౯. లోహిచ్చసుత్తం

౧౩౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో అవన్తీసు విహరతి మక్కరకతే [మక్కరకటే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అరఞ్ఞకుటికాయం. అథ ఖో లోహిచ్చస్స బ్రాహ్మణస్స సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా యేనాయస్మతో మహాకచ్చానస్స అరఞ్ఞకుటికా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా పరితో పరితో కుటికాయ అనుచఙ్కమన్తి అనువిచరన్తి ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా కానిచి కానిచి సేలేయ్యకాని కరోన్తి [సేలిస్సకాని కరోన్తా (సీ.)] – ‘‘ఇమే పన ముణ్డకా సమణకా ఇబ్భా కణ్హా [కిణ్హా (సీ. పీ.)] బన్ధుపాదాపచ్చా, ఇమేసం భరతకానం సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా అపచితా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో విహారా నిక్ఖమిత్వా తే మాణవకే ఏతదవోచ – ‘‘మా మాణవకా సద్దమకత్థ; ధమ్మం వో భాసిస్సామీ’’తి. ఏవం వుత్తే, తే మాణవకా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో తే మాణవకే గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘సీలుత్తమా పుబ్బతరా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;

గుత్తాని ద్వారాని సురక్ఖితాని,

అహేసుం తేసం అభిభుయ్య కోధం.

‘‘ధమ్మే చ ఝానే చ రతా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;

ఇమే చ వోక్కమ్మ జపామసేతి,

గోత్తేన మత్తా విసమం చరన్తి.

‘‘కోధాభిభూతా పుథుఅత్తదణ్డా [కోధాభిభూతాసుపుథుత్తదణ్డా (స్యా. కం. క.)],

విరజ్జమానా సతణ్హాతణ్హేసు;

అగుత్తద్వారస్స భవన్తి మోఘా,

సుపినేవ లద్ధం పురిసస్స విత్తం.

‘‘అనాసకా థణ్డిలసాయికా చ;

పాతో సినానఞ్చ తయో చ వేదా.

‘‘ఖరాజినం జటాపఙ్కో, మన్తా సీలబ్బతం తపో;

కుహనా వఙ్కదణ్డా చ, ఉదకాచమనాని చ.

‘‘వణ్ణా ఏతే బ్రాహ్మణానం, కతా కిఞ్చిక్ఖభావనా;

చిత్తఞ్చ సుసమాహితం, విప్పసన్నమనావిలం;

అఖిలం సబ్బభూతేసు, సో మగ్గో బ్రహ్మపత్తియా’’తి.

అథ ఖో తే మాణవకా కుపితా అనత్తమనా యేన లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా లోహిచ్చం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచుం – ‘‘యగ్ఘే! భవం జానేయ్య, సమణో మహాకచ్చానో బ్రాహ్మణానం మన్తే [మన్తం (క.)] ఏకంసేన అపవదతి, పటిక్కోసతీ’’తి? ఏవం వుత్తే, లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో కుపితో అహోసి అనత్తమనో. అథ ఖో లోహిచ్చస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో పన మేతం పతిరూపం యోహం అఞ్ఞదత్థు మాణవకానంయేవ సుత్వా సమణం మహాకచ్చానం అక్కోసేయ్యం [అక్కోసేయ్యం విరుజ్ఝేయ్యం (స్యా. కం. క.)] పరిభాసేయ్యం. యంనూనాహం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో తేహి మాణవకేహి సద్ధిం యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమంసు ను ఖ్విధ, భో కచ్చాన, అమ్హాకం సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా’’తి? ‘‘ఆగమంసు ఖ్విధ తే, బ్రాహ్మణ, సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా’’తి. ‘‘అహు పన భోతో కచ్చానస్స తేహి మాణవకేహి సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి? ‘‘అహు ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి. ‘‘యథా కథం పన భోతో కచ్చానస్స తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో –

‘‘సీలుత్తమా పుబ్బతరా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;…పే…;

అఖిలం సబ్బభూతేసు,

సో మగ్గో బ్రహ్మపత్తియా’’తి.

‘‘ఏవం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో’’తి.

‘‘‘అగుత్తద్వారో’తి [అగుత్తద్వారో అగుత్తద్వారోతి (క.)] భవం కచ్చానో ఆహ. కిత్తావతా ను ఖో, భో కచ్చాన, అగుత్తద్వారో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో చక్ఖునా రూపం దిస్వా పియరూపే రూపే అధిముచ్చతి, అప్పియరూపే రూపే బ్యాపజ్జతి, అనుపట్ఠితకాయస్సతి [అనుపట్ఠితాయ సతియా (స్యా. కం. పీ. క.) ఉపరి ఆసీవిసవగ్గే అవస్సుతసుత్తే పన ‘‘అనుపట్ఠితకాయస్సతీ’’త్వేవ సబ్బత్థ దిస్సతి] చ విహరతి, పరిత్తచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ పియరూపే ధమ్మే అధిముచ్చతి, అప్పియరూపే చ ధమ్మే బ్యాపజ్జతి, అనుపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, పరిత్తచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, అగుత్తద్వారో హోతీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, భో కచ్చాన; అబ్భుతం, భో కచ్చాన! యావఞ్చిదం భోతా కచ్చానేన అగుత్తద్వారోవ సమానో అగుత్తద్వారోతి అక్ఖాతో.

‘‘‘గుత్తద్వారో’తి భవం కచ్చానో ఆహ. కిత్తావతా ను ఖో, భో కచ్చాన, గుత్తద్వారో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా పియరూపే రూపే నాధిముచ్చతి, అప్పియరూపే రూపే న బ్యాపజ్జతి, ఉపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, అప్పమాణచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ పియరూపే ధమ్మే నాధిముచ్చతి, అప్పియరూపే ధమ్మే న బ్యాపజ్జతి, ఉపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, అప్పమాణచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి, యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, గుత్తద్వారో హోతీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో కచ్చాన; అబ్భుతం, భో కచ్చాన! యావఞ్చిదం భోతా కచ్చానేన గుత్తద్వారోవ సమానో గుత్తద్వారోతి అక్ఖాతో. అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన; అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన! సేయ్యథాపి, భో కచ్చాన, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా కచ్చానేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భో కచ్చాన, తం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతం. యథా చ భవం కచ్చానో మక్కరకతే ఉపాసకకులాని ఉపసఙ్కమతి; ఏవమేవ లోహిచ్చకులం ఉపసఙ్కమతు. తత్థ యే మాణవకా వా మాణవికా వా భవన్తం కచ్చానం అభివాదేస్సన్తి పచ్చుట్ఠిస్సన్తి ఆసనం వా ఉదకం వా దస్సన్తి, తేసం తం భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. నవమం.