౫. భూమిజసుత్తం

౨౫. సావత్థియం విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మా భూమిజో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా సారిపుత్తేన సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా భూమిజో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ –

‘‘సన్తావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా పరంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. ఇధ నో, ఆవుసో సారిపుత్త, భగవా కింవాదీ కిమక్ఖాయీ, కథం బ్యాకరమానా చ మయం వుత్తవాదినో చేవ భగవతో అస్సామ, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్యామ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్యామ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి?

‘‘పటిచ్చసముప్పన్నం ఖో, ఆవుసో, సుఖదుక్ఖం వుత్తం భగవతా. కిం పటిచ్చ? ఫస్సం పటిచ్చ. ఇతి వదం వుత్తవాదీ చేవ భగవతో అస్స, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్య, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్య, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్య.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తదపి ఫస్సపచ్చయా.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే…పే. … యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి.

అస్సోసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఆయస్మతా భూమిజేన సద్ధిం ఇమం కథాసల్లాపం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యావతకో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఆయస్మతా భూమిజేన సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద, యథా తం సారిపుత్తో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్య. పటిచ్చసముప్పన్నం ఖో, ఆనన్ద, సుఖదుక్ఖం వుత్తం మయా. కిం పటిచ్చ? ఫస్సం పటిచ్చ. ఇతి వదం వుత్తవాదీ చేవ మే అస్స, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్య, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్య, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్య.

‘‘తత్రానన్ద, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా.

‘‘తత్రానన్ద, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణాకమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం సుఖదుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘కాయే వా హానన్ద, సతి కాయసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. వాచాయ వా హానన్ద, సతి వచీసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. మనే వా హానన్ద, సతి మనోసఞ్చేతనాహేతు ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం అవిజ్జాపచ్చయా చ.

‘‘సామం వా తం, ఆనన్ద, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి, యంపచ్చయాస్స [యంపచ్చయాయ (స్యా. కం.), యంపచ్చయా యం (క.)] తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. పరే వా తం [పరే వాస్స తం (సీ. పీ.), పరే వాయతం (స్యా. కం.)], ఆనన్ద, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి, యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. అసమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద, కాయసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘సామం వా తం, ఆనన్ద, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. పరే వా తం, ఆనన్ద, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద…పే… అసమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద, వచీసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘సామం వా తం, ఆనన్ద, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. పరే వా తం, ఆనన్ద, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోన్తి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద…పే… అసమ్పజానో వా తం, ఆనన్ద, మనోసఙ్ఖారం అభిసఙ్ఖరోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం.

‘‘ఇమేసు, ఆనన్ద, ధమ్మేసు అవిజ్జా అనుపతితా. అవిజ్జాయ త్వేవ, ఆనన్ద, అసేసవిరాగనిరోధా సో కాయో న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సా వాచా న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. సో మనో న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖం. ఖేత్తం తం న హోతి…పే… వత్థు తం న హోతి…పే… ఆయతనం తం న హోతి…పే… అధికరణం తం న హోతి యంపచ్చయాస్స తం ఉప్పజ్జతి అజ్ఝత్తం సుఖదుక్ఖ’’న్తి. పఞ్చమం.