౧౩. గహపతివగ్గో

౧. వేసాలీసుత్తం

౧౨౪. ఏకం సమయం భగవా వేసాలియం విహరతి మహావనే కూటాగారసాలాయం. అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గో గహపతి వేసాలికో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి?

‘‘సన్తి ఖో, గహపతి, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అభినన్దతో అభివదతో అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి తదుపాదానం. సఉపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు నో పరినిబ్బాయతి…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అభినన్దతో అభివదతో అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి తదుపాదానం. సఉపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు నో పరినిబ్బాయతి. అయం ఖో, గహపతి, హేతు, అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి.

‘‘సన్తి చ ఖో, గహపతి, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా, ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అనభినన్దతో అనభివదతో అనజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో న తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి, న తదుపాదానం. అనుపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు పరినిబ్బాయతి…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి, తస్స తం అనభినన్దతో అనభివదతో అనజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో. న తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి, న తదుపాదానం. అనుపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు పరినిబ్బాయతి. అయం ఖో, గహపతి, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి. పఠమం.

౨. వజ్జీసుత్తం

౧౨౫. ఏకం సమయం భగవా వజ్జీసు విహరతి హత్థిగామే. అథ ఖో ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఉగ్గో గహపతి హత్థిగామకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి? కో పన, భన్తే హేతు కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి? (యథా పురిమసుత్తన్తం, ఏవం విత్థారేతబ్బం). అయం ఖో, గహపతి, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీతి. దుతియం.

౩. నాళన్దసుత్తం

౧౨౬. ఏకం సమయం భగవా నాళన్దాయం విహరతి పావారికమ్బవనే. అథ ఖో, ఉపాలి గహపతి, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో, ఉపాలి గహపతి, భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి? (యథా పురిమసుత్తన్తం, ఏవం విత్థారేతబ్బం). అయం ఖో, గహపతి, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీతి. తతియం.

౪. భారద్వాజసుత్తం

౧౨౭. ఏకం సమయం ఆయస్మా పిణ్డోలభారద్వాజో కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. అథ ఖో రాజా ఉదేనో యేనాయస్మా పిణ్డోలభారద్వాజో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా పిణ్డోలభారద్వాజేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా ఉదేనో ఆయస్మన్తం పిణ్డోలభారద్వాజం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భో భారద్వాజ, హేతు కో పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ [సుసు (సీ. క.)] కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనికీళితావినో కామేసు యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరన్తి, అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి? ‘‘వుత్తం ఖో ఏతం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన – ‘ఏథ తుమ్హే, భిక్ఖవే, మాతుమత్తీసు మాతుచిత్తం ఉపట్ఠపేథ, భగినిమత్తీసు భగినిచిత్తం ఉపట్ఠపేథ, ధీతుమత్తీసు ధీతుచిత్తం ఉపట్ఠపేథా’తి. అయం ఖో, మహారాజ, హేతు, అయం పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనికీళితావినో కామేసు యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరన్తి, అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి.

‘‘లోలం [లోళం (స్యా. కం.)] ఖో, భో భారద్వాజ, చిత్తం. అప్పేకదా మాతుమత్తీసుపి లోభధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, భగినిమత్తీసుపి లోభధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి, ధీతుమత్తీసుపి లోభధమ్మా ఉప్పజ్జన్తి. అత్థి ను ఖో, భో భారద్వాజ, అఞ్ఞో చ హేతు, అఞ్ఞో చ పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా…పే… అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి?

‘‘వుత్తం ఖో ఏతం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన – ‘ఏథ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖథ – అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు [నహారు (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం [అట్ఠిమిఞ్జా (సీ.)] వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘాణికా లసికా ముత్త’న్తి. అయమ్పి ఖో, మహారాజ, హేతు, అయం పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా…పే… అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి. ‘‘యే తే, భో భారద్వాజ, భిక్ఖూ భావితకాయా భావితసీలా భావితచిత్తా భావితపఞ్ఞా, తేసం తం సుకరం హోతి. యే చ ఖో తే, భో భారద్వాజ, భిక్ఖూ అభావితకాయా అభావితసీలా అభావితచిత్తా అభావితపఞ్ఞా, తేసం తం దుక్కరం హోతి. అప్పేకదా, భో భారద్వాజ, అసుభతో మనసి కరిస్సామీతి [మనసి కరిస్సామాతి (సీ. స్యా. కం. పీ.)] సుభతోవ [సుభతో వా (సీ.), సుభతో చ (స్యా. కం.)] ఆగచ్ఛతి. అత్థి ను ఖో, భో భారద్వాజ, అఞ్ఞో చ ఖో హేతు అఞ్ఞో చ పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా…పే… అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి?

