ, కిలేససమ్పయుత్తా చేవ ధమ్మా నో చ కిలేసా. కిలేసవిప్పయుత్తా ఖో పన ధమ్మా సంకిలేసికాపి, అసంకిలేసికాపి. కిలేసగోచ్ఛకం.
పిట్ఠిదుకం
దస్సనేన పహాతబ్బా ధమ్మా, న దస్సనేన పహాతబ్బా ధమ్మా. భావనాయ పహాతబ్బా ధమ్మా, న భావనాయ పహాతబ్బా ధమ్మా. దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా, న దస్సనేన పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా. భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా, న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా ధమ్మా. సవితక్కా ధమ్మా, అవితక్కా ధమ్మా. సవిచారా ధమ్మా, అవిచారా ధమ్మా. సప్పీతికా ధమ్మా, అప్పీతికా ధమ్మా. పీతిసహగతా ధమ్మా, న పీతిసహగతా ధమ్మా. సుఖసహగతా ధమ్మా, న సుఖసహగతా ధమ్మా. ఉపేక్ఖాసహగతా ధమ్మా, న ఉపేక్ఖాసహగతా ధమ్మా. కామావచరా ధమ్మా, న కామావచరా ధమ్మా. రూపావచరా ధమ్మా, న రూపావచరా ధమ్మా. అరూపావచరా ధమ్మా, న అరూపావచరా ధమ్మా. పరియాపన్నా ధమ్మా, అపరియాపన్నా ధమ్మా. నియ్యానికా ధమ్మా, అనియ్యానికా ధమ్మా. నియతా ధమ్మా, అనియతా ధమ్మా. సఉత్తరా ధమ్మా, అనుత్తరా ధమ్మా. సరణా ధమ్మా, అరణా ధమ్మా. పిట్ఠిదుకం.
అభిధమ్మదుకమాతికా.
సుత్తన్తికదుకమాతికా
విజ్జాభాగినో ధమ్మా, అవిజ్జాభాగినో ధమ్మా. విజ్జూపమా ధమ్మా, వజిరూపమా ధమ్మా. బాలా ధమ్మా, పణ్డితా ధమ్మా. కణ్హా ధమ్మా, సుక్కా ధమ్మా. తపనీయా ధమ్మా, అతపనీయా ధమ్మా. అధివచనా ధమ్మా, అధివచనపథా ధమ్మా. నిరుత్తి ధమ్మా, నిరుత్తిపథా ధమ్మా. పఞ్ఞత్తి ధమ్మా, పఞ్ఞత్తిపథా ధమ్మా. నామఞ్చ, రూపఞ్చ. అవిజ్జా చ, భవతణ్హా చ. భవదిట్ఠి చ, విభవదిట్ఠి చ. సస్సతదిట్ఠి చ, ఉచ్ఛేదదిట్ఠి చ. అన్తవా దిట్ఠి చ, అనన్తవా దిట్ఠి చ. పుబ్బన్తానుదిట్ఠి చ, అపరన్తానుదిట్ఠి చ. అహిరికఞ్చ, అనోత్తప్పఞ్చ. హిరీ చ, ఓత్తప్పఞ్చ. దోవచస్సతా చ, పాపమిత్తతా చ. సోవచస్సతా చ, కల్యాణమిత్తతా చ. ఆపత్తికుసలతా చ, ఆపత్తివుట్ఠానకుసలతా చ. సమాపత్తికుసలతా చ, సమాపత్తివుట్ఠానకుసలతా చ. ధాతుకుసలతా చ, మనసికారకుసలతా చ. ఆయతనకుసలతా చ, పటిచ్చసముప్పాదకుసలతా చ. ఠానకుసలతా చ, అట్ఠానకుసలతా చ. అజ్జవో చ, మద్దవో చ. ఖన్తి చ, సోరచ్చఞ్చ. సాఖల్యఞ్చ, పటిసన్థారో చ. ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతా చ, భోజనే అమత్తఞ్ఞుతా చ. ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతా చ, భోజనే మత్తఞ్ఞుతా చ. ముట్ఠస్సచ్చఞ్చ, అసమ్పజఞ్ఞఞ్చ. సతి చ, సమ్పజఞ్ఞఞ్చ. పటిసఙ్ఖానబలఞ్చ, భావనాబలఞ్చ. సమథో చ, విపస్సనా చ. సమథనిమిత్తఞ్చ, పగ్గాహనిమిత్తఞ్చ. పగ్గాహో చ, అవిక్ఖేపో చ. సీలవిపత్తి చ, దిట్ఠివిపత్తి చ. సీలసమ్పదా చ, దిట్ఠిసమ్పదా చ. సీలవిసుద్ధి చ, దిట్ఠివిసుద్ధి చ. దిట్ఠివిసుద్ధి ఖో పన, యథాదిట్ఠిస్స చ పధానం. సంవేగో చ సంవేజనియేసు ఠానేసు, సంవిగ్గస్స చ యోనిసో పధానం. అసన్తుట్ఠితా చ కుసలేసు ధమ్మేసు, అప్పటివానితా చ పధానస్మిం. విజ్జా చ, విముత్తి చ. ఖయే ఞాణం, అనుప్పాదే ఞాణన్తి.
సుత్తన్తికదుకమాతికా.
ధమ్మసఙ్గణీమాతికా నిట్ఠితా.
౨. విభఙ్గమాతికా
ఖన్ధవిభఙ్గో
పఞ్చక్ఖన్ధా – (విభ. ౧) రూపక్ఖన్ధో వేదనాక్ఖన్ధో సఞ్ఞాక్ఖన్ధో సఙ్ఖారక్ఖన్ధో విఞ్ఞాణక్ఖన్ధోతి. ఖన్ధవిభఙ్గం.
ఆయతనవిభఙ్గో
ద్వాదసాయతనాని (విభ. ౧౫౪) – చక్ఖాయతనం రూపాయతనం సోతాయతనం సద్దాయతనం ఘానాయతనం గన్ధాయతనం జివ్హాయతనం రసాయతనం కాయాయతనం ఫోట్ఠబ్బాయతనం మనాయతనం ధమ్మాయతనన్తి. ఆయతనవిభఙ్గం.
