౫. నగరసుత్తం

౬౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘పుబ్బే మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కిచ్ఛా వతాయం లోకో ఆపన్నో జాయతి చ జీయతి చ మీయతి చ చవతి చ ఉపపజ్జతి చ. అథ చ పనిమస్స దుక్ఖస్స నిస్సరణం నప్పజానాతి జరామరణస్స. కుదాస్సు నామ ఇమస్స దుక్ఖస్స నిస్సరణం పఞ్ఞాయిస్సతి జరామరణస్సా’తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో సతి జరామరణం హోతి, కింపచ్చయా జరామరణ’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘జాతియా ఖో సతి జరామరణం హోతి, జాతిపచ్చయా జరామరణ’’’న్తి.

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో సతి జాతి హోతి…పే… భవో హోతి… ఉపాదానం హోతి… తణ్హా హోతి… వేదనా హోతి… ఫస్సో హోతి… సళాయతనం హోతి… నామరూపం హోతి… కింపచ్చయా నామరూప’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘విఞ్ఞాణే ఖో సతి నామరూపం హోతి, విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూప’న్తి. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో సతి విఞ్ఞాణం హోతి, కింపచ్చయా విఞ్ఞాణ’న్తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘నామరూపే ఖో సతి విఞ్ఞాణం హోతి, నామరూపపచ్చయా విఞ్ఞాణ’’’న్తి.

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – పచ్చుదావత్తతి ఖో ఇదం విఞ్ఞాణం నామరూపమ్హా న పరం గచ్ఛతి. ఏత్తావతా జాయేథ వా జీయేథ వా మీయేథ వా చవేథ వా ఉపపజ్జేథ వా, యదిదం నామరూపపచ్చయా విఞ్ఞాణం; విఞ్ఞాణపచ్చయా నామరూపం; నామరూపపచ్చయా సళాయతనం; సళాయతనపచ్చయా ఫస్సో…పే… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి. ‘సముదయో, సముదయో’తి ఖో మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది ఞాణం ఉదపాది పఞ్ఞా ఉదపాది విజ్జా ఉదపాది ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో అసతి, జరామరణం న హోతి; కిస్స నిరోధా జరామరణనిరోధో’తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘జాతియా ఖో అసతి, జరామరణం న హోతి; జాతినిరోధా జరామరణనిరోధో’తి. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో అసతి జాతి న హోతి…పే… భవో న హోతి… ఉపాదానం న హోతి… తణ్హా న హోతి… వేదనా న హోతి… ఫస్సో న హోతి… సళాయతనం న హోతి… నామరూపం న హోతి. కిస్స నిరోధా నామరూపనిరోధో’తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘విఞ్ఞాణే ఖో అసతి, నామరూపం న హోతి; విఞ్ఞాణనిరోధా నామరూపనిరోధో’’’తి.

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘కిమ్హి ను ఖో అసతి విఞ్ఞాణం న హోతి; కిస్స నిరోధా విఞ్ఞాణనిరోధో’తి? తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, యోనిసో మనసికారా అహు పఞ్ఞాయ అభిసమయో – ‘నామరూపే ఖో అసతి, విఞ్ఞాణం న హోతి; నామరూపనిరోధా విఞ్ఞాణనిరోధో’’’తి.

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – అధిగతో ఖో మ్యాయం మగ్గో బోధాయ యదిదం – నామరూపనిరోధా విఞ్ఞాణనిరోధో; విఞ్ఞాణనిరోధా నామరూపనిరోధో; నామరూపనిరోధా సళాయతననిరోధో; సళాయతననిరోధా ఫస్సనిరోధో…పే… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతి. ‘నిరోధో, నిరోధో’తి ఖో మే, భిక్ఖవే, పుబ్బే అననుస్సుతేసు ధమ్మేసు చక్ఖుం ఉదపాది ఞాణం ఉదపాది పఞ్ఞా ఉదపాది విజ్జా ఉదపాది ఆలోకో ఉదపాది.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో అరఞ్ఞే పవనే చరమానో పస్సేయ్య పురాణం మగ్గం పురాణఞ్జసం పుబ్బకేహి మనుస్సేహి అనుయాతం. సో తమనుగచ్ఛేయ్య. తమనుగచ్ఛన్తో పస్సేయ్య పురాణం నగరం పురాణం రాజధానిం పుబ్బకేహి మనుస్సేహి అజ్ఝావుట్ఠం [అజ్ఝావుత్థం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] ఆరామసమ్పన్నం వనసమ్పన్నం పోక్ఖరణీసమ్పన్నం ఉద్ధాపవన్తం [ఉద్దాపవన్తం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] రమణీయం. అథ ఖో సో, భిక్ఖవే, పురిసో రఞ్ఞో వా రాజమహామత్తస్స వా ఆరోచేయ్య – ‘యగ్ఘే, భన్తే, జానేయ్యాసి – అహం అద్దసం అరఞ్ఞే పవనే చరమానో పురాణం మగ్గం పురాణఞ్జసం పుబ్బకేహి మనుస్సేహి అనుయాతం తమనుగచ్ఛిం. తమనుగచ్ఛన్తో అద్దసం పురాణం నగరం పురాణం రాజధానిం పుబ్బకేహి మనుస్సేహి అజ్ఝావుట్ఠం ఆరామసమ్పన్నం వనసమ్పన్నం పోక్ఖరణీసమ్పన్నం ఉద్ధాపవన్తం రమణీయం. తం, భన్తే, నగరం మాపేహీ’తి. అథ ఖో సో, భిక్ఖవే, రాజా వా రాజమహామత్తో వా తం నగరం మాపేయ్య. తదస్స నగరం అపరేన సమయేన ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ బాహుజఞ్ఞం ఆకిణ్ణమనుస్సం వుద్ధివేపుల్లప్పత్తం. ఏవమేవ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, అద్దసం పురాణం మగ్గం పురాణఞ్జసం పుబ్బకేహి సమ్మాసమ్బుద్ధేహి అనుయాతం.

‘‘కతమో చ సో, భిక్ఖవే, పురాణమగ్గో పురాణఞ్జసో పుబ్బకేహి సమ్మాసమ్బుద్ధేహి అనుయాతో? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో, సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి…పే… సమ్మాసమాధి. అయం ఖో సో, భిక్ఖవే, పురాణమగ్గో పురాణఞ్జసో పుబ్బకేహి సమ్మాసమ్బుద్ధేహి అనుయాతో, తమనుగచ్ఛిం; తమనుగచ్ఛన్తో జరామరణం అబ్భఞ్ఞాసిం; జరామరణసముదయం అబ్భఞ్ఞాసిం; జరామరణనిరోధం అబ్భఞ్ఞాసిం; జరామరణనిరోధగామినిం పటిపదం అబ్భఞ్ఞాసిం. తమనుగచ్ఛిం; తమనుగచ్ఛన్తో జాతిం అబ్భఞ్ఞాసిం…పే… భవం అబ్భఞ్ఞాసిం… ఉపాదానం అబ్భఞ్ఞాసిం… తణ్హం అబ్భఞ్ఞాసిం… వేదనం అబ్భఞ్ఞాసిం… ఫస్సం అబ్భఞ్ఞాసిం… సళాయతనం అబ్భఞ్ఞాసిం… నామరూపం అబ్భఞ్ఞాసిం… విఞ్ఞాణం అబ్భఞ్ఞాసిం. తమనుగచ్ఛిం; తమనుగచ్ఛన్తో సఙ్ఖారే అబ్భఞ్ఞాసిం; సఙ్ఖారసముదయం అబ్భఞ్ఞాసిం; సఙ్ఖారనిరోధం అబ్భఞ్ఞాసిం; సఙ్ఖారనిరోధగామినిం పటిపదం అబ్భఞ్ఞాసిం. తదభిఞ్ఞా ఆచిక్ఖిం భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. తయిదం, భిక్ఖవే, బ్రహ్మచరియం ఇద్ధఞ్చేవ ఫీతఞ్చ విత్థారికం బాహుజఞ్ఞం పుథుభూతం యావ దేవమనుస్సేహి సుప్పకాసిత’’న్తి. పఞ్చమం.