‘‘వుత్తం ఖో ఏతం, మహారాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన – ‘ఏథ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారా విహరథ. చక్ఖునా రూపం దిస్వా మా నిమిత్తగ్గాహినో అహువత్థ, మానుబ్యఞ్జనగ్గాహినో. యత్వాధికరణమేనం చక్ఖున్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జథ. రక్ఖథ చక్ఖున్ద్రియం; చక్ఖున్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జథ. సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ మా నిమిత్తగ్గాహినో అహువత్థ, మానుబ్యఞ్జనగ్గాహినో. యత్వాధికరణమేనం మనిన్ద్రియం అసంవుతం విహరన్తం అభిజ్ఝాదోమనస్సా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అన్వాస్సవేయ్యుం, తస్స సంవరాయ పటిపజ్జథ. రక్ఖథ మనిన్ద్రియం; మనిన్ద్రియే సంవరం ఆపజ్జథా’తి. అయమ్పి ఖో, మహారాజ, హేతు అయం పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనికీళితావినో కామేసు యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరన్తి, అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో భారద్వాజ; అబ్భుతం, భో భారద్వాజ! యావ సుభాసితం చిదం [యావ సుభాసితమిదం (సీ.)], భో భారద్వాజ, తేన భగవతా జానతా పస్సతా అరహతా సమ్మాసమ్బుద్ధేన. ఏసోవ ఖో, భో భారద్వాజ, హేతు, ఏస పచ్చయో యేనిమే దహరా భిక్ఖూ సుసూ కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనికీళితావినో కామేసు యావజీవం పరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం చరన్తి, అద్ధానఞ్చ ఆపాదేన్తీతి. అహమ్పి ఖో, భో [అహమ్పి భో (సీ. పీ.)] భారద్వాజ, యస్మిం సమయే అరక్ఖితేనేవ కాయేన, అరక్ఖితాయ వాచాయ, అరక్ఖితేన చిత్తేన, అనుపట్ఠితాయ సతియా, అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి అన్తేపురం పవిసామి, అతివియ మం తస్మిం సమయే లోభధమ్మా పరిసహన్తి. యస్మిఞ్చ ఖ్వాహం, భో భారద్వాజ, సమయే రక్ఖితేనేవ కాయేన, రక్ఖితాయ వాచాయ, రక్ఖితేన చిత్తేన, ఉపట్ఠితాయ సతియా, సంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి అన్తేపురం పవిసామి, న మం తథా తస్మిం సమయే లోభధమ్మా పరిసహన్తి. అభిక్కన్తం, భో భారద్వాజ; అభిక్కన్తం, భో భారద్వాజ! సేయ్యథాపి, భో భారద్వాజ, నిక్కుజ్జితం [నికుజ్జితం (పీ.)] వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా భారద్వాజేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భో భారద్వాజ, తం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం భారద్వాజో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. చతుత్థం.

౫. సోణసుత్తం

౧౨౮. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖో సోణో గహపతిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సోణో గహపతిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి? (యథా పురిమసుత్తన్తం, ఏవం విత్థారేతబ్బం). అయం ఖో, సోణ, హేతు, అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీతి. పఞ్చమం.