ధాతువిభఙ్గో
అట్ఠారస ధాతుయో (విభ. ౧౮౩) – చక్ఖుధాతు రూపధాతు చక్ఖువిఞ్ఞాణధాతు, సోతధాతు సద్దధాతు సోతవిఞ్ఞాణధాతు, ఘానధాతు గన్ధధాతు ఘానవిఞ్ఞాణధాతు, జివ్హాధాతు రసధాతు జివ్హావిఞ్ఞాణధాతు, కాయధాతు ఫోట్ఠబ్బధాతు కాయవిఞ్ఞాణధాతు, మనోధాతు ధమ్మధాతు మనోవిఞ్ఞాణధాతూతి. ధాతువిభఙ్గం.
సచ్చవిభఙ్గో
చత్తారి అరియసచ్చాని (విభ. ౧౮౯) – దుక్ఖం అరియసచ్చం, దుక్ఖసముదయం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధం అరియసచ్చం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చన్తి. సచ్చవిభఙ్గం.
ఇన్ద్రియవిభఙ్గో
బావీసతిన్ద్రియాని (విభ. ౨౧౯) – చక్ఖున్ద్రియం సోతిన్ద్రియం ఘానిన్ద్రియం జివ్హిన్ద్రియం కాయిన్ద్రియం మనిన్ద్రియం ఇత్థిన్ద్రియం పురిసిన్ద్రియం జీవితిన్ద్రియం సుఖిన్ద్రియం దుక్ఖిన్ద్రియం సోమనస్సిన్ద్రియం దోమనస్సిన్ద్రియం ఉపేక్ఖిన్ద్రియం సద్ధిన్ద్రియం వీరియిన్ద్రియం సతిన్ద్రియం సమాధిన్ద్రియం పఞ్ఞిన్ద్రియం అనఞ్ఞాతఞ్ఞస్సామీతిన్ద్రియం అఞ్ఞిన్ద్రియం అఞ్ఞాతావిన్ద్రియన్తి. ఇన్ద్రియవిభఙ్గం.
పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గో
అవిజ్జాపచ్చయా సఙ్ఖారా (విభ. ౨౨౫), సఙ్ఖారపచ్చయా విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం, నామరూపపచ్చయా సళాయతనం, సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో, ఫస్సపచ్చయా వేదనా, వేదనాపచ్చయా తణ్హా, తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం, ఉపాదానపచ్చయా భవో, భవపచ్చయా జాతి, జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి, ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి. పటిచ్చసముప్పాదవిభఙ్గం.
సతిపట్ఠానవిభఙ్గో
చత్తారో సతిపట్ఠానా (విభ. ౩౫౫) – ఇధ భిక్ఖు అజ్ఝత్తం కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా కాయే కాయానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.
అజ్ఝత్తం వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా వేదనాసు వేదనానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.
అజ్ఝత్తం చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా చిత్తే చిత్తానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం.
అజ్ఝత్తం ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, బహిద్ధా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి, అజ్ఝత్తబహిద్ధా ధమ్మేసు ధమ్మానుపస్సీ విహరతి ఆతాపీ సమ్పజానో సతిమా వినేయ్య లోకే అభిజ్ఝాదోమనస్సం. సతిపట్ఠానవిభఙ్గం.
సమ్మప్పధానవిభఙ్గో
చత్తారో సమ్మప్పధానా (విభ. ౩౯౦) – ఇధ భిక్ఖు అనుప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం అనుప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.
ఉప్పన్నానం పాపకానం అకుసలానం ధమ్మానం పహానాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.
అనుప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఉప్పాదాయ ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి.
ఉప్పన్నానం కుసలానం ధమ్మానం ఠితియా అసమ్మోసాయ భియ్యోభావాయ వేపుల్లాయ భావనాయ పారిపూరియా ఛన్దం జనేతి వాయమతి వీరియం ఆరభతి చిత్తం పగ్గణ్హాతి పదహతి. సమ్మప్పధానవిభఙ్గం.
ఇద్ధిపాదవిభఙ్గో
చత్తారో ఇద్ధిపాదా (విభ. ౪౩౦) – ఇధ భిక్ఖు ఛన్దసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీరియసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, చిత్తసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి, వీమంసాసమాధిపధానసఙ్ఖారసమన్నాగతం ఇద్ధిపాదం భావేతి. ఇద్ధిపాదవిభఙ్గం.
బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గో
సత్త బోజ్ఝఙ్గా (విభ. ౪౬౬) – సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. బోజ్ఝఙ్గవిభఙ్గం.
మగ్గఙ్గవిభఙ్గో
అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో (విభ. ౪౮౬). సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. మగ్గఙ్గవిభఙ్గం.
ఝానవిభఙ్గో
ఇధ భిక్ఖు పాతిమోక్ఖసంవరసంవుతో విహరతి (విభ. ౫౦౮) ఆచారగోచరసమ్పన్నో అణుమత్తేసు వజ్జేసు భయదస్సావీ సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో భోజనే మత్తఞ్ఞూ పుబ్బరత్తాపరరత్తం జాగరియానుయోగమనుయుత్తో సాతచ్చం నేపక్కం బోధిపక్ఖికానం ధమ్మానం భావనానుయోగమనుయుత్తో.
సో అభిక్కన్తే పటిక్కన్తే సమ్పజానకారీ హోతి, ఆలోకితే విలోకితే సమ్పజానకారీ హోతి, సమిఞ్జితే పసారితే సమ్పజానకారీ హోతి, సఙ్ఘాటిపత్తచీవరధారణే సమ్పజానకారీ హోతి, అసితే పీతే ఖాయితే సాయితే సమ్పజానకారీ హోతి, ఉచ్చారపస్సావకమ్మే సమ్పజానకారీ హోతి, గతే ఠితే నిసిన్నే సుత్తే జాగరితే భాసితే తుణ్హీభావే సమ్పజానకారీ హోతి.
సో వివిత్తం సేనాసనం భజతి అరఞ్ఞం రుక్ఖమూలం పబ్బతం కన్దరం గిరిగుహం సుసానం వనపత్థం అబ్భోకాసం పలాలపుఞ్జం అప్పసద్దం అప్పనిగ్ఘోసం విజనవాతం మనుస్సరాహస్సేయ్యకం పటిసల్లానసారుప్పం.
