౧౦. నిదానసుత్తం

౬౦. ఏకం సమయం భగవా కురూసు విహరతి కమ్మాసధమ్మం నామ కురూనం నిగమో. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే! యావ గమ్భీరో చాయం, భన్తే, పటిచ్చసముప్పాదో గమ్భీరావభాసో చ, అథ చ పన మే ఉత్తానకుత్తానకో వియ ఖాయతీ’’తి.

‘‘మా హేవం, ఆనన్ద, మా హేవం, ఆనన్ద [మా హేవం ఆనన్ద అవచ మా హేవం ఆనన్ద అవచ (దీ. ని. ౨ మహానిదానసుత్తే)]! గమ్భీరో చాయం, ఆనన్ద, పటిచ్చసముప్పాదో గమ్భీరావభాసో చ. ఏతస్స, ఆనన్ద, ధమ్మస్స అననుబోధా అప్పటివేధా ఏవమయం పజా తన్తాకులకజాతా కులగణ్ఠికజాతా [గుళాగుణ్ఠికజాతా (సీ.), గుళీగుణ్ఠికజాతా (స్యా. కం.)] ముఞ్జపబ్బజభూతా [ముఞ్జబబ్బజభూతా (సీ.)] అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం సంసారం నాతివత్తతి.

‘‘ఉపాదానియేసు, ఆనన్ద, ధమ్మేసు అస్సాదానుపస్సినో విహరతో తణ్హా పవడ్ఢతి. తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం; ఉపాదానపచ్చయా భవో; భవపచ్చయా జాతి; జాతిపచ్చయా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా సమ్భవన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, మహారుక్ఖో. తస్స యాని చేవ మూలాని అధోగమాని, యాని చ తిరియఙ్గమాని, సబ్బాని తాని ఉద్ధం ఓజం అభిహరన్తి. ఏవఞ్హి సో, ఆనన్ద, మహారుక్ఖో తదాహారో తదుపాదానో చిరం దీఘమద్ధానం తిట్ఠేయ్య. ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, ఉపాదానియేసు ధమ్మేసు అస్సాదానుపస్సినో విహరతో తణ్హా పవడ్ఢతి. తణ్హాపచ్చయా ఉపాదానం; ఉపాదానపచ్చయా భవో…పే… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స సముదయో హోతి.

‘‘ఉపాదానియేసు, ఆనన్ద, ధమ్మేసు ఆదీనవానుపస్సినో విహరతో తణ్హా నిరుజ్ఝతి. తణ్హానిరోధా ఉపాదాననిరోధో; ఉపాదాననిరోధా భవనిరోధో…పే… ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, మహారుక్ఖో. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య కుద్దాలపిటకం ఆదాయ. సో తం రుక్ఖం మూలే ఛిన్దేయ్య, మూలే ఛేత్వా పలిఖణేయ్య, పలిఖణిత్వా మూలాని ఉద్ధరేయ్య అన్తమసో ఉసీరనాళిమత్తానిపి. సో తం రుక్ఖం ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దేయ్య. ఖణ్డాఖణ్డికం ఛిన్దిత్వా ఫాలేయ్య; ఫాలేత్వా సకలికం సకలికం కరేయ్య, సకలికం సకలికం కరిత్వా వాతాతపే విసోసేయ్య, వాతాతపే విసోసేత్వా అగ్గినా డహేయ్య, అగ్గినా డహేత్వా మసిం కరేయ్య, మసిం కరిత్వా మహావాతే వా ఓఫుణేయ్య, నదియా వా సీఘసోతాయ పవాహేయ్య. ఏవఞ్హి సో, ఆనన్ద, మహారుక్ఖో ఉచ్ఛిన్నమూలో అస్స తాలావత్థుకతో అనభావఙ్కతో ఆయతిం అనుప్పాదధమ్మో. ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, ఉపాదానియేసు ధమ్మేసు ఆదీనవానుపస్సినో విహరతో తణ్హా నిరుజ్ఝతి. తణ్హానిరోధా ఉపాదాననిరోధో; ఉపాదాననిరోధా భవనిరోధో; భవనిరోధా జాతినిరోధో; జాతినిరోధా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’’తి. దసమం.

దుక్ఖవగ్గో ఛట్ఠో.

తస్సుద్దానం –

పరివీమంసనుపాదానం, ద్వే చ సంయోజనాని చ;

మహారుక్ఖేన ద్వే వుత్తా, తరుణేన చ సత్తమం;

నామరూపఞ్చ విఞ్ఞాణం, నిదానేన చ తే దసాతి.