౬. ఘోసితసుత్తం

౧౨౯. ఏకం సమయం ఆయస్మా ఆనన్దో కోసమ్బియం విహరతి ఘోసితారామే. అథ ఖో ఘోసితో గహపతి యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఘోసితో గహపతి ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘‘ధాతునానత్తం, ధాతునానత్త’న్తి, భన్తే ఆనన్ద, వుచ్చతి. కిత్తావతా ను ఖో, భన్తే, ధాతునానత్తం వుత్తం భగవతా’’తి? ‘‘సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, చక్ఖుధాతు, రూపా చ మనాపా, చక్ఖువిఞ్ఞాణఞ్చ సుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, చక్ఖుధాతు, రూపా చ అమనాపా, చక్ఖువిఞ్ఞాణఞ్చ దుక్ఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, చక్ఖుధాతు, రూపా చ మనాపా ఉపేక్ఖావేదనియా, చక్ఖువిఞ్ఞాణఞ్చ అదుక్ఖమసుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా…పే… సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, జివ్హాధాతు, రసా చ మనాపా, జివ్హావిఞ్ఞాణఞ్చ సుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, జివ్హాధాతు, రసా చ అమనాపా, జివ్హావిఞ్ఞాణఞ్చ దుక్ఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, జివ్హాధాతు, రసా చ ఉపేక్ఖావేదనియా, జివ్హావిఞ్ఞాణఞ్చ అదుక్ఖమసుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా…పే… సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, మనోధాతు, ధమ్మా చ మనాపా, మనోవిఞ్ఞాణఞ్చ సుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, మనోధాతు, ధమ్మా చ అమనాపా, మనోవిఞ్ఞాణఞ్చ దుక్ఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. సంవిజ్జతి ఖో, గహపతి, మనోధాతు, ధమ్మా చ ఉపేక్ఖావేదనియా, మనోవిఞ్ఞాణఞ్చ అదుక్ఖమసుఖవేదనియం. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. ఏత్తావతా ఖో, గహపతి, ధాతునానత్తం వుత్తం భగవతా’’తి. ఛట్ఠం.

౭. హాలిద్దికానిసుత్తం

౧౩౦. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో అవన్తీసు విహరతి కురరఘరే [కులఘరే (స్యా. క.)] పపాతే [పవత్తే (సీ. పీ.), సమ్పవత్తే (స్యా. కం. క.) ఏత్థేవ అట్ఠమపిట్ఠేపి] పబ్బతే. అథ ఖో హాలిద్దికాని [హాలిద్దకాని (సీ. స్యా. కం.)] గహపతి యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో హాలిద్దికాని గహపతి ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘వుత్తమిదం, భన్తే, భగవతా – ‘ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’న్తి. కథం ను ఖో, భన్తే, ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’’న్తి? ‘‘ఇధ, గహపతి, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా ‘మనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం సుఖవేదనియఞ్చ [సుఖవేదనియం, సుఖవేదనియం (సీ. పీ.), సుఖవేదనియఞ్చ, సుఖవేదనియం (స్యా. కం. క.) ఏవం ‘‘దుక్ఖవేదనియఞ్చ అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చా’’తి పదేసుపి. అట్ఠకథాటీకా ఓలోకేతబ్బా]. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. చక్ఖునా ఖో పనేవ [పనేవం (స్యా. కం. క.)] రూపం దిస్వా ‘అమనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం దుక్ఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. చక్ఖునా ఖో పనేవ రూపం దిస్వా ‘ఉపేక్ఖాట్ఠానియం [ఉపేక్ఖావేదనియం (క.)] ఇత్థేత’న్తి పజానాతి చక్ఖువిఞ్ఞాణం అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా.

‘‘పున చపరం, గహపతి, భిక్ఖు సోతేన సద్దం సుత్వా…పే… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా…పే… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా…పే… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా…పే… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘మనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం సుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖా వేదనా. మనసా ఖో పనేవ ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘అమనాపం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం దుక్ఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి దుక్ఖా వేదనా. మనసా ఖో పనేవ ధమ్మం విఞ్ఞాయ ‘ఉపేక్ఖాట్ఠానియం ఇత్థేత’న్తి పజానాతి మనోవిఞ్ఞాణం అదుక్ఖమసుఖవేదనియఞ్చ. ఫస్సం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అదుక్ఖమసుఖా వేదనా. ఏవం ఖో, గహపతి, ధాతునానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి ఫస్సనానత్తం; ఫస్సనానత్తం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి వేదనానానత్త’’న్తి. సత్తమం.

౮. నకులపితుసుత్తం

౧౩౧. ఏకం సమయం భగవా భగ్గేసు విహరతి సుసుమారగిరే భేసకళావనే మిగదాయే. అథ ఖో నకులపితా గహపతి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి…పే… ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో నకులపితా గహపతి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కో ను ఖో, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి? కో పన, భన్తే, హేతు, కో పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి? ‘‘సన్తి ఖో, గహపతి, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అభినన్దతో అభివదతో అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి తదుపాదానం. సఉపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు నో పరినిబ్బాయతి…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు అభినన్దతి అభివదతి అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అభినన్దతో అభివదతో అజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి తదుపాదానం. సఉపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు నో పరినిబ్బాయతి. అయం ఖో, గహపతి, హేతు అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే నో పరినిబ్బాయన్తి’’.