సో అరఞ్ఞగతో వా రుక్ఖమూలగతో వా సుఞ్ఞాగారగతో వా నిసీదతి పల్లఙ్కం ఆభుజిత్వా ఉజుం కాయం పణిధాయ పరిముఖం సతిం ఉపట్ఠపేత్వా, సో అభిజ్ఝం లోకే పహాయ విగతాభిజ్ఝేన చేతసా విహరతి, అభిజ్ఝాయ చిత్తం పరిసోధేతి, బ్యాపాదపదోసం పహాయ అబ్యాపన్నచిత్తో విహరతి సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ, బ్యాపాదపదోసా చిత్తం పరిసోధేతి, థినమిద్ధం పహాయ విగతథినమిద్ధో విహరతి ఆలోకసఞ్ఞీ సతో సమ్పజానో, థినమిద్ధా చిత్తం పరిసోధేతి, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చం పహాయ అనుద్ధతో విహరతి అజ్ఝత్తం వూపసన్తచిత్తో, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చా చిత్తం పరిసోధేతి, విచికిచ్ఛం పహాయ తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విహరతి అకథంకథీ కుసలేసు ధమ్మేసు, విచికిచ్ఛాయ చిత్తం పరిసోధేతి.
సో ఇమే పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే వివిచ్చేవ కామేహి వివిచ్చ అకుసలేహి ధమ్మేహి సవితక్కం సవిచారం వివేకజం పీతిసుఖం పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, వితక్కవిచారానం వూపసమా అజ్ఝత్తం సమ్పసాదనం చేతసో ఏకోదిభావం అవితక్కం అవిచారం సమాధిజం పీతిసుఖం దుతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, పీతియా చ విరాగా ఉపేక్ఖకో చ విహరతి సతో చ సమ్పజానో సుఖఞ్చ కాయేన పటిసంవేదేతి, యం తం అరియా ఆచిక్ఖన్తి ‘‘ఉపేక్ఖకో సతిమా సుఖవిహారీ’’తి, తతియం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సుఖస్స చ పహానా దుక్ఖస్స చ పహానా పుబ్బేవ సోమనస్సదోమనస్సానం అత్థఙ్గమా అదుక్ఖమసుఖం ఉపేక్ఖాసతిపారిసుద్ధిం చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి.
సబ్బసో రూపసఞ్ఞానం సమతిక్కమా పటిఘసఞ్ఞానం అత్థఙ్గమా నానత్తసఞ్ఞానం అమనసికారా ‘‘అనన్తో ఆకాసో’’తి ఆకాసానఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సబ్బసో ఆకాసానఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘అనన్తం విఞ్ఞాణ’’న్తి విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సబ్బసో విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం సమతిక్కమ్మ ‘‘నత్థి కిఞ్చీ’’తి ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి, సబ్బసో ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం సమతిక్కమ్మ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఝానవిభఙ్గం.
అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గో
చతస్సో అప్పమఞ్ఞాయో (విభ. ౬౪౨) – ఇధ భిక్ఖు మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.
కరుణాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధిసబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం కరుణాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.
ముదితాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ముదితాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.
ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి, తథా దుతియం, తథా తతియం, తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి. అప్పమఞ్ఞావిభఙ్గం.
సిక్ఖాపదవిభఙ్గో
పఞ్చ సిక్ఖాపదాని (విభ. ౭౦౩) – పాణాతిపాతా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, అదిన్నాదానా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, కామేసుమిచ్ఛాచారా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, ముసావాదా వేరమణీ సిక్ఖాపదం, సురామేరయమజ్జపమాదట్ఠానా వేరమణీ సిక్ఖాపదం. సిక్ఖాపదవిభఙ్గం.
పటిసమ్భిదావిభఙ్గో
చతస్సో పటిసమ్భిదా (విభ. ౭౧౮) – అత్థపటిసమ్భిదా ధమ్మపటిసమ్భిదా నిరుత్తిపటిసమ్భిదా పటిభానపటిసమ్భిదా. పటిసమ్భిదావిభఙ్గం.
ఞాణవిభఙ్గో
ఏకవిధేన ఞాణవత్థు (విభ. ౭౫౧) – పఞ్చ విఞ్ఞాణా న హేతూ, అహేతుకా, హేతువిప్పయుత్తా, సప్పచ్చయా, సఙ్ఖతా, అరూపా, లోకియా, సాసవా, సంయోజనియా, గన్థనియా, ఓఘనియా, యోగనియా, నీవరణియా, పరామట్ఠా, ఉపాదానియా, సంకిలేసికా, అబ్యాకతా, సారమ్మణా, అచేతసికా, విపాకా, ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అసంకిలిట్ఠసంకిలేసికా, న సవితక్కసవిచారా, న అవితక్కవిచారమత్తా, అవితక్కఅవిచారా, న పీతిసహగతా, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బా, నేవ దస్సనేన న భావనాయ పహాతబ్బహేతుకా, నేవాచయగామినాపచయగామినో, నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా, పరిత్తా, కామావచరా, న రూపావచరా, న అరూపావచరా, పరియాపన్నా, నో అపరియాపన్నా, అనియతా, అనియ్యానికా.
ఉప్పన్నవత్థుకా, ఉప్పన్నారమ్మణా, పురేజాతవత్థుకా, పురేజాతారమ్మణా, అజ్ఝత్తికవత్థుకా, బాహిరారమ్మణా, అసమ్భిన్నవత్థుకా, అసమ్భిన్నారమ్మణా, నానావత్థుకా, నానారమ్మణా, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స గోచరవిసయం పచ్చనుభోన్తి, న అసమన్నాహారా ఉప్పజ్జన్తి, న అమనసికారా ఉప్పజ్జన్తి, న అబ్బోకిణ్ణా ఉప్పజ్జన్తి, న అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జన్తి, న అఞ్ఞమఞ్ఞస్స సమనన్తరా ఉప్పజ్జన్తి.
