౬. సమ్మససుత్తం

౬౬. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కురూసు విహరతి కమ్మాసధమ్మం నామ కురూనం నిగమో. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘సమ్మసథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, అన్తరం సమ్మస’’న్తి [అన్తరా సమ్మసనన్తి (సీ.)]. ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, సమ్మసామి అన్తరం సమ్మస’’న్తి. ‘‘యథా కథం పన త్వం, భిక్ఖు, సమ్మససి అన్తరం సమ్మస’’న్తి? అథ ఖో సో భిక్ఖు బ్యాకాసి. యథా సో భిక్ఖు బ్యాకాసి న సో భిక్ఖు భగవతో చిత్తం ఆరాధేసి.

ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతస్స, భగవా, కాలో; ఏతస్స, సుగత, కాలో; యం భగవా అన్తరం సమ్మసం భాసేయ్య. భగవతో సుత్వా భిక్ఖూ ధారేస్సన్తీ’’తి. ‘‘తేనహానన్ద, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ఇధ, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సమ్మసమానో సమ్మసతి అన్తరం సమ్మసం [సమ్మసనం (సీ.)] – ‘యం ఖో ఇదం అనేకవిధం నానప్పకారకం దుక్ఖం లోకే ఉప్పజ్జతి జరామరణం. ఇదం ఖో దుక్ఖం కింనిదానం కింసముదయం కింజాతికం కింపభవం, కిస్మిం సతి జరామరణం హోతి, కిస్మిం అసతి జరామరణం న హోతీ’తి? సో సమ్మసమానో ఏవం జానాతి – ‘యం ఖో ఇదం అనేకవిధం నానప్పకారకం దుక్ఖం లోకే ఉప్పజ్జతి జరామరణం. ఇదం ఖో దుక్ఖం ఉపధినిదానం ఉపధిసముదయం ఉపధిజాతికం ఉపధిపభవం, ఉపధిస్మిం సతి జరామరణం హోతి, ఉపధిస్మిం అసతి జరామరణం న హోతీ’తి. సో జరామరణఞ్చ పజానాతి జరామరణసముదయఞ్చ పజానాతి జరామరణనిరోధఞ్చ పజానాతి యా చ జరామరణనిరోధసారుప్పగామినీ పటిపదా తఞ్చ పజానాతి. తథాపటిపన్నో చ హోతి అనుధమ్మచారీ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ పటిపన్నో జరామరణనిరోధాయ.

‘‘అథాపరం సమ్మసమానో సమ్మసతి అన్తరం సమ్మసం – ‘ఉపధి పనాయం కింనిదానో కింసముదయో కింజాతికో కింపభవో, కిస్మిం సతి ఉపధి హోతి, కిస్మిం అసతి ఉపధి న హోతీ’తి? సో సమ్మసమానో ఏవం జానాతి – ‘ఉపధి తణ్హానిదానో తణ్హాసముదయో తణ్హాజాతికో తణ్హాపభవో, తణ్హాయ సతి ఉపధి హోతి, తణ్హాయ అసతి ఉపధి న హోతీ’తి. సో ఉపధిఞ్చ పజానాతి ఉపధిసముదయఞ్చ పజానాతి ఉపధినిరోధఞ్చ పజానాతి యా చ ఉపధినిరోధసారుప్పగామినీ పటిపదా తఞ్చ పజానాతి. తథా పటిపన్నో చ హోతి అనుధమ్మచారీ. అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు సబ్బసో సమ్మా దుక్ఖక్ఖయాయ పటిపన్నో ఉపధినిరోధాయ.

‘‘అథాపరం సమ్మసమానో సమ్మసతి అన్తరం సమ్మసం – ‘తణ్హా పనాయం కత్థ ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, కత్థ నివిసమానా నివిసతీ’తి? సో సమ్మసమానో ఏవం జానాతి – యం ఖో లోకే పియరూపం సాతరూపం ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. కిఞ్చ లోకే పియరూపం సాతరూపం? చక్ఖుం లోకే పియరూపం, సాతరూపం. ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి, ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి. సోతం లోకే పియరూపం సాతరూపం…పే… ఘానం లోకే పియరూపం సాతరూపం… జివ్హా లోకే పియరూపం సాతరూపం… కాయో లోకే పియరూపం సాతరూపం… మనో లోకే పియరూపం సాతరూపం ఏత్థేసా తణ్హా ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతి ఏత్థ నివిసమానా నివిసతి.

‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం నిచ్చతో అద్దక్ఖుం సుఖతో అద్దక్ఖుం అత్తతో అద్దక్ఖుం ఆరోగ్యతో అద్దక్ఖుం ఖేమతో అద్దక్ఖుం. తే తణ్హం వడ్ఢేసుం. యే తణ్హం వడ్ఢేసుం తే ఉపధిం వడ్ఢేసుం. యే ఉపధిం వడ్ఢేసుం తే దుక్ఖం వడ్ఢేసుం. యే దుక్ఖం వడ్ఢేసుం తే న పరిముచ్చింసు జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చింసు దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం నిచ్చతో దక్ఖిస్సన్తి [దక్ఖిన్తి (సీ.)] సుఖతో దక్ఖిస్సన్తి అత్తతో దక్ఖిస్సన్తి ఆరోగ్యతో దక్ఖిస్సన్తి ఖేమతో దక్ఖిస్సన్తి. తే తణ్హం వడ్ఢిస్సన్తి. యే తణ్హం వడ్ఢిస్సన్తి తే ఉపధిం వడ్ఢిస్సన్తి. యే ఉపధిం వడ్ఢిస్సన్తి తే దుక్ఖం వడ్ఢిస్సన్తి. యే దుక్ఖం వడ్ఢిస్సన్తి తే న పరిముచ్చిస్సన్తి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చిస్సన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం నిచ్చతో పస్సన్తి సుఖతో పస్సన్తి అత్తతో పస్సన్తి ఆరోగ్యతో పస్సన్తి ఖేమతో పస్సన్తి. తే తణ్హం వడ్ఢేన్తి. యే తణ్హం వడ్ఢేన్తి తే ఉపధిం వడ్ఢేన్తి. యే ఉపధిం వడ్ఢేన్తి తే దుక్ఖం వడ్ఢేన్తి. యే దుక్ఖం వడ్ఢేన్తి తే న పరిముచ్చన్తి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఆపానీయకంసో వణ్ణసమ్పన్నో గన్ధసమ్పన్నో రససమ్పన్నో. సో చ ఖో విసేన సంసట్ఠో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఘమ్మాభితత్తో ఘమ్మపరేతో కిలన్తో తసితో పిపాసితో. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అయం తే, అమ్భో పురిస, ఆపానీయకంసో వణ్ణసమ్పన్నో గన్ధసమ్పన్నో రససమ్పన్నో; సో చ ఖో విసేన సంసట్ఠో. సచే ఆకఙ్ఖసి పివ. పివతో హి ఖో తం ఛాదేస్సతి వణ్ణేనపి గన్ధేనపి రసేనపి, పివిత్వా చ పన తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛసి మరణమత్తం వా దుక్ఖ’న్తి. సో తం ఆపానీయకంసం సహసా అప్పటిసఙ్ఖా పివేయ్య, నప్పటినిస్సజ్జేయ్య. సో తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే హి కేచి అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం…పే… అనాగతమద్ధానం…పే… ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం నిచ్చతో పస్సన్తి సుఖతో పస్సన్తి అత్తతో పస్సన్తి ఆరోగ్యతో పస్సన్తి ఖేమతో పస్సన్తి, తే తణ్హం వడ్ఢేన్తి. యే తణ్హం వడ్ఢేన్తి తే ఉపధిం వడ్ఢేన్తి. యే ఉపధిం వడ్ఢేన్తి తే దుక్ఖం వడ్ఢేన్తి. యే దుక్ఖం వడ్ఢేన్తి తే న పరిముచ్చన్తి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, న పరిముచ్చన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం అనిచ్చతో అద్దక్ఖుం దుక్ఖతో అద్దక్ఖుం అనత్తతో అద్దక్ఖుం రోగతో అద్దక్ఖుం భయతో అద్దక్ఖుం, తే తణ్హం పజహింసు. యే తణ్హం పజహింసు తే ఉపధిం పజహింసు. యే ఉపధిం పజహింసు తే దుక్ఖం పజహింసు. యే దుక్ఖం పజహింసు తే పరిముచ్చింసు జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చింసు దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం అనిచ్చతో దక్ఖిస్సన్తి దుక్ఖతో దక్ఖిస్సన్తి అనత్తతో దక్ఖిస్సన్తి రోగతో దక్ఖిస్సన్తి భయతో దక్ఖిస్సన్తి, తే తణ్హం పజహిస్సన్తి. యే తణ్హం పజహిస్సన్తి…పే… పరిముచ్చిస్సన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం అనిచ్చతో పస్సన్తి దుక్ఖతో పస్సన్తి అనత్తతో పస్సన్తి రోగతో పస్సన్తి భయతో పస్సన్తి, తే తణ్హం పజహన్తి. యే తణ్హం పజహన్తి తే ఉపధిం పజహన్తి. యే ఉపధిం పజహన్తి తే దుక్ఖం పజహన్తి. యే దుక్ఖం పజహన్తి తే పరిముచ్చన్తి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఆపానీయకంసో వణ్ణసమ్పన్నో గన్ధసమ్పన్నో రససమ్పన్నో. సో చ ఖో విసేన సంసట్ఠో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య ఘమ్మాభితత్తో ఘమ్మపరేతో కిలన్తో తసితో పిపాసితో. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘అయం తే, అమ్భో పురిస, ఆపానీయకంసో వణ్ణసమ్పన్నో గన్ధసమ్పన్నో రససమ్పన్నో సో చ ఖో విసేన సంసట్ఠో. సచే ఆకఙ్ఖసి పివ. పివతో హి ఖో తం ఛాదేస్సతి వణ్ణేనపి గన్ధేనపి రసేనపి; పివిత్వా చ పన తతోనిదానం మరణం వా నిగచ్ఛసి మరణమత్తం వా దుక్ఖ’న్తి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, తస్స పురిసస్స ఏవమస్స – ‘సక్కా ఖో మే అయం సురాపిపాసితా [సురాపిపాసా (?)] పానీయేన వా వినేతుం దధిమణ్డకేన వా వినేతుం భట్ఠలోణికాయ [మట్ఠలోణికాయ (సీ. స్యా. కం. పీ.)] వా వినేతుం లోణసోవీరకేన వా వినేతుం, న త్వేవాహం తం పివేయ్యం, యం మమ అస్స దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’తి. సో తం ఆపానీయకంసం పటిసఙ్ఖా న పివేయ్య, పటినిస్సజ్జేయ్య. సో తతోనిదానం న మరణం వా నిగచ్ఛేయ్య మరణమత్తం వా దుక్ఖం. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యే హి కేచి అతీతమద్ధానం సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం అనిచ్చతో అద్దక్ఖుం దుక్ఖతో అద్దక్ఖుం అనత్తతో అద్దక్ఖుం రోగతో అద్దక్ఖుం భయతో అద్దక్ఖుం, తే తణ్హం పజహింసు. యే తణ్హం పజహింసు తే ఉపధిం పజహింసు. యే ఉపధిం పజహింసు తే దుక్ఖం పజహింసు. యే దుక్ఖం పజహింసు తే పరిముచ్చింసు జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చింసు దుక్ఖస్మాతి వదామి.

‘‘యేపి హి కేచి, భిక్ఖవే, అనాగతమద్ధానం…పే… ఏతరహి సమణా వా బ్రాహ్మణా వా యం లోకే పియరూపం సాతరూపం తం అనిచ్చతో పస్సన్తి దుక్ఖతో పస్సన్తి అనత్తతో పస్సన్తి రోగతో పస్సన్తి భయతో పస్సన్తి, తే తణ్హం పజహన్తి. యే తణ్హం పజహన్తి తే ఉపధిం పజహన్తి. యే ఉపధిం పజహన్తి తే దుక్ఖం పజహన్తి. యే దుక్ఖం పజహన్తి తే పరిముచ్చన్తి జాతియా జరాయ మరణేన సోకేహి పరిదేవేహి దుక్ఖేహి దోమనస్సేహి ఉపాయాసేహి, పరిముచ్చన్తి దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. ఛట్ఠం.