‘‘సన్తి చ ఖో, గహపతి, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖునాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం అనభినన్దతో అనభివదతో అనజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో న తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి, న తదుపాదానం. అనుపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు పరినిబ్బాయతి…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా…పే… సన్తి ఖో, గహపతి, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. తఞ్చే భిక్ఖు నాభినన్దతి నాభివదతి నాజ్ఝోసాయ తిట్ఠతి. తస్స తం నాభినన్దతో నాభివదతో అనజ్ఝోసాయ తిట్ఠతో న తన్నిస్సితం విఞ్ఞాణం హోతి న తదుపాదానం. అనుపాదానో, గహపతి, భిక్ఖు పరినిబ్బాయతి. అయం ఖో, గహపతి, హేతు, అయం పచ్చయో యేన మిధేకచ్చే సత్తా దిట్ఠేవ ధమ్మే పరినిబ్బాయన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. లోహిచ్చసుత్తం

౧౩౨. ఏకం సమయం ఆయస్మా మహాకచ్చానో అవన్తీసు విహరతి మక్కరకతే [మక్కరకటే (సీ. స్యా. కం. పీ.)] అరఞ్ఞకుటికాయం. అథ ఖో లోహిచ్చస్స బ్రాహ్మణస్స సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా యేనాయస్మతో మహాకచ్చానస్స అరఞ్ఞకుటికా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా పరితో పరితో కుటికాయ అనుచఙ్కమన్తి అనువిచరన్తి ఉచ్చాసద్దా మహాసద్దా కానిచి కానిచి సేలేయ్యకాని కరోన్తి [సేలిస్సకాని కరోన్తా (సీ.)] – ‘‘ఇమే పన ముణ్డకా సమణకా ఇబ్భా కణ్హా [కిణ్హా (సీ. పీ.)] బన్ధుపాదాపచ్చా, ఇమేసం భరతకానం సక్కతా గరుకతా మానితా పూజితా అపచితా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో విహారా నిక్ఖమిత్వా తే మాణవకే ఏతదవోచ – ‘‘మా మాణవకా సద్దమకత్థ; ధమ్మం వో భాసిస్సామీ’’తి. ఏవం వుత్తే, తే మాణవకా తుణ్హీ అహేసుం. అథ ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో తే మాణవకే గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘సీలుత్తమా పుబ్బతరా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;

గుత్తాని ద్వారాని సురక్ఖితాని,

అహేసుం తేసం అభిభుయ్య కోధం.

‘‘ధమ్మే చ ఝానే చ రతా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;

ఇమే చ వోక్కమ్మ జపామసేతి,

గోత్తేన మత్తా విసమం చరన్తి.

‘‘కోధాభిభూతా పుథుఅత్తదణ్డా [కోధాభిభూతాసుపుథుత్తదణ్డా (స్యా. కం. క.)],

విరజ్జమానా సతణ్హాతణ్హేసు;

అగుత్తద్వారస్స భవన్తి మోఘా,

సుపినేవ లద్ధం పురిసస్స విత్తం.

‘‘అనాసకా థణ్డిలసాయికా చ;

పాతో సినానఞ్చ తయో చ వేదా.

‘‘ఖరాజినం జటాపఙ్కో, మన్తా సీలబ్బతం తపో;

కుహనా వఙ్కదణ్డా చ, ఉదకాచమనాని చ.

‘‘వణ్ణా ఏతే బ్రాహ్మణానం, కతా కిఞ్చిక్ఖభావనా;

చిత్తఞ్చ సుసమాహితం, విప్పసన్నమనావిలం;

అఖిలం సబ్బభూతేసు, సో మగ్గో బ్రహ్మపత్తియా’’తి.