పఞ్చ విఞ్ఞాణా అనాభోగా, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతి, అఞ్ఞత్ర అభినిపాతమత్తా, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కఞ్చి ధమ్మం పటివిజానాతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కఞ్చి ఇరియాపథం కప్పేతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కాయకమ్మం న వచీకమ్మం పట్ఠపేతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న కుసలాకుసలం ధమ్మం సమాదియతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న సమాపజ్జతి న వుట్ఠాతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న చవతి న ఉప్పజ్జతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న చవతి న ఉప్పజ్జతి, పఞ్చహి విఞ్ఞాణేహి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతి, పఞ్చన్నం విఞ్ఞాణానం సమనన్తరాపి న సుపతి న పటిబుజ్ఝతి న సుపినం పస్సతి, యాథావకవత్థువిభావనా పఞ్ఞా. ఏవం ఏకవిధేన ఞాణవత్థు.
దువిధేన ఞాణవత్థు – లోకియా పఞ్ఞా, లోకుత్తరా పఞ్ఞా. కేనచి విఞ్ఞేయ్యా పఞ్ఞా, కేనచి న విఞ్ఞేయ్యా పఞ్ఞా. సాసవా పఞ్ఞా, అనాసవా పఞ్ఞా. ఆసవవిప్పయుత్తా సాసవా పఞ్ఞా, ఆసవవిప్పయుత్తా అనాసవా పఞ్ఞా. సంయోజనియా పఞ్ఞా, అసంయోజనియా పఞ్ఞా. సంయోజనవిప్పయుత్తా సంయోజనియా పఞ్ఞా, సంయోజనవిప్పయుత్తా అసంయోజనియా పఞ్ఞా. గన్థనియా పఞ్ఞా, అగన్థనియా పఞ్ఞా. గన్థవిప్పయుత్తా గన్థనియా పఞ్ఞా, గన్థవిప్పయుత్తా అగన్థనియా పఞ్ఞా.
ఓఘనియా పఞ్ఞా, అనోఘనియా పఞ్ఞా. ఓఘవిప్పయుత్తా ఓఘనియా పఞ్ఞా, ఓఘవిప్పయుత్తా అనోఘనియా పఞ్ఞా. యోగనియా పఞ్ఞా, అయోగనియా పఞ్ఞా. యోగవిప్పయుత్తా యోగనియా పఞ్ఞా, యోగవిప్పయుత్తా అయోగనియా పఞ్ఞా. నీవరణియా పఞ్ఞా, అనీవరణియా పఞ్ఞా. నీవరణవిప్పయుత్తా నీవరణియా పఞ్ఞా, నీవరణవిప్పయుత్తా అనీవరణియా పఞ్ఞా. పరామట్ఠా పఞ్ఞా, అపరామట్ఠా పఞ్ఞా. పరామాసవిప్పయుత్తా పరామట్ఠా పఞ్ఞా, పరామాసవిప్పయుత్తా అపరామట్ఠా పఞ్ఞా. ఉపాదిణ్ణా పఞ్ఞా, అనుపాదిణ్ణా పఞ్ఞా. ఉపాదానియా పఞ్ఞా, అనుపాదానియా పఞ్ఞా. ఉపాదానవిప్పయుత్తా ఉపాదానియా పఞ్ఞా, ఉపాదానవిప్పయుత్తా అనుపాదానియా పఞ్ఞా.
సంకిలేసికా పఞ్ఞా, అసంకిలేసికా పఞ్ఞా. కిలేసవిప్పయుత్తా సంకిలేసికా పఞ్ఞా, కిలేసవిప్పయుత్తా అసంకిలేసికా పఞ్ఞా. సవితక్కా పఞ్ఞా, అవితక్కా పఞ్ఞా. సవిచారా పఞ్ఞా, అవిచారా పఞ్ఞా. సప్పీతికా పఞ్ఞా, అప్పీతికా పఞ్ఞా. పీతిసహగతా పఞ్ఞా, న పీతిసహగతా పఞ్ఞా. సుఖసహగతా పఞ్ఞా, న సుఖసహగతా పఞ్ఞా. ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా, న ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా. కామావచరా పఞ్ఞా, న కామావచరా పఞ్ఞా. రూపావచరా పఞ్ఞా, న రూపావచరా పఞ్ఞా. అరూపావచరా పఞ్ఞా, న అరూపావచరా పఞ్ఞా. పరియాపన్నా పఞ్ఞా, అపరియాపన్నా పఞ్ఞా. నియ్యానికా పఞ్ఞా, అనియ్యానికా పఞ్ఞా. నియతా పఞ్ఞా, అనియతా పఞ్ఞా. సఉత్తరా పఞ్ఞా, అనుత్తరా పఞ్ఞా. అత్థజాపికా పఞ్ఞా, జాపితత్థా పఞ్ఞా. ఏవం దువిధేన ఞాణవత్థు.
తివిధేన ఞాణవత్థు – చిన్తామయా పఞ్ఞా, సుతమయా పఞ్ఞా, భావనామయా పఞ్ఞా. దానమయా పఞ్ఞా, సీలమయా పఞ్ఞా, భావనామయా పఞ్ఞా. అధిసీలే పఞ్ఞా, అధిచిత్తే పఞ్ఞా, అధిపఞ్ఞాయ పఞ్ఞా. ఆయకోసల్లం, అపాయకోసల్లం, ఉపాయకోసల్లం.
విపాకా పఞ్ఞా, విపాకధమ్మధమ్మా పఞ్ఞా, నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా పఞ్ఞా. ఉపాదిణ్ణుపాదానియా పఞ్ఞా, అనుపాదిణ్ణుపాదానియా పఞ్ఞా, అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా పఞ్ఞా. సవితక్కసవిచారా పఞ్ఞా, అవితక్కవిచారమత్తా పఞ్ఞా, అవితక్కఅవిచారా పఞ్ఞా. పీతిసహగతా పఞ్ఞా, సుఖసహగతా పఞ్ఞా, ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా. ఆచయగామినీ పఞ్ఞా, అపచయగామినీ పఞ్ఞా, నేవాచయగామినాపచయగామినీ పఞ్ఞా. సేక్ఖా పఞ్ఞా, అసేక్ఖా పఞ్ఞా, నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా పఞ్ఞా. పరిత్తా పఞ్ఞా, మహగ్గతా పఞ్ఞా, అప్పమాణా పఞ్ఞా. పరిత్తారమ్మణా పఞ్ఞా, మహగ్గతారమ్మణా పఞ్ఞా, అప్పమాణారమ్మణా పఞ్ఞా. మగ్గారమ్మణా పఞ్ఞా, మగ్గహేతుకా పఞ్ఞా, మగ్గాధిపతినీ పఞ్ఞా. ఉప్పన్నా పఞ్ఞా, అనుప్పన్నా పఞ్ఞా, ఉప్పాదినీ పఞ్ఞా. అతీతా పఞ్ఞా, అనాగతా పఞ్ఞా, పచ్చుప్పన్నా పఞ్ఞా. అతీతారమ్మణా పఞ్ఞా, అనాగతారమ్మణా పఞ్ఞా, పచ్చుప్పన్నారమ్మణా పఞ్ఞా. అజ్ఝత్తా పఞ్ఞా, బహిద్ధా పఞ్ఞా, అజ్ఝత్తబహిద్ధా పఞ్ఞా. అజ్ఝత్తారమ్మణా పఞ్ఞా, బహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా, అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా పఞ్ఞా.
