౩. తతియవగ్గో

౧. సమ్బహులసుత్తం

౧౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి సిలావతియం. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ భగవతో అవిదూరే అప్పమత్తా ఆతాపినో పహితత్తా విహరన్తి. అథ ఖో మారో పాపిమా బ్రాహ్మణవణ్ణం అభినిమ్మినిత్వా మహన్తేన జటణ్డువేన అజినక్ఖిపనివత్థో జిణ్ణో గోపానసివఙ్కో ఘురుఘురుపస్సాసీ ఉదుమ్బరదణ్డం గహేత్వా యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘దహరా భవన్తో పబ్బజితా సుసూ కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనిక్కీళితావినో కామేసు. భుఞ్జన్తు భవన్తో మానుసకే కామే. మా సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావిత్థా’’తి. ‘‘న ఖో మయం, బ్రాహ్మణ, సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావామ. కాలికఞ్చ ఖో మయం, బ్రాహ్మణ, హిత్వా సన్దిట్ఠికం అనుధావామ. కాలికా హి, బ్రాహ్మణ, కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో. సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’’తి. ఏవం వుత్తే, మారో పాపిమా సీసం ఓకమ్పేత్వా జివ్హం నిల్లాలేత్వా తివిసాఖం నలాటే నలాటికం వుట్ఠాపేత్వా దణ్డమోలుబ్భ పక్కామి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇధ మయం, భన్తే, భగవతో అవిదూరే అప్పమత్తా ఆతాపినో పహితత్తా విహరామ. అథ ఖో, భన్తే, అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో మహన్తేన జటణ్డువేన అజినక్ఖిపనివత్థో జిణ్ణో గోపానసివఙ్కో ఘురుఘురుపస్సాసీ ఉదుమ్బరదణ్డం గహేత్వా యేన మయం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా అమ్హే ఏతదవోచ – ‘దహరా భవన్తో పబ్బజితా సుసూ కాళకేసా భద్రేన యోబ్బనేన సమన్నాగతా పఠమేన వయసా అనిక్కీళితావినో కామేసు. భుఞ్జన్తు భవన్తో మానుసకే కామే. మా సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావిత్థా’తి. ఏవం వుత్తే, మయం, భన్తే, తం బ్రాహ్మణం ఏతదవోచుమ్హ – ‘న ఖో మయం, బ్రాహ్మణ, సన్దిట్ఠికం హిత్వా కాలికం అనుధావామ. కాలికఞ్చ ఖో మయం, బ్రాహ్మణ, హిత్వా సన్దిట్ఠికం అనుధావామ. కాలికా హి, బ్రాహ్మణ, కామా వుత్తా భగవతా బహుదుక్ఖా బహుపాయాసా, ఆదీనవో ఏత్థ భియ్యో. సన్దిట్ఠికో అయం ధమ్మో అకాలికో ఏహిపస్సికో ఓపనేయ్యికో పచ్చత్తం వేదితబ్బో విఞ్ఞూహీ’తి. ఏవం వుత్తే, భన్తే, సో బ్రాహ్మణో సీసం ఓకమ్పేత్వా జివ్హం నిల్లాలేత్వా తివిసాఖం నలాటే నలాటికం వుట్ఠాపేత్వా దణ్డమోలుబ్భ పక్కన్తో’’తి.

‘‘నేసో, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణో. మారో ఏసో పాపిమా తుమ్హాకం విచక్ఖుకమ్మాయ ఆగతో’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం గాథం అభాసి –

‘‘యో దుక్ఖమద్దక్ఖి యతోనిదానం,

కామేసు సో జన్తు కథం నమేయ్య;

ఉపధిం విదిత్వా సఙ్గోతి లోకే,

తస్సేవ జన్తు వినయాయ సిక్ఖే’’తి.

౨. సమిద్ధిసుత్తం

౧౫౮. ఏకం సమయం భగవా సక్కేసు విహరతి సిలావతియం. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సమిద్ధి భగవతో అవిదూరే అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరతి. అథ ఖో ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే సత్థా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, య్వాహం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజితో. లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే సబ్రహ్మచారినో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ యేనాయస్మా సమిద్ధి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స అవిదూరే మహన్తం భయభేరవం సద్దమకాసి, అపిస్సుదం పథవీ మఞ్ఞే ఉన్ద్రీయతి.

అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఆయస్మా సమిద్ధి భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధాహం, భన్తే, భగవతో అవిదూరే అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరామి. తస్స మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే సత్థా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో. లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, య్వాహం ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే పబ్బజితో. లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే సబ్రహ్మచారినో సీలవన్తో కల్యాణధమ్మా’తి. తస్స మయ్హం, భన్తే, అవిదూరే మహాభయభేరవసద్దో అహోసి, అపిస్సుదం పథవీ మఞ్ఞే ఉన్ద్రీయతీ’’తి.

‘‘నేసా, సమిద్ధి, పథవీ ఉన్ద్రీయతి. మారో ఏసో పాపిమా తుయ్హం విచక్ఖుకమ్మాయ ఆగతో. గచ్ఛ త్వం, సమిద్ధి, తత్థేవ అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరాహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి భగవతో పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి తత్థేవ అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహాసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స…పే… దుతియమ్పి ఖో మారో పాపిమా ఆయస్మతో సమిద్ధిస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ…పే… అపిస్సుదం పథవీ మఞ్ఞే ఉన్ద్రీయతి. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘సద్ధాయాహం పబ్బజితో, అగారస్మా అనగారియం;

సతి పఞ్ఞా చ మే బుద్ధా, చిత్తఞ్చ సుసమాహితం;

కామం కరస్సు రూపాని, నేవ మం బ్యాధయిస్ససీ’’తి.

అథ ఖో మారో పాపిమా ‘‘జానాతి మం సమిద్ధి భిక్ఖూ’’తి దుక్ఖీ దుమ్మనో తత్థేవన్తరధాయీతి.

౩. గోధికసుత్తం

౧౫౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా గోధికో ఇసిగిలిపస్సే విహరతి కాళసిలాయం. అథ ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో సామయికం చేతోవిముత్తిం ఫుసి. అథ ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా సామయికాయ చేతోవిముత్తియా పరిహాయి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో సామయికం చేతోవిముత్తిం ఫుసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా సామయికాయ చేతోవిముత్తియా పరిహాయి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో సామయికం చేతోవిముత్తిం ఫుసి. తతియమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా…పే… పరిహాయి. చతుత్థమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో…పే… విముత్తిం ఫుసి. చతుత్థమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