అథ ఖో తే మాణవకా కుపితా అనత్తమనా యేన లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా లోహిచ్చం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచుం – ‘‘యగ్ఘే! భవం జానేయ్య, సమణో మహాకచ్చానో బ్రాహ్మణానం మన్తే [మన్తం (క.)] ఏకంసేన అపవదతి, పటిక్కోసతీ’’తి? ఏవం వుత్తే, లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో కుపితో అహోసి అనత్తమనో. అథ ఖో లోహిచ్చస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘న ఖో పన మేతం పతిరూపం యోహం అఞ్ఞదత్థు మాణవకానంయేవ సుత్వా సమణం మహాకచ్చానం అక్కోసేయ్యం [అక్కోసేయ్యం విరుజ్ఝేయ్యం (స్యా. కం. క.)] పరిభాసేయ్యం. యంనూనాహం ఉపసఙ్కమిత్వా పుచ్ఛేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో తేహి మాణవకేహి సద్ధిం యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో లోహిచ్చో బ్రాహ్మణో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగమంసు ను ఖ్విధ, భో కచ్చాన, అమ్హాకం సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా’’తి? ‘‘ఆగమంసు ఖ్విధ తే, బ్రాహ్మణ, సమ్బహులా అన్తేవాసికా కట్ఠహారకా మాణవకా’’తి. ‘‘అహు పన భోతో కచ్చానస్స తేహి మాణవకేహి సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి? ‘‘అహు ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం కోచిదేవ కథాసల్లాపో’’తి. ‘‘యథా కథం పన భోతో కచ్చానస్స తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో’’తి? ‘‘ఏవం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో –

‘‘సీలుత్తమా పుబ్బతరా అహేసుం,

తే బ్రాహ్మణా యే పురాణం సరన్తి;…పే…;

అఖిలం సబ్బభూతేసు,

సో మగ్గో బ్రహ్మపత్తియా’’తి.

‘‘ఏవం ఖో మే, బ్రాహ్మణ, తేహి మాణవకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో’’తి.

‘‘‘అగుత్తద్వారో’తి [అగుత్తద్వారో అగుత్తద్వారోతి (క.)] భవం కచ్చానో ఆహ. కిత్తావతా ను ఖో, భో కచ్చాన, అగుత్తద్వారో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, ఏకచ్చో చక్ఖునా రూపం దిస్వా పియరూపే రూపే అధిముచ్చతి, అప్పియరూపే రూపే బ్యాపజ్జతి, అనుపట్ఠితకాయస్సతి [అనుపట్ఠితాయ సతియా (స్యా. కం. పీ. క.) ఉపరి ఆసీవిసవగ్గే అవస్సుతసుత్తే పన ‘‘అనుపట్ఠితకాయస్సతీ’’త్వేవ సబ్బత్థ దిస్సతి] చ విహరతి, పరిత్తచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ పియరూపే ధమ్మే అధిముచ్చతి, అప్పియరూపే చ ధమ్మే బ్యాపజ్జతి, అనుపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, పరిత్తచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం నప్పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, అగుత్తద్వారో హోతీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం, భో కచ్చాన; అబ్భుతం, భో కచ్చాన! యావఞ్చిదం భోతా కచ్చానేన అగుత్తద్వారోవ సమానో అగుత్తద్వారోతి అక్ఖాతో.

‘‘‘గుత్తద్వారో’తి భవం కచ్చానో ఆహ. కిత్తావతా ను ఖో, భో కచ్చాన, గుత్తద్వారో హోతీ’’తి? ‘‘ఇధ, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖు చక్ఖునా రూపం దిస్వా పియరూపే రూపే నాధిముచ్చతి, అప్పియరూపే రూపే న బ్యాపజ్జతి, ఉపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, అప్పమాణచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. సోతేన సద్దం సుత్వా… ఘానేన గన్ధం ఘాయిత్వా… జివ్హాయ రసం సాయిత్వా… కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసిత్వా… మనసా ధమ్మం విఞ్ఞాయ పియరూపే ధమ్మే నాధిముచ్చతి, అప్పియరూపే ధమ్మే న బ్యాపజ్జతి, ఉపట్ఠితకాయస్సతి చ విహరతి, అప్పమాణచేతసో తఞ్చ చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం యథాభూతం పజానాతి, యత్థస్స తే ఉప్పన్నా పాపకా అకుసలా ధమ్మా అపరిసేసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవం ఖో, బ్రాహ్మణ, గుత్తద్వారో హోతీ’’తి.