సవితక్కసవిచారా పఞ్ఞా అత్థి విపాకా, అత్థి విపాకధమ్మధమ్మా, అత్థి నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. అత్థి ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా. అత్థి పీతిసహగతా, అత్థి సుఖసహగతా, అత్థి ఉపేక్ఖాసహగతా. అత్థి ఆచయగామినీ, అత్థి అపచయగామినీ, అత్థి నేవాచయగామినాపచయగామినీ. అత్థి సేక్ఖా, అత్థి అసేక్ఖా, అత్థి నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. అత్థి పరిత్తా, అత్థి మహగ్గతా, అత్థి అప్పమాణా. అత్థి పరిత్తారమ్మణా, అత్థి మహగ్గతారమ్మణా, అత్థి అప్పమాణారమ్మణా. అత్థి మగ్గారమ్మణా, అత్థి మగ్గహేతుకా, అత్థి మగ్గాధిపతినీ. అత్థి ఉప్పన్నా, అత్థి అనుప్పన్నా, అత్థి ఉప్పాదినీ. అత్థి అతీతా, అత్థి అనాగతా, అత్థి పచ్చుప్పన్నా. అత్థి అతీతారమ్మణా, అత్థి అనాగతారమ్మణా, అత్థి పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. అత్థి అజ్ఝత్తా, అత్థి బహిద్ధా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధా. అత్థి అజ్ఝత్తారమ్మణా, అత్థి బహిద్ధారమ్మణా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా.
అవితక్కవిచారమత్తా పఞ్ఞా అత్థి విపాకా, అత్థి విపాకధమ్మధమ్మా, అత్థి నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. అత్థి ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా. అత్థి ఆచయగామినీ, అత్థి అపచయగామినీ, అత్థి నేవాచయగామినాపచయగామినీ. అత్థి సేక్ఖా, అత్థి అసేక్ఖా, అత్థి నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. అత్థి ఉప్పన్నా, అత్థి అనుప్పన్నా, అత్థి ఉప్పాదినీ. అత్థి అతీతా, అత్థి అనాగతా, అత్థి పచ్చుప్పన్నా. అత్థి అజ్ఝత్తా, అత్థి బహిద్ధా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధా.
అవితక్కఅవిచారా పఞ్ఞా అత్థి విపాకా, అత్థి విపాకధమ్మధమ్మా, అత్థి నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. అత్థి ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా. అత్థి పీతిసహగతా, అత్థి సుఖసహగతా, అత్థి ఉపేక్ఖాసహగతా. అత్థి ఆచయగామినీ, అత్థి అపచయగామినీ, అత్థి నేవాచయగామినాపచయగామినీ. అత్థి సేక్ఖా, అత్థి అసేక్ఖా, అత్థి నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. అత్థి పరిత్తారమ్మణా, అత్థి మహగ్గతారమ్మణా, అత్థి అప్పమాణారమ్మణా. అత్థి మగ్గారమ్మణా, అత్థి మగ్గహేతుకా, అత్థి మగ్గాధిపతినీ. అత్థి ఉప్పన్నా, అత్థి అనుప్పన్నా, అత్థి ఉప్పాదినీ. అత్థి అతీతా, అత్థి అనాగతా, అత్థి పచ్చుప్పన్నా. అత్థి అతీతారమ్మణా, అత్థి అనాగతారమ్మణా, అత్థి పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. అత్థి అజ్ఝత్తా, అత్థి బహిద్ధా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధా. అత్థి అజ్ఝత్తారమ్మణా, అత్థి బహిద్ధారమ్మణా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా.
పీతిసహగతా పఞ్ఞా, సుఖసహగతా పఞ్ఞా అత్థి విపాకా, అత్థి విపాకధమ్మధమ్మా, అత్థి నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. అత్థి ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా. అత్థి సవితక్కసవిచారా, అత్థి అవితక్కవిచారమత్తా, అత్థి అవితక్కఅవిచారా. అత్థి ఆచయగామినీ, అత్థి అపచయగామినీ, అత్థి నేవాచయగామినాపచయగామినీ. అత్థి సేక్ఖా, అత్థి అసేక్ఖా, అత్థి నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. అత్థి పరిత్తా, అత్థి మహగ్గతా, అత్థి అప్పమాణా. అత్థి పరిత్తారమ్మణా, అత్థి మహగ్గతారమ్మణా, అత్థి అప్పమాణారమ్మణా. అత్థి మగ్గారమ్మణా, అత్థి మగ్గహేతుకా, అత్థి మగ్గాధిపతినీ. అత్థి ఉప్పన్నా, అత్థి అనుప్పన్నా, అత్థి ఉప్పాదినీ. అత్థి అతీతా, అత్థి అనాగతా, అత్థి పచ్చుప్పన్నా. అత్థి అతీతారమ్మణా, అత్థి అనాగతారమ్మణా, అత్థి పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. అత్థి అజ్ఝత్తా, అత్థి బహిద్ధా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధా. అత్థి అజ్ఝత్తారమ్మణా, అత్థి బహిద్ధారమ్మణా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా.
