౪. అఞ్ఞతిత్థియసుత్తం

౨౪. రాజగహే విహరతి వేళువనే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘అతిప్పగో ఖో తావ రాజగహే పిణ్డాయ చరితుం. యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’న్తి.

అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏతదవోచుం –

‘‘సన్తావుసో, సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా పరంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో సారిపుత్త, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. ఇధ, పనావుసో సారిపుత్త, సమణో గోతమో కింవాదీ కిమక్ఖాయీ? కథం బ్యాకరమానా చ మయం వుత్తవాదినో చేవ సమణస్స గోతమస్స అస్సామ, న చ సమణం గోతమం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్యామ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్యామ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో [వాదానువాదో (క.) దీ. ని. ౧.౩౮౧] గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి?

‘‘పటిచ్చసముప్పన్నం ఖో, ఆవుసో, దుక్ఖం వుత్తం భగవతా. కిం పటిచ్చ? ఫస్సం పటిచ్చ. ఇతి వదం వుత్తవాదీ చేవ భగవతో అస్స, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్య, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్య, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్య.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా పరంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా పరంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి.

అస్సోసి ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం ఇమం కథాసల్లాపం. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో రాజగహే పిణ్డాయ చరిత్వా పచ్ఛాభత్తం పిణ్డపాతపటిక్కన్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో యావతకో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం అహోసి కథాసల్లాపో తం సబ్బం భగవతో ఆరోచేసి.

‘‘సాధు సాధు, ఆనన్ద, యథా తం సారిపుత్తో సమ్మా బ్యాకరమానో బ్యాకరేయ్య. పటిచ్చసముప్పన్నం ఖో, ఆనన్ద, దుక్ఖం వుత్తం మయా. కిం పటిచ్చ? ఫస్సం పటిచ్చ. ఇతి వదం వుత్తవాదీ చేవ మే అస్స, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్య, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్య, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్య.

‘‘తత్రానన్ద, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా.

‘‘తత్రానన్ద, యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి.

‘‘ఏకమిదాహం, ఆనన్ద, సమయం ఇధేవ రాజగహే విహరామి వేళువనే కలన్దకనివాపే. అథ ఖ్వాహం, ఆనన్ద, పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ రాజగహం పిణ్డాయ పావిసిం. తస్స మయ్హం, ఆనన్ద, ఏతదహోసి – ‘అతిప్పగో ఖో తావ రాజగహే పిణ్డాయ చరితుం. యంనూనాహం యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమేయ్య’’’న్తి.

‘‘అథ ఖ్వాహం, ఆనన్ద, యేన అఞ్ఞతిత్థియానం పరిబ్బాజకానం ఆరామో తేనుపసఙ్కమిం; ఉపసఙ్కమిత్వా తేహి అఞ్ఞతిత్థియేహి పరిబ్బాజకేహి సద్ధిం సమ్మోదిం. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదిం. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో మం, ఆనన్ద, తే అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏతదవోచుం –

‘సన్తావుసో గోతమ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో గోతమ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా పరంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తావుసో గోతమ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతఞ్చ పరంకతఞ్చ దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. సన్తి పనావుసో గోతమ, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి. ఇధ నో ఆయస్మా గోతమో కింవాదీ కిమక్ఖాయీ? కథం బ్యాకరమానా చ మయం వుత్తవాదినో చేవ ఆయస్మతో గోతమస్స అస్సామ, న చ ఆయస్మన్తం గోతమం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్యామ, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్యామ, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యా’’’తి?

‘‘ఏవం వుత్తాహం, ఆనన్ద, తే అఞ్ఞతిత్థియే పరిబ్బాజకే ఏతదవోచం – ‘పటిచ్చసముప్పన్నం ఖో, ఆవుసో, దుక్ఖం వుత్తం మయా. కిం పటిచ్చ? ఫస్సం పటిచ్చ. ఇతి వదం వుత్తవాదీ చేవ మే అస్స, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖేయ్య, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరేయ్య, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానుపాతో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛేయ్యా’’’తి.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి తదపి ఫస్సపచ్చయా.

‘‘తత్రావుసో, యే తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా సయంకతం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతి. యేపి తే…పే… యేపి తే…పే… యేపి తే సమణబ్రాహ్మణా కమ్మవాదా అసయంకారం అపరంకారం అధిచ్చసముప్పన్నం దుక్ఖం పఞ్ఞపేన్తి, తే వత అఞ్ఞత్ర ఫస్సా పటిసంవేదిస్సన్తీతి నేతం ఠానం విజ్జతీ’’తి. ‘‘అచ్ఛరియం భన్తే, అబ్భుతం భన్తే! యత్ర హి నామ ఏకేన పదేన సబ్బో అత్థో వుత్తో భవిస్సతి. సియా ను ఖో, భన్తే, ఏసేవత్థో విత్థారేన వుచ్చమానో గమ్భీరో చేవ అస్స గమ్భీరావభాసో చా’’తి?

‘‘తేన హానన్ద, తఞ్ఞేవేత్థ పటిభాతూ’’తి. ‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘జరామరణం, ఆవుసో ఆనన్ద, కింనిదానం కింసముదయం కింజాతికం కింపభవ’న్తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘జరామరణం ఖో, ఆవుసో, జాతినిదానం జాతిసముదయం జాతిజాతికం జాతిపభవ’న్తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం.

‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘జాతి పనావుసో ఆనన్ద, కింనిదానా కింసముదయా కింజాతికా కింపభవా’తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘జాతి ఖో, ఆవుసో, భవనిదానా భవసముదయా భవజాతికా భవప్పభవా’తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం.

‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘భవో పనావుసో ఆనన్ద, కింనిదానో కింసముదయో కింజాతికో కింపభవో’తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘భవో ఖో, ఆవుసో, ఉపాదాననిదానో ఉపాదానసముదయో ఉపాదానజాతికో ఉపాదానప్పభవో’తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం.

‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ఉపాదానం పనావుసో…పే… తణ్హా పనావుసో…పే… వేదనా పనావుసో…పే… సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్యుం – ‘ఫస్సో పనావుసో ఆనన్ద, కింనిదానో కింసముదయో కింజాతికో కింపభవో’తి? ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘ఫస్సో ఖో, ఆవుసో, సళాయతననిదానో సళాయతనసముదయో సళాయతనజాతికో సళాయతనప్పభవో’తి. ‘ఛన్నంత్వేవ, ఆవుసో, ఫస్సాయతనానం అసేసవిరాగనిరోధా ఫస్సనిరోధో; ఫస్సనిరోధా వేదనానిరోధో; వేదనానిరోధా తణ్హానిరోధో; తణ్హానిరోధా ఉపాదాననిరోధో; ఉపాదాననిరోధా భవనిరోధో; భవనిరోధా జాతినిరోధో; జాతినిరోధా జరామరణం సోకపరిదేవదుక్ఖదోమనస్సుపాయాసా నిరుజ్ఝన్తి. ఏవమేతస్స కేవలస్స దుక్ఖక్ఖన్ధస్స నిరోధో హోతీ’తి. ఏవం పుట్ఠోహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్య’’న్తి. చతుత్థం.