౪. పఠమదారుక్ఖన్ధోపమసుత్తం

౨౪౧. ఏకం సమయం భగవా కోసమ్బియం విహరతి గఙ్గాయ నదియా తీరే. అద్దసా ఖో భగవా మహన్తం దారుక్ఖన్ధం గఙ్గాయ నదియా సోతేన వుయ్హమానం. దిస్వాన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, అముం మహన్తం దారుక్ఖన్ధం గఙ్గాయ నదియా సోతేన వుయ్హమాన’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సచే సో, భిక్ఖవే, దారుక్ఖన్ధో న ఓరిమం తీరం ఉపగచ్ఛతి, న పారిమం తీరం ఉపగచ్ఛతి, న మజ్ఝే సంసీదిస్సతి, న థలే ఉస్సీదిస్సతి, న మనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న అమనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న ఆవట్టగ్గాహో గహేస్సతి, న అన్తోపూతి భవిస్సతి; ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, దారుక్ఖన్ధో సముద్దనిన్నో భవిస్సతి సముద్దపోణో సముద్దపబ్భారో. తం కిస్స హేతు? సముద్దనిన్నో, భిక్ఖవే, గఙ్గాయ నదియా సోతో సముద్దపోణో సముద్దపబ్భారో.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, సచే తుమ్హేపి న ఓరిమం తీరం ఉపగచ్ఛథ, న పారిమం తీరం ఉపగచ్ఛథ; న మజ్ఝే సంసీదిస్సథ, న థలే ఉస్సీదిస్సథ, న మనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న అమనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న ఆవట్టగ్గాహో గహేస్సతి, న అన్తోపూతీ భవిస్సథ; ఏవం తుమ్హే, భిక్ఖవే, నిబ్బాననిన్నా భవిస్సథ నిబ్బానపోణా నిబ్బానపబ్భారా. తం కిస్స హేతు? నిబ్బాననిన్నా, భిక్ఖవే, సమ్మాదిట్ఠి నిబ్బానపోణా నిబ్బానపబ్భారా’’తి. ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కిం ను ఖో, భన్తే, ఓరిమం తీరం, కిం పారిమం తీరం, కో మజ్ఝే సంసాదో [సంసీదో (క.), సంసీదితో (స్యా. కం.)], కో థలే ఉస్సాదో, కో మనుస్సగ్గాహో, కో అమనుస్సగ్గాహో, కో ఆవట్టగ్గాహో, కో అన్తోపూతిభావో’’తి?

‘‘‘ఓరిమం తీర’న్తి ఖో, భిక్ఖు, ఛన్నేతం అజ్ఝత్తికానం ఆయతనానం అధివచనం. ‘పారిమం తీర’న్తి ఖో, భిక్ఖు, ఛన్నేతం బాహిరానం ఆయతనానం అధివచనం. ‘మజ్ఝే సంసాదో’తి ఖో, భిక్ఖు, నన్దీరాగస్సేతం అధివచనం. ‘థలే ఉస్సాదో’తి ఖో, భిక్ఖు, అస్మిమానస్సేతం అధివచనం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖు, మనుస్సగ్గాహో? ఇధ, భిక్ఖు, గిహీహి సంసట్ఠో [గిహిసంసట్ఠో (క.)] విహరతి, సహనన్దీ సహసోకీ, సుఖితేసు సుఖితో, దుక్ఖితేసు దుక్ఖితో, ఉప్పన్నేసు కిచ్చకరణీయేసు అత్తనా తేసు యోగం ఆపజ్జతి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖు, మనుస్సగ్గాహో.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖు, అమనుస్సగ్గాహో? ఇధ, భిక్ఖు, ఏకచ్చో అఞ్ఞతరం దేవనికాయం పణిధాయ బ్రహ్మచరియం చరతి – ‘ఇమినాహం సీలేన వా వతేన వా తపేన వా బ్రహ్మచరియేన వా దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’తి. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖు, అమనుస్సగ్గాహో. ‘ఆవట్టగ్గాహో’తి ఖో, భిక్ఖు, పఞ్చన్నేతం కామగుణానం అధివచనం.

‘‘కతమో చ, భిక్ఖు, అన్తోపూతిభావో? ఇధ, భిక్ఖు, ఏకచ్చో దుస్సీలో హోతి పాపధమ్మో అసుచిసఙ్కస్సరసమాచారో పటిచ్ఛన్నకమ్మన్తో అస్సమణో సమణపటిఞ్ఞో అబ్రహ్మచారీ బ్రహ్మచారిపటిఞ్ఞో అన్తోపూతి అవస్సుతో కసమ్బుజాతో. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖు, ‘అన్తోపూతిభావో’’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన నన్దో గోపాలకో భగవతో అవిదూరే ఠితో హోతి. అథ ఖో నన్దో గోపాలకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, న ఓరిమం తీరం ఉపగచ్ఛామి, న పారిమం తీరం ఉపగచ్ఛామి, న మజ్ఝే సంసీదిస్సామి, న థలే ఉస్సీదిస్సామి, న మం మనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న అమనుస్సగ్గాహో గహేస్సతి, న ఆవట్టగ్గాహో గహేస్సతి, న అన్తోపూతి భవిస్సామి. లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. ‘‘తేన హి త్వం, నన్ద, సామికానం గావో నియ్యాతేహీ’’తి [నీయ్యాదేహీతి (సీ.), నియ్యాదేహీతి (స్యా. కం. పీ.)]. ‘‘గమిస్సన్తి, భన్తే, గావో వచ్ఛగిద్ధినియో’’తి. ‘‘నియ్యాతేహేవ త్వం, నన్ద, సామికానం గావో’’తి. అథ ఖో నన్దో గోపాలకో సామికానం గావో నియ్యాతేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘నియ్యాతితా [నియ్యాతా (స్యా. కం. క. సీ. అట్ఠ.)], భన్తే, సామికానం గావో. లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి. అలత్థ ఖో నన్దో గోపాలకో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో చ పనాయస్మా నన్దో ఏకో వూపకట్ఠో…పే… అఞ్ఞతరో చ పనాయస్మా నన్దో అరహతం అహోసీతి. చతుత్థం.