ఉపేక్ఖాసహగతా పఞ్ఞా అత్థి విపాకా, అత్థి విపాకధమ్మధమ్మా, అత్థి నేవవిపాకనవిపాకధమ్మధమ్మా. అత్థి ఉపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణుపాదానియా, అత్థి అనుపాదిణ్ణఅనుపాదానియా. అత్థి ఆచయగామినీ, అత్థి అపచయగామినీ, అత్థి నేవాచయగామినాపచయగామినీ. అత్థి సేక్ఖా, అత్థి అసేక్ఖా, అత్థి నేవసేక్ఖనాసేక్ఖా. అత్థి పరిత్తా, అత్థి మహగ్గతా, అత్థి అప్పమాణా. అత్థి పరిత్తారమ్మణా, అత్థి మహగ్గతారమ్మణా, అత్థి అప్పమాణారమ్మణా. అత్థి మగ్గారమ్మణా, అత్థి మగ్గహేతుకా, అత్థి మగ్గాధిపతినీ. అత్థి ఉప్పన్నా, అత్థి అనుప్పన్నా, అత్థి ఉప్పాదినీ. అత్థి అతీతా, అత్థి అనాగతా, అత్థి పచ్చుప్పన్నా. అత్థి అతీతారమ్మణా, అత్థి అనాగతారమ్మణా, అత్థి పచ్చుప్పన్నారమ్మణా. అత్థి అజ్ఝత్తా, అత్థి బహిద్ధా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధా. అత్థి అజ్ఝత్తారమ్మణా, అత్థి బహిద్ధారమ్మణా, అత్థి అజ్ఝత్తబహిద్ధారమ్మణా. ఏవం తివిధేన ఞాణవత్థు.
చతుబ్బిధేన ఞాణవత్థు – కమ్మస్సకతఞాణం, సచ్చానులోమికం ఞాణం, మగ్గసమఙ్గిస్స ఞాణం, ఫలసమఙ్గిస్స ఞాణం. దుక్ఖే ఞాణం, దుక్ఖసముదయే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధే ఞాణం, దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం. కామావచరా పఞ్ఞా, రూపావచరా పఞ్ఞా, అరూపావచరా పఞ్ఞా, అపరియాపన్నా పఞ్ఞా. ధమ్మే ఞాణం, అన్వయే ఞాణం, పరిచ్చే ఞాణం, సమ్ముతి ఞాణం. అత్థి పఞ్ఞా ఆచయాయ, నో అపచయాయ, అత్థి పఞ్ఞా అపచయాయ, నో ఆచయాయ, అత్థి పఞ్ఞా ఆచయాయ చేవ, అపచయాయ చ, అత్థి పఞ్ఞా నేవాచయాయ, నో అపచయాయ. అత్థి పఞ్ఞా నిబ్బిదాయ, నో పటివేధాయ, అత్థి పఞ్ఞా పటివేధాయ, నో నిబ్బిదాయ, అత్థి పఞ్ఞా నిబ్బిదాయ చేవ, పటివేధాయ చ, అత్థి పఞ్ఞా నేవ నిబ్బిదాయ, నో పటివేధాయ. హానభాగినీ పఞ్ఞా, ఠితిభాగినీ పఞ్ఞా, విసేసభాగినీ పఞ్ఞా, నిబ్బేధభాగినీ పఞ్ఞా.
చతస్సో పటిసమ్భిదా. చతస్సో పటిపదా. చత్తారి ఆరమ్మణాని. జరామరణే ఞాణం, జరామరణసముదయే ఞాణం, జరామరణనిరోధే ఞాణం, జరామరణనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం. జాతియా ఞాణం…పే… భవే ఞాణం…పే… ఉపాదానే ఞాణం…పే… తణ్హాయ ఞాణం…పే… వేదనాయ ఞాణం…పే… ఫస్సే ఞాణం…పే… సళాయతనే ఞాణం…పే… నామరూపే ఞాణం…పే… విఞ్ఞాణే ఞాణం…పే… సఙ్ఖారేసు ఞాణం, సఙ్ఖారసముదయే ఞాణం, సఙ్ఖారనిరోధే ఞాణం, సఙ్ఖారనిరోధగామినియా పటిపదాయ ఞాణం. ఏవం చతుబ్బిధేన ఞాణవత్థు.
పఞ్చవిధేన ఞాణవత్థు – పఞ్చఙ్గికో సమ్మాసమాధి, పఞ్చఞాణికో సమ్మాసమాధి. ఏవం పఞ్చవిధేన ఞాణవత్థు.
ఛబ్బిధేన ఞాణవత్థు – ఛసు అభిఞ్ఞాసు పఞ్ఞా. ఏవం ఛబ్బిధేన ఞాణవత్థు.
సత్తవిధేన ఞాణవత్థు – సత్తసత్తతి ఞాణవత్థూని. ఏవం సత్తవిధేన ఞాణవత్థు.
అట్ఠవిధేన ఞాణవత్థు – చతూసు మగ్గేసు, చతూసు ఫలేసు పఞ్ఞా. ఏవం అట్ఠవిధేన ఞాణవత్థు.
నవవిధేన ఞాణవత్థు – నవసు అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తీసు పఞ్ఞా. ఏవం నవవిధేన ఞాణవత్థు.
దసవిధేన ఞాణవత్థు – దస తథాగతస్స తథాగతబలాని, యేహి బలేహి సమన్నాగతో తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి. కతమాని దస? ఇధ తథాగతో ఠానఞ్చ ఠానతో అట్ఠానఞ్చ అట్ఠానతో యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో ఠానఞ్చ ఠానతో అట్ఠానఞ్చ అట్ఠానతో యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం పజానాతి. యమ్పి తథాగతో అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నానం కమ్మసమాదానానం ఠానసో హేతుసో విపాకం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో సబ్బత్థగామినిం పటిపదం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో సబ్బత్థగామినిం పటిపదం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో అనేకధాతునానాధాతులోకం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో అనేకధాతునానాధాతులోకం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో సత్తానం నానాధిముత్తికతం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో పరసత్తానం పరపుగ్గలానం ఇన్ద్రియపరోపరియత్తం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో ఝానవిమోక్ఖసమాధిసమాపత్తీనం సంకిలేసం వోదానం వుట్ఠానం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో పుబ్బేనివాసానుస్సతిం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో పుబ్బేనివాసానుస్సతిం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో సత్తానం చుతూపపాతం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో సత్తానం చుతూపపాతం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
పున చపరం తథాగతో ఆసవానం ఖయం యథాభూతం పజానాతి, యమ్పి తథాగతో ఆసవానం ఖయం యథాభూతం పజానాతి, ఇదమ్పి తథాగతస్స తథాగతబలం హోతి. యం బలం ఆగమ్మ తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి.