‘‘అచ్ఛరియం, భో కచ్చాన; అబ్భుతం, భో కచ్చాన! యావఞ్చిదం భోతా కచ్చానేన గుత్తద్వారోవ సమానో గుత్తద్వారోతి అక్ఖాతో. అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన; అభిక్కన్తం, భో కచ్చాన! సేయ్యథాపి, భో కచ్చాన, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం భోతా కచ్చానేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భో కచ్చాన, తం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భవం కచ్చానో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గతం. యథా చ భవం కచ్చానో మక్కరకతే ఉపాసకకులాని ఉపసఙ్కమతి; ఏవమేవ లోహిచ్చకులం ఉపసఙ్కమతు. తత్థ యే మాణవకా వా మాణవికా వా భవన్తం కచ్చానం అభివాదేస్సన్తి పచ్చుట్ఠిస్సన్తి ఆసనం వా ఉదకం వా దస్సన్తి, తేసం తం భవిస్సతి దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి. నవమం.

౧౦. వేరహచ్చానిసుత్తం

౧౩౩. ఏకం సమయం ఆయస్మా ఉదాయీ కామణ్డాయం విహరతి తోదేయ్యస్స బ్రాహ్మణస్స అమ్బవనే. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా అన్తేవాసీ మాణవకో యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఉదాయినా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం మాణవకం ఆయస్మా ఉదాయీ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో సో మాణవకో ఆయస్మతా ఉదాయినా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా యేన వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేరహచ్చానిగోత్తం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే, భోతి, జానేయ్యాసి [భోతి జానేయ్య (సీ. పీ. క.), భోతీ జానేయ్య (స్యా. కం.)]! సమణో ఉదాయీ ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతీ’’తి.

‘‘తేన హి త్వం, మాణవక, మమ వచనేన సమణం ఉదాయిం నిమన్తేహి స్వాతనాయ భత్తేనా’’తి. ‘‘ఏవం భోతీ’’తి ఖో సో మాణవకో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు కిర, భవం, ఉదాయి, అమ్హాకం ఆచరియభరియాయ వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా స్వాతనాయ భత్త’’న్తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీభావేన. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం పాదుకా ఆరోహిత్వా ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం ఓగుణ్ఠిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘భణ, సమణ, ధమ్మ’’న్తి. ‘‘భవిస్సతి, భగిని, సమయో’’తి వత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమి [పక్కామి (స్యా. కం. పీ.)].

దుతియమ్పి ఖో సో మాణవకో యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఉదాయినా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం మాణవకం ఆయస్మా ఉదాయీ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. దుతియమ్పి ఖో సో మాణవకో ఆయస్మతా ఉదాయినా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా యేన వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేరహచ్చానిగోత్తం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే, భోతి, జానేయ్యాసి! సమణో ఉదాయీ ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవం పన త్వం, మాణవక, సమణస్స ఉదాయిస్స వణ్ణం భాససి. సమణో పనుదాయీ ‘భణ, సమణ, ధమ్మ’న్తి వుత్తో సమానో ‘భవిస్సతి, భగిని, సమయో’తి వత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తో’’తి. ‘‘తథా హి పన త్వం, భోతి, పాదుకా ఆరోహిత్వా ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం ఓగుణ్ఠిత్వా ఏతదవోచ – ‘భణ, సమణ, ధమ్మ’న్తి. ధమ్మగరునో హి తే భవన్తో ధమ్మగారవా’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, మాణవక, మమ వచనేన సమణం ఉదాయిం నిమన్తేహి స్వాతనాయ భత్తేనా’’తి. ‘‘ఏవం, భోతీ’’తి ఖో సో మాణవకో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు కిర భవం ఉదాయీ అమ్హాకం ఆచరియభరియాయ వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా స్వాతనాయ భత్త’’న్తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం పాదుకా ఓరోహిత్వా నీచే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం వివరిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భన్తే, సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, కిస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తీ’’తి?

‘‘చక్ఖుస్మిం ఖో, భగిని, సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, చక్ఖుస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తి…పే… జివ్హాయ సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, జివ్హాయ అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తి…పే…. మనస్మిం సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, మనస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే; అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం అయ్యేన ఉదాయినా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, అయ్య ఉదాయి, తం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసికం మం అయ్యో ఉదాయీ ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దసమం.

గహపతివగ్గో తేరసమో.

తస్సుద్దానం –

వేసాలీ వజ్జి నాళన్దా, భారద్వాజ సోణో చ ఘోసితో;

హాలిద్దికో నకులపితా, లోహిచ్చో వేరహచ్చానీతి.