౧౦. వేరహచ్చానిసుత్తం

౧౩౩. ఏకం సమయం ఆయస్మా ఉదాయీ కామణ్డాయం విహరతి తోదేయ్యస్స బ్రాహ్మణస్స అమ్బవనే. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా అన్తేవాసీ మాణవకో యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఉదాయినా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం మాణవకం ఆయస్మా ఉదాయీ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో సో మాణవకో ఆయస్మతా ఉదాయినా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా యేన వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేరహచ్చానిగోత్తం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే, భోతి, జానేయ్యాసి [భోతి జానేయ్య (సీ. పీ. క.), భోతీ జానేయ్య (స్యా. కం.)]! సమణో ఉదాయీ ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతీ’’తి.

‘‘తేన హి త్వం, మాణవక, మమ వచనేన సమణం ఉదాయిం నిమన్తేహి స్వాతనాయ భత్తేనా’’తి. ‘‘ఏవం భోతీ’’తి ఖో సో మాణవకో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు కిర, భవం, ఉదాయి, అమ్హాకం ఆచరియభరియాయ వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా స్వాతనాయ భత్త’’న్తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీభావేన. అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం పాదుకా ఆరోహిత్వా ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం ఓగుణ్ఠిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘భణ, సమణ, ధమ్మ’’న్తి. ‘‘భవిస్సతి, భగిని, సమయో’’తి వత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కమి [పక్కామి (స్యా. కం. పీ.)].

దుతియమ్పి ఖో సో మాణవకో యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా ఉదాయినా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం మాణవకం ఆయస్మా ఉదాయీ ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. దుతియమ్పి ఖో సో మాణవకో ఆయస్మతా ఉదాయినా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా యేన వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా వేరహచ్చానిగోత్తం బ్రాహ్మణిం ఏతదవోచ – ‘‘యగ్ఘే, భోతి, జానేయ్యాసి! సమణో ఉదాయీ ధమ్మం దేసేతి ఆదికల్యాణం మజ్ఝేకల్యాణం పరియోసానకల్యాణం, సాత్థం సబ్యఞ్జనం కేవలపరిపుణ్ణం పరిసుద్ధం బ్రహ్మచరియం పకాసేతీ’’తి.

‘‘ఏవమేవం పన త్వం, మాణవక, సమణస్స ఉదాయిస్స వణ్ణం భాససి. సమణో పనుదాయీ ‘భణ, సమణ, ధమ్మ’న్తి వుత్తో సమానో ‘భవిస్సతి, భగిని, సమయో’తి వత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కన్తో’’తి. ‘‘తథా హి పన త్వం, భోతి, పాదుకా ఆరోహిత్వా ఉచ్చే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం ఓగుణ్ఠిత్వా ఏతదవోచ – ‘భణ, సమణ, ధమ్మ’న్తి. ధమ్మగరునో హి తే భవన్తో ధమ్మగారవా’’తి. ‘‘తేన హి త్వం, మాణవక, మమ వచనేన సమణం ఉదాయిం నిమన్తేహి స్వాతనాయ భత్తేనా’’తి. ‘‘ఏవం, భోతీ’’తి ఖో సో మాణవకో వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా పటిస్సుత్వా యేనాయస్మా ఉదాయీ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు కిర భవం ఉదాయీ అమ్హాకం ఆచరియభరియాయ వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా స్వాతనాయ భత్త’’న్తి. అధివాసేసి ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తుణ్హీభావేన.

అథ ఖో ఆయస్మా ఉదాయీ తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన వేరహచ్చానిగోత్తాయ బ్రాహ్మణియా నివేసనం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేసి సమ్పవారేసి. అథ ఖో వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం పాదుకా ఓరోహిత్వా నీచే ఆసనే నిసీదిత్వా సీసం వివరిత్వా ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్మిం ను ఖో, భన్తే, సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, కిస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తీ’’తి?

‘‘చక్ఖుస్మిం ఖో, భగిని, సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, చక్ఖుస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తి…పే… జివ్హాయ సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, జివ్హాయ అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తి…పే…. మనస్మిం సతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, మనస్మిం అసతి అరహన్తో సుఖదుక్ఖం న పఞ్ఞపేన్తీ’’తి.

ఏవం వుత్తే, వేరహచ్చానిగోత్తా బ్రాహ్మణీ ఆయస్మన్తం ఉదాయిం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే; అభిక్కన్తం, భన్తే! సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య, చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీతి; ఏవమేవం అయ్యేన ఉదాయినా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, అయ్య ఉదాయి, తం భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసికం మం అయ్యో ఉదాయీ ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణం గత’’న్తి. దసమం.

గహపతివగ్గో తేరసమో.

తస్సుద్దానం –

వేసాలీ వజ్జి నాళన్దా, భారద్వాజ సోణో చ ఘోసితో;

హాలిద్దికో నకులపితా, లోహిచ్చో వేరహచ్చానీతి.