ఇమాని దస తథాగతస్స తథాగతబలాని. యేహి బలేహి సమన్నాగతో తథాగతో ఆసభం ఠానం పటిజానాతి, పరిసాసు సీహనాదం నదతి, బ్రహ్మచక్కం పవత్తేతి. ఏవం దసవిధేన ఞాణవత్థు.
ఞాణవిభఙ్గం.
ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గో
ఏకకం
జాతిమదో (విభ. ౮౩౨), గోత్తమదో, ఆరోగ్యమదో, యోబ్బనమదో, జీవితమదో, లాభమదో, సక్కారమదో, గరుకారమదో, పురేక్ఖారమదో, పరివారమదో, భోగమదో, వణ్ణమదో, సుతమదో, పటిభానమదో, రత్తఞ్ఞుమదో, పిణ్డపాతికమదో, అనవఞ్ఞాతమదో, ఇరియాపథమదో, ఇద్ధిమదో, యసమదో, సీలమదో, ఝానమదో, సిప్పమదో, ఆరోహమదో, పరిణాహమదో, సణ్ఠానమదో, పారిపూరిమదో, మదో, పమాదో, థమ్భో, సారమ్భో, అత్రిచ్ఛతా, మహిచ్ఛతా, పాపిచ్ఛతా, సిఙ్గం, తిన్తిణం, చాపల్యం, అసభాగవుత్తి, అరతి, తన్దీ, విజమ్భితా, భత్తసమ్మదో, చేతసో చ లీనత్తం, కుహనా, లపనా, నేమిత్తికతా, నిప్పేసికతా, లాభేన లాభం నిజిగీసనతా, ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తి మానో, ‘‘సదిసోహమస్మీ’’తి మానో, ‘‘హీనోహమస్మీ’’తి మానో. సేయ్యస్స ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తి మానో, సేయ్యస్స ‘‘సదిసోహమస్మీ’’తి మానో, సేయ్యస్స ‘‘హీనోహమస్మీ’’తి మానో, సదిసస్స ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తి మానో, సదిసస్స ‘‘సదిసోహమస్మీ’’తి మానో, సదిసస్స ‘‘హీనోహమస్మీ’’తి మానో, హీనస్స ‘‘సేయ్యోహమస్మీ’’తి మానో, హీనస్స ‘‘సదిసోహమస్మీ’’తి మానో, హీనస్స ‘‘హీనోహమస్మీ’’తి మానో, మానో, అతిమానో, మానాతిమానో, ఓమానో, అధిమానో, అస్మిమానో, మిచ్ఛామానో, ఞాతివితక్కో, జనపదవితక్కో, అమరవితక్కో, పరానుద్దయతాపటిసంయుత్తో వితక్కో, లాభసక్కారసిలోకపటిసంయుత్తో వితక్కో, అనవఞ్ఞత్తిపటిసంయుత్తో వితక్కో (విభ. ౮౩౨). ఏకకం.
దుకం
కోధో చ ఉపనాహో చ, మక్ఖో చ పళాసో చ, ఇస్సా చ మచ్ఛరియఞ్చ, మాయా చ సాఠేయ్యఞ్చ, అవిజ్జా చ భవతణ్హా చ, భవదిట్ఠి చ విభవదిట్ఠి చ, సస్సతదిట్ఠి చ ఉచ్ఛేదదిట్ఠి చ, అన్తవాదిట్ఠి చ అనన్తవాదిట్ఠి చ, పుబ్బన్తానుదిట్ఠి చ అపరన్తానుదిట్ఠి చ, అహిరికఞ్చ అనోత్తప్పఞ్చ, దోవచస్సతా చ పాపమిత్తతా చ, అనజ్జవో చ అమద్దవో చ, అక్ఖన్తి చ అసోరచ్చఞ్చ, అసాఖల్యఞ్చ అప్పటిసన్థారో చ, ఇన్ద్రియేసు అగుత్తద్వారతా చ భోజనే అమత్తఞ్ఞుతా చ, ముట్ఠస్సచ్చఞ్చ అసమ్పజఞ్ఞఞ్చ, సీలవిపత్తి చ దిట్ఠివిపత్తి చ, అజ్ఝత్తసంయోజనఞ్చ బహిద్ధాసంయోజనఞ్చ. దుకం.
తికం
తీణి అకుసలమూలాని, తయో అకుసలవితక్కా, తిస్సో అకుసలసఞ్ఞా, తిస్సో అకుసలధాతుయో, తీణి దుచ్చరితాని, తయో ఆసవా, తీణి సంయోజనాని, తిస్సో తణ్హా, అపరాపి తిస్సో తణ్హా, అపరాపి తిస్సో తణ్హా, తిస్సో ఏసనా, తిస్సో విధా, తీణి భయాని, తీణి తమాని, తీణి తిత్థాయతనాని, తయో కిఞ్చనా, తీణి అఙ్గణాని, తీణి మలాని, తీణి విసమాని, అపరానిపి తీణి విసమాని, తయో అగ్గీ, తయో కసావా, అపరేపి తయో కసావా.
అస్సాదదిట్ఠి అత్తానుదిట్ఠి మిచ్ఛాదిట్ఠి, అరతి విహేసా అధమ్మచరియా, దోవచస్సతా పాపమిత్తతా నానత్తసఞ్ఞా, ఉద్ధచ్చం కోసజ్జం పమాదో, అసన్తుట్ఠితా అసమ్పజఞ్ఞతా మహిచ్ఛతా, అహిరికం అనోత్తప్పం పమాదో, అనాదరియం దోవచస్సతా పాపమిత్తతా, అస్సద్ధియం అవదఞ్ఞుతా కోసజ్జం, ఉద్ధచ్చం అసంవరో దుస్సీల్యం, అరియానం అదస్సనకమ్యతా సద్ధమ్మం అసోతుకమ్యతా ఉపారమ్భచిత్తతా, ముట్ఠస్సచ్చం అసమ్పజఞ్ఞం చేతసో విక్ఖేపో, అయోనిసో మనసికారో కుమ్మగ్గసేవనా చేతసో చ లీనత్తం. తికం.
చతుక్కం
చత్తారో ఆసవా, చత్తారో గన్థా, చత్తారో ఓఘా, చత్తారో యోగా, చత్తారి ఉపాదానాని, చత్తారో తణ్హుప్పాదా, చత్తారి అగతిగమనాని, చత్తారో విపరియాసా, చత్తారో అనరియవోహారా, అపరేపి చత్తారో అనరియవోహారా, చత్తారి దుచ్చరితాని, అపరాపి చత్తారి దుచ్చరితాని, చత్తారి భయాని, (అపరానిపి చత్తారి భయాని,) చతస్సో దిట్ఠియో. చతుక్కం.
పఞ్చకం
పఞ్చోరమ్భాగియాని సంయోజనాని, పఞ్చుద్ధమ్భాగియాని సంయోజనాని, పఞ్చ మచ్ఛరియాని, పఞ్చ సఙ్గా, పఞ్చ సల్లా, పఞ్చ చేతోఖిలా, పఞ్చ చేతసోవినిబన్ధా, పఞ్చ నీవరణాని, పఞ్చ కమ్మాని ఆనన్తరికాని, పఞ్చ దిట్ఠియో, పఞ్చ వేరా, పఞ్చ బ్యసనా, పఞ్చ అక్ఖన్తియా ఆదీనవా, పఞ్చ భయాని, పఞ్చ దిట్ఠధమ్మనిబ్బానవాదా. పఞ్చకం.
ఛక్కం
ఛ వివాదమూలాని, ఛ ఛన్దరాగా ధమ్మా, ఛ విరోధవత్థూని, ఛ తణ్హాకాయా, ఛ అగారవా, ఛ పరిహానియా ధమ్మా, అపరేపి ఛ పరిహానియా ధమ్మా, ఛ సోమనస్సుపవిచారా, ఛ దోమనస్సుపవిచారా, ఛ ఉపేక్ఖుపవిచారా, ఛ గేహసితాని సోమనస్సాని, ఛ గేహసితాని దోమనస్సాని, ఛ గేహసితా ఉపేక్ఖా, ఛ దిట్ఠియో. ఛక్కం.
సత్తకం
సత్త అనుసయా, సత్త సంయోజనాని, సత్త పరియుట్ఠానాని, సత్త అసద్ధమ్మా, సత్త దుచ్చరితాని, సత్త మానా, సత్త దిట్ఠియో. సత్తకం.
అట్ఠకం
అట్ఠ కిలేసవత్థూని, అట్ఠ కుసీతవత్థూని, అట్ఠసు లోకధమ్మేసు చిత్తస్స పటిఘాతో, అట్ఠ అనరియవోహారా, అట్ఠ మిచ్ఛత్తా, అట్ఠ పురిసదోసా, అట్ఠ అసఞ్ఞివాదా, అట్ఠ నేవసఞ్ఞినాసఞ్ఞివాదా. అట్ఠకం.
నవకం
నవ ఆఘాతవత్థూని, నవ పురిసమలాని, నవవిధా మానా, నవ తణ్హామూలకా ధమ్మా, నవ ఇఞ్జితాని, నవ మఞ్ఞితాని, నవ ఫన్దితాని, నవ పపఞ్చితాని, నవ సఙ్ఖతాని. నవకం.
దసకం
దస కిలేసవత్థూని, దస ఆఘాతవత్థూని, దస అకుసలకమ్మపథా, దస సంయోజనాని, దస మిచ్ఛత్తా, దసవత్థుకా మిచ్ఛాదిట్ఠి, దసవత్థుకా అన్తగ్గాహికా దిట్ఠి. దసకం.
అట్ఠారస తణ్హావిచరితాని అజ్ఝత్తికస్స ఉపాదాయ, అట్ఠారస తణ్హావిచరితాని బాహిరస్స ఉపాదాయ, తదేకజ్ఝం అభిసఞ్ఞుహిత్వా అభిసఙ్ఖిపిత్వా ఛత్తింస తణ్హావిచరితాని హోన్తి, ఇతి అతీతాని ఛత్తింస తణ్హావిచరితాని, అనాగతాని ఛత్తింస తణ్హావిచరితాని, పచ్చుప్పన్నాని ఛత్తింస తణ్హావిచరితాని, తదేకజ్ఝం అభిసఞ్ఞుహిత్వా అభిసఙ్ఖిపిత్వా అట్ఠ తణ్హావిచరితసతం హోతి, యాని చ ద్వాసట్ఠి దిట్ఠిగతాని బ్రహ్మజాలే వేయ్యాకరణే వుత్తాని భగవతా.
ఖుద్దకవత్థువిభఙ్గం.
ధమ్మహదయవిభఙ్గో
కతి ఖన్ధా, కతి ఆయతనాని, కతి ధాతుయో, కతి సచ్చాని, కతి ఇన్ద్రియాని, కతి హేతూ, కతి ఆహారా, కతి ఫస్సా, కతి వేదనా, కతి సఞ్ఞా, కతి చేతనా, కతి చిత్తాని (విభ. ౯౭౮)?
పఞ్చక్ఖన్ధా, ద్వాదసాయతనాని, అట్ఠారస ధాతుయో, చత్తారి సచ్చాని, బావీసతిన్ద్రియాని, నవ హేతూ, చత్తారో ఆహారా, సత్త ఫస్సా, సత్త వేదనా, సత్త సఞ్ఞా, సత్త చేతనా, సత్త చిత్తాని (విభ. ౯౭౮).
ధమ్మహదయవిభఙ్గం.
విభఙ్గమాతికా నిట్ఠితా.
౩. ధాతుకథామాతికా
నయమాతికా
సఙ్గహో అసఙ్గహో (ధాతు. ౧). సఙ్గహితేన అసఙ్గహితం. అసఙ్గహితేన సఙ్గహితం. సఙ్గహితేన సఙ్గహితం. అసఙ్గహితేన అసఙ్గహితం. సమ్పయోగో విప్పయోగో. సమ్పయుత్తేన విప్పయుత్తం. విప్పయుత్తేన సమ్పయుత్తం. సమ్పయుత్తేన సమ్పయుత్తం. విప్పయుత్తేన విప్పయుత్తం. సఙ్గహితేన సమ్పయుత్తం విప్పయుత్తం. సమ్పయుత్తేన సఙ్గహితం అసఙ్గహితం. అసఙ్గహితేన సమ్పయుత్తం విప్పయుత్తం. విప్పయుత్తేన సఙ్గహితం అసఙ్గహితం.