౧. లోకచిన్తాసుత్తం

౧౧౧౧. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరో పురిసో రాజగహా నిక్ఖమిత్వా ‘లోకచిన్తం చిన్తేస్సామీ’తి యేన సుమాగధా పోక్ఖరణీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా సుమాగధాయ పోక్ఖరణియా తీరే నిసీది లోకచిన్తం చిన్తేన్తో. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, సో పురిసో సుమాగధాయ పోక్ఖరణియా తీరే చతురఙ్గినిం సేనం [చతురఙ్గినిసేనం (క.)] భిసముళాలం [భిసమూలాలం (పీ. క.)] పవిసన్తం. దిస్వానస్స ఏతదహోసి – ‘ఉమ్మత్తోస్మి నామాహం, విచేతోస్మి నామాహం! యం లోకే నత్థి తం మయా దిట్ఠ’’’న్తి.

‘‘అథ ఖో సో, భిక్ఖవే, పురిసో నగరం పవిసిత్వా మహాజనకాయస్స ఆరోచేసి – ‘ఉమ్మత్తోస్మి నామాహం, భన్తే, విచేతోస్మి నామాహం, భన్తే! యం లోకే నత్థి తం మయా దిట్ఠ’’’న్తి. ‘‘కథం పన త్వం, అమ్భో పురిస, ఉమ్మత్తో కథం విచేతో? కిఞ్చ లోకే నత్థి యం తయా దిట్ఠ’’న్తి? ‘‘ఇధాహం, భన్తే, రాజగహా నిక్ఖమిత్వా ‘లోకచిన్తం చిన్తేస్సామీ’తి యేన సుమాగధా పోక్ఖరణీ తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా సుమాగధాయ పోక్ఖరణియా తీరే నిసీదిం లోకచిన్తం చిన్తేన్తో. అద్దసం ఖ్వాహం, భన్తే, సుమాగధాయ పోక్ఖరణియా తీరే చతురఙ్గినిం సేనం భిసముళాలం పవిసన్తం. ఏవం ఖ్వాహం, భన్తే, ఉమ్మత్తో ఏవం విచేతో. ఇదఞ్చ లోకే నత్థి యం మయా దిట్ఠ’’న్తి. ‘‘తగ్ఘ త్వం, అమ్భో పురిస, ఉమ్మత్తో తగ్ఘ విచేతో. ఇదఞ్చ లోకే నత్థి యం తయా దిట్ఠ’’న్తి.

‘‘తం ఖో పన, భిక్ఖవే, సో పురిసో భూతంయేవ అద్దస, నో అభూతం. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, దేవాసురసఙ్గామో సముపబ్యూళ్హో అహోసి. తస్మిం ఖో పన, భిక్ఖవే, సఙ్గామే దేవా జినింసు, అసురా పరాజినింసు. పరాజితా చ ఖో, భిక్ఖవే, అసురా భీతా భిసముళాలేన అసురపురం పవిసింసు దేవానంయేవ మోహయమానా.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, మా లోకచిన్తం చిన్తేథ – ‘సస్సతో లోకో’తి వా ‘అసస్సతో లోకో’తి వా, ‘అన్తవా లోకో’తి వా ‘అనన్తవా లోకో’తి వా, ‘తం జీవం తం సరీర’న్తి వా ‘అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీర’న్తి వా, ‘హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా ‘న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా, ‘నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణా’తి వా. తం కిస్స హేతు? నేసా, భిక్ఖవే, చిన్తా అత్థసంహితా నాదిబ్రహ్మచరియకా న నిబ్బిదాయ న విరాగాయ న నిరోధాయ న ఉపసమాయ న అభిఞ్ఞాయ న సమ్బోధాయ న నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘చిన్తేన్తా ఖో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి చిన్తేయ్యాథ…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి చిన్తేయ్యాథ. తం కిస్స హేతు? ఏసా, భిక్ఖవే, చిన్తా అత్థసంహితా ఏసా ఆదిబ్రహ్మచరియకా ఏసా నిబ్బిదాయ విరాగాయ నిరోధాయ ఉపసమాయ అభిఞ్ఞాయ సమ్బోధాయ నిబ్బానాయ సంవత్తతి.

‘‘తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ‘ఇదం దుక్ఖ’న్తి యోగో కరణీయో…పే… ‘అయం దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా’తి యోగో కరణీయో’’తి. పఠమం.