౧౪. దేవదహవగ్గో

౧. దేవదహసుత్తం

౧౩౪. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి దేవదహం నామ సక్యానం నిగమో. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘నాహం, భిక్ఖవే, సబ్బేసంయేవ భిక్ఖూనం ఛసు ఫస్సాయతనేసు అప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామి, న చ పనాహం, భిక్ఖవే, సబ్బేసంయేవ భిక్ఖూనం ఛసు ఫస్సాయతనేసు నాప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామి. యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అరహన్తో ఖీణాసవా వుసితవన్తో కతకరణీయా ఓహితభారా అనుప్పత్తసదత్థా పరిక్ఖీణభవసంయోజనా సమ్మదఞ్ఞా విముత్తా, తేసాహం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం ఛసు ఫస్సాయతనేసు నాప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామి. తం కిస్స హేతు? కతం తేసం అప్పమాదేన, అభబ్బా తే పమజ్జితుం. యే చ ఖో తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ సేక్ఖా [సేఖా (సీ. స్యా. కం. పీ. క.)] అప్పత్తమానసా అనుత్తరం యోగక్ఖేమం పత్థయమానా విహరన్తి, తేసాహం, భిక్ఖవే, భిక్ఖూనం ఛసు ఫస్సాయతనేసు అప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామి. తం కిస్స హేతు? సన్తి, భిక్ఖవే, చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా మనోరమాపి, అమనోరమాపి. త్యాస్స ఫుస్స ఫుస్స చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠన్తి. చేతసో అపరియాదానా ఆరద్ధం హోతి వీరియం అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా [అపమ్ముట్ఠా (సీ.), అప్పముట్ఠా (స్యా. కం.)], పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, అప్పమాదఫలం సమ్పస్సమానో తేసం భిక్ఖూనం ఛసు ఫస్సాయతనేసు అప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామి…పే… సన్తి, భిక్ఖవే, మనోవిఞ్ఞేయ్యా ధమ్మా మనోరమాపి అమనోరమాపి. త్యాస్స ఫుస్స ఫుస్స చిత్తం న పరియాదాయ తిట్ఠన్తి. చేతసో అపరియాదానా ఆరద్ధం హోతి వీరియం అసల్లీనం, ఉపట్ఠితా సతి అసమ్ముట్ఠా, పస్సద్ధో కాయో అసారద్ధో, సమాహితం చిత్తం ఏకగ్గం. ఇమం ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, అప్పమాదఫలం సమ్పస్సమానో తేసం భిక్ఖూనం ఛసు [ఛస్సు (సీ.)] ఫస్సాయతనేసు అప్పమాదేన కరణీయన్తి వదామీ’’తి. పఠమం.

౨. ఖణసుత్తం

౧౩౫. ‘‘లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయ. దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, ఛఫస్సాయతనికా నామ నిరయా. తత్థ యం కిఞ్చి చక్ఖునా రూపం పస్సతి అనిట్ఠరూపంయేవ పస్సతి, నో ఇట్ఠరూపం; అకన్తరూపంయేవ పస్సతి, నో కన్తరూపం; అమనాపరూపంయేవ పస్సతి, నో మనాపరూపం. యం కిఞ్చి సోతేన సద్దం సుణాతి…పే… యం కిఞ్చి ఘానేన గన్ధం ఘాయతి…పే… యం కిఞ్చి జివ్హాయ రసం సాయతి…పే… యం కిఞ్చి కాయేన ఫోట్ఠబ్బం ఫుసతి…పే… యం కిఞ్చి మనసా ధమ్మం విజానాతి అనిట్ఠరూపంయేవ విజానాతి, నో ఇట్ఠరూపం; అకన్తరూపంయేవ విజానాతి, నో కన్తరూపం; అమనాపరూపంయేవ విజానాతి, నో మనాపరూపం. లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయ. దిట్ఠా మయా, భిక్ఖవే, ఛఫస్సాయతనికా నామ సగ్గా. తత్థ యం కిఞ్చి చక్ఖునా రూపం పస్సతి ఇట్ఠరూపంయేవ పస్సతి, నో అనిట్ఠరూపం; కన్తరూపంయేవ పస్సతి, నో అకన్తరూపం; మనాపరూపంయేవ పస్సతి, నో అమనాపరూపం…పే… యం కిఞ్చి జివ్హాయ రసం సాయతి…పే… యం కిఞ్చి మనసా ధమ్మం విజానాతి ఇట్ఠరూపంయేవ విజానాతి, నో అనిట్ఠరూపం; కన్తరూపంయేవ విజానాతి, నో అకన్తరూపం; మనాపరూపంయేవ విజానాతి, నో అమనాపరూపం. లాభా వో, భిక్ఖవే, సులద్ధం వో, భిక్ఖవే, ఖణో వో పటిలద్ధో బ్రహ్మచరియవాసాయా’’తి. దుతియం.

౩. పఠమరూపారామసుత్తం

౧౩౬. ‘‘రూపారామా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా రూపరతా రూపసమ్ముదితా. రూపవిపరిణామవిరాగనిరోధా దుక్ఖా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా విహరన్తి. సద్దారామా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా సద్దరతా సద్దసమ్ముదితా. సద్దవిపరిణామవిరాగనిరోధా దుక్ఖా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా విహరన్తి. గన్ధారామా… రసారామా… ఫోట్ఠబ్బారామా… ధమ్మారామా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా ధమ్మరతా ధమ్మసమ్ముదితా. ధమ్మవిపరిణామవిరాగనిరోధా దుక్ఖా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా విహరన్తి. తథాగతో చ ఖో, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో రూపానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవం చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా న రూపారామో న రూపరతో న రూపసమ్ముదితో. రూపవిపరిణామవిరాగనిరోధా సుఖో, భిక్ఖవే, తథాగతో విహరతి. సద్దానం… గన్ధానం… రసానం… ఫోట్ఠబ్బానం… ధమ్మానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా న ధమ్మారామో, న ధమ్మరతో, న ధమ్మసమ్ముదితో. ధమ్మవిపరిణామవిరాగనిరోధా సుఖో, భిక్ఖవే, తథాగతో విహరతి’’. ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘రూపా సద్దా రసా గన్ధా, ఫస్సా ధమ్మా చ కేవలా;

ఇట్ఠా కన్తా మనాపా చ, యావతత్థీతి వుచ్చతి.

‘‘సదేవకస్స లోకస్స, ఏతే వో సుఖసమ్మతా;

యత్థ చేతే నిరుజ్ఝన్తి, తం తేసం దుక్ఖసమ్మతం.

‘‘సుఖం [సుఖన్తి (సీ.)] దిట్ఠమరియేభి, సక్కాయస్స నిరోధనం;

పచ్చనీకమిదం హోతి, సబ్బలోకేన పస్సతం.

‘‘యం పరే సుఖతో ఆహు, తదరియా ఆహు దుక్ఖతో;

యం పరే దుక్ఖతో ఆహు, తదరియా సుఖతో విదూ.

‘‘పస్స ధమ్మం దురాజానం, సమ్మూళ్హేత్థ అవిద్దసు;

నివుతానం తమో హోతి, అన్ధకారో అపస్సతం.

‘‘సతఞ్చ వివటం హోతి, ఆలోకో పస్సతామి;

సన్తికే న విజానన్తి, మగ్గా [మగా (సీ.)] ధమ్మస్స అకోవిదా.

‘‘భవరాగపరేతేభి, భవరాగానుసారీభి [భవసోతానుసారిభి (స్యా. కం. పీ.), భవసోతానుసారిహి (సీ.)];

మారధేయ్యానుపన్నేహి, నాయం ధమ్మో సుసమ్బుధో.

‘‘కో ను అఞ్ఞత్ర మరియేభి, పదం సమ్బుద్ధుమరహతి;

యం పదం సమ్మదఞ్ఞాయ, పరినిబ్బన్తి అనాసవా’’తి. తతియం;

౪. దుతియరూపారామసుత్తం

౧౩౭. ‘‘రూపారామా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా రూపరతా రూపసమ్ముదితా. రూపవిపరిణామవిరాగనిరోధా దుక్ఖా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా విహరన్తి. సద్దారామా… గన్ధారామా… రసారామా … ఫోట్ఠబ్బారామా… ధమ్మారామా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా ధమ్మరతా ధమ్మసమ్ముదితా. ధమ్మవిపరిణామవిరాగనిరోధా దుక్ఖా, భిక్ఖవే, దేవమనుస్సా విహరన్తి. తథాగతో చ, భిక్ఖవే, అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో రూపానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా న రూపారామో న రూపరతో న రూపసమ్ముదితో. రూపవిపరిణామవిరాగనిరోధా సుఖో, భిక్ఖవే, తథాగతో విహరతి. సద్దానం… గన్ధానం… రసానం… ఫోట్ఠబ్బానం… ధమ్మానం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం విదిత్వా న ధమ్మారామో న ధమ్మరతో న ధమ్మసమ్ముదితో. ధమ్మవిపరిణామవిరాగనిరోధా సుఖో, భిక్ఖవే, తథాగతో విహరతీ’’తి. చతుత్థం.

౫. పఠమనతుమ్హాకంసుత్తం

౧౩౮. ‘‘యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? చక్ఖు, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం; తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి…పే… జివ్హా న తుమ్హాకం; తం పజహథ. సా వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి…పే… మనో న తుమ్హాకం; తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఇమస్మిం జేతవనే తిణకట్ఠసాఖాపలాసం తం జనో హరేయ్య వా డహేయ్య వా యథాపచ్చయం వా కరేయ్య, అపి ను తుమ్హాకం ఏవమస్స – ‘అమ్హే జనో హరతి వా డహతి వా యథాపచ్చయం వా కరోతీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘న హి నో ఏతం, భన్తే, అత్తా వా అత్తనియం వా’’తి. ‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, చక్ఖు న తుమ్హాకం; తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి…పే… జివ్హా న తుమ్హాకం; తం పజహథ. సా వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి…పే… మనో న తుమ్హాకం; తం పజహథ. సో వో పహీనో హితాయ సుఖాయ భవిస్సతీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. దుతియనతుమ్హాకంసుత్తం

౧౩౯. ‘‘యం, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం, తం పజహథ. తం వో పహీనం హితాయ సుఖాయ భవిస్సతి. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం? రూపా, భిక్ఖవే, న తుమ్హాకం; తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా న తుమ్హాకం; తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తి. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, యం ఇమస్మిం జేతవనే…పే… ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, రూపా న తుమ్హాకం; తే పజహథ. తే వో పహీనా హితాయ సుఖాయ భవిస్సన్తీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. అజ్ఝత్తానిచ్చహేతుసుత్తం

౧౪౦. ‘‘చక్ఖుం, భిక్ఖవే, అనిచ్చం. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో చక్ఖుస్స ఉప్పాదాయ, సోపి అనిచ్చో. అనిచ్చసమ్భూతం, భిక్ఖవే, చక్ఖు కుతో నిచ్చం భవిస్సతి…పే… జివ్హా అనిచ్చా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో జివ్హాయ ఉప్పాదాయ సోపి అనిచ్చో. అనిచ్చసమ్భూతా, భిక్ఖవే, జివ్హా కుతో నిచ్చా భవిస్సతి…పే… మనో అనిచ్చో. యోపి, భిక్ఖవే, హేతు యోపి పచ్చయో మనస్స ఉప్పాదాయ, సోపి అనిచ్చో. అనిచ్చసమ్భూతో, భిక్ఖవే, మనో కుతో నిచ్చో భవిస్సతి! ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో చక్ఖుస్మిమ్పి నిబ్బిన్దతి…పే… జివ్హాయపి నిబ్బిన్దతి…పే… నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. సత్తమం.

౮. అజ్ఝత్తదుక్ఖహేతుసుత్తం

౧౪౧. ‘‘చక్ఖుం, భిక్ఖవే, దుక్ఖం. యోపి హేతు యోపి పచ్చయో చక్ఖుస్స ఉప్పాదాయ, సోపి దుక్ఖో. దుక్ఖసమ్భూతం, భిక్ఖవే, చక్ఖు కుతో సుఖం భవిస్సతి…పే… జివ్హా దుక్ఖా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో జివ్హాయ ఉప్పాదాయ, సోపి దుక్ఖో. దుక్ఖసమ్భూతా, భిక్ఖవే, జివ్హా కుతో సుఖా భవిస్సతి…పే… మనో దుక్ఖో. యోపి హేతు యోపి పచ్చయో మనస్స ఉప్పాదాయ, సోపి దుక్ఖో. దుక్ఖసమ్భూతో, భిక్ఖవే, మనో కుతో సుఖో భవిస్సతి! ఏవం పస్సం…పే… ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. అజ్ఝత్తానత్తహేతుసుత్తం

౧౪౨. ‘‘చక్ఖుం, భిక్ఖవే, అనత్తా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో చక్ఖుస్స ఉప్పాదాయ, సోపి అనత్తా. అనత్తసమ్భూతం, భిక్ఖవే, చక్ఖు కుతో అత్తా భవిస్సతి…పే… జివ్హా అనత్తా. యోపి హేతు యోపి పచ్చయో జివ్హాయ ఉప్పాదాయ, సోపి అనత్తా. అనత్తసమ్భూతా, భిక్ఖవే, జివ్హా కుతో అత్తా భవిస్సతి…పే… మనో అనత్తా. యోపి హేతు యోపి పచ్చయో మనస్స ఉప్పాదాయ, సోపి అనత్తా. అనత్తసమ్భూతో, భిక్ఖవే, మనో కుతో అత్తా భవిస్సతి! ఏవం పస్సం…పే… ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. నవమం.

౧౦. బాహిరానిచ్చహేతుసుత్తం

౧౪౩. ‘‘రూపా, భిక్ఖవే, అనిచ్చా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో రూపానం ఉప్పాదాయ, సోపి అనిచ్చో. అనిచ్చసమ్భూతా, భిక్ఖవే, రూపా కుతో నిచ్చా భవిస్సన్తి! సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా అనిచ్చా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో ధమ్మానం ఉప్పాదాయ, సోపి అనిచ్చో. అనిచ్చసమ్భూతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుతో నిచ్చా భవిస్సన్తి! ఏవం పస్సం…పే… ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. దసమం.

౧౧. బాహిరదుక్ఖహేతుసుత్తం

౧౪౪. ‘‘రూపా, భిక్ఖవే, దుక్ఖా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో రూపానం ఉప్పాదాయ, సోపి దుక్ఖో. దుక్ఖసమ్భూతా, భిక్ఖవే, రూపా కుతో సుఖా భవిస్సన్తి! సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా దుక్ఖా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో ధమ్మానం ఉప్పాదాయ, సోపి దుక్ఖో. దుక్ఖసమ్భూతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుతో సుఖా భవిస్సన్తి! ఏవం పస్సం…పే… ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. ఏకాదసమం.

౧౨. బాహిరానత్తహేతుసుత్తం

౧౪౫. ‘‘రూపా, భిక్ఖవే, అనత్తా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో రూపానం ఉప్పాదాయ, సోపి అనత్తా. అనత్తసమ్భూతా, భిక్ఖవే, రూపా కుతో అత్తా భవిస్సన్తి! సద్దా… గన్ధా… రసా… ఫోట్ఠబ్బా… ధమ్మా అనత్తా. యోపి హేతు, యోపి పచ్చయో ధమ్మానం ఉప్పాదాయ, సోపి అనత్తా. అనత్తసమ్భూతా, భిక్ఖవే, ధమ్మా కుతో అత్తా భవిస్సన్తి! ఏవం పస్సం, భిక్ఖవే, సుతవా అరియసావకో రూపేసుపి నిబ్బిన్దతి, సద్దేసుపి… గన్ధేసుపి… రసేసుపి… ఫోట్ఠబ్బేసుపి… ధమ్మేసుపి నిబ్బిన్దతి. నిబ్బిన్దం విరజ్జతి; విరాగా విముచ్చతి; విముత్తస్మిం విముత్తమితి ఞాణం హోతి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి పజానాతీ’’తి. ద్వాదసమం.

దేవదహవగ్గో చుద్దసమో.

తస్సుద్దానం –

దేవదహో ఖణో రూపా, ద్వే నతుమ్హాకమేవ చ;

హేతునాపి తయో వుత్తా, దువే అజ్ఝత్తబాహిరాతి.