౩. ఉపనిససుత్తం

౨౩. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘జానతో అహం, భిక్ఖవే, పస్సతో ఆసవానం ఖయం వదామి, నో అజానతో నో అపస్సతో. కిఞ్చ, భిక్ఖవే, జానతో కిం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి? ఇతి రూపం ఇతి రూపస్స సముదయో ఇతి రూపస్స అత్థఙ్గమో, ఇతి వేదనా…పే… ఇతి సఞ్ఞా… ఇతి సఙ్ఖారా… ఇతి విఞ్ఞాణం ఇతి విఞ్ఞాణస్స సముదయో ఇతి విఞ్ఞాణస్స అత్థఙ్గమోతి. ఏవం ఖో, భిక్ఖవే, జానతో ఏవం పస్సతో ఆసవానం ఖయో హోతి’’.

‘‘యమ్పిస్స తం, భిక్ఖవే, ఖయస్మిం ఖయేఞ్ఞాణం, తమ్పి సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, ఖయేఞాణస్స ఉపనిసా? ‘విముత్తీ’తిస్స వచనీయం. విముత్తిమ్పాహం [విముత్తిమ్పహం (సీ. స్యా. కం.)], భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, విముత్తియా ఉపనిసా? ‘విరాగో’తిస్స వచనీయం. విరాగమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, విరాగస్స ఉపనిసా? ‘నిబ్బిదా’తిస్స వచనీయం. నిబ్బిదమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, నిబ్బిదాయ ఉపనిసా? ‘యథాభూతఞాణదస్సన’న్తిస్స వచనీయం. యథాభూతఞాణదస్సనమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, యథాభూతఞాణదస్సనస్స ఉపనిసా? ‘సమాధీ’తిస్స వచనీయం. సమాధిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం.

‘‘కా చ, భిక్ఖవే, సమాధిస్స ఉపనిసా? ‘సుఖ’న్తిస్స వచనీయం. సుఖమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, సుఖస్స ఉపనిసా? ‘పస్సద్ధీ’తిస్స వచనీయం. పస్సద్ధిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, పస్సద్ధియా ఉపనిసా? ‘పీతీ’తిస్స వచనీయం. పీతిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, పీతియా ఉపనిసా? ‘పామోజ్జ’న్తిస్స వచనీయం. పామోజ్జమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, పామోజ్జస్స ఉపనిసా? ‘సద్ధా’తిస్స వచనీయం. సద్ధమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం.

‘‘కా చ, భిక్ఖవే, సద్ధాయ ఉపనిసా? ‘దుక్ఖ’న్తిస్స వచనీయం. దుక్ఖమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, దుక్ఖస్స ఉపనిసా? ‘జాతీ’తిస్స వచనీయం. జాతిమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, జాతియా ఉపనిసా? ‘భవో’తిస్స వచనీయం. భవమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, భవస్స ఉపనిసా? ‘ఉపాదాన’న్తిస్స వచనీయం. ఉపాదానమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం. కా చ, భిక్ఖవే, ఉపాదానస్స ఉపనిసా? ‘తణ్హా’తిస్స వచనీయం. తణ్హమ్పాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసం వదామి, నో అనుపనిసం.

‘‘కా చ, భిక్ఖవే, తణ్హాయ ఉపనిసా? ‘వేదనా’తిస్స వచనీయం…పే… ‘ఫస్సో’తిస్స వచనీయం… ‘సళాయతన’న్తిస్స వచనీయం… ‘నామరూప’న్తిస్స వచనీయం… ‘విఞ్ఞాణ’న్తిస్స వచనీయం… ‘సఙ్ఖారా’తిస్స వచనీయం. సఙ్ఖారేపాహం, భిక్ఖవే, సఉపనిసే వదామి, నో అనుపనిసే. కా చ, భిక్ఖవే, సఙ్ఖారానం ఉపనిసా? ‘అవిజ్జా’తిస్స వచనీయం.

‘‘ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, అవిజ్జూపనిసా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారూపనిసం విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణూపనిసం నామరూపం, నామరూపూపనిసం సళాయతనం, సళాయతనూపనిసో ఫస్సో, ఫస్సూపనిసా వేదనా, వేదనూపనిసా తణ్హా, తణ్హూపనిసం ఉపాదానం, ఉపాదానూపనిసో భవో, భవూపనిసా జాతి, జాతూపనిసం దుక్ఖం, దుక్ఖూపనిసా సద్ధా, సద్ధూపనిసం పామోజ్జం, పామోజ్జూపనిసా పీతి, పీతూపనిసా పస్సద్ధి, పస్సద్ధూపనిసం సుఖం, సుఖూపనిసో సమాధి, సమాధూపనిసం యథాభూతఞాణదస్సనం, యథాభూతఞాణదస్సనూపనిసా నిబ్బిదా, నిబ్బిదూపనిసో విరాగో, విరాగూపనిసా విముత్తి, విముత్తూపనిసం ఖయేఞాణం.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఉపరిపబ్బతే థుల్లఫుసితకే దేవే వస్సన్తే తం ఉదకం యథానిన్నం పవత్తమానం పబ్బతకన్దరపదరసాఖా పరిపూరేతి. పబ్బతకన్దరపదరసాఖాపరిపూరా కుసోబ్భే [కుస్సుబ్భే (సీ. స్యా. కం.), కుసుబ్భే (పీ.) ణ్వాది ౧౨౯ సుత్తం ఓలోకేతబ్బం] పరిపూరేన్తి. కుసోబ్భా పరిపూరా మహాసోబ్భే పరిపూరేన్తి. మహాసోబ్భా పరిపూరా కున్నదియో పరిపూరేన్తి. కున్నదియో పరిపూరా మహానదియో పరిపూరేన్తి. మహానదియో పరిపూరా మహాసముద్దం పరిపూరేన్తి.

‘‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అవిజ్జూపనిసా సఙ్ఖారా, సఙ్ఖారూపనిసం విఞ్ఞాణం, విఞ్ఞాణూపనిసం నామరూపం, నామరూపూపనిసం సళాయతనం, సళాయతనూపనిసో ఫస్సో, ఫస్సూపనిసా వేదనా, వేదనూపనిసా తణ్హా, తణ్హూపనిసం ఉపాదానం, ఉపాదానూపనిసో భవో, భవూపనిసా జాతి, జాతూపనిసం దుక్ఖం, దుక్ఖూపనిసా సద్ధా, సద్ధూపనిసం పామోజ్జం, పామోజ్జూపనిసా పీతి, పీతూపనిసా పస్సద్ధి, పస్సద్ధూపనిసం సుఖం, సుఖూపనిసో సమాధి, సమాధూపనిసం యథాభూతఞాణదస్సనం, యథాభూతఞాణదస్సనూపనిసా నిబ్బిదా, నిబ్బిదూపనిసో విరాగో, విరాగూపనిసా విముత్తి, విముత్తూపనిసం ఖయేఞాణ’’న్తి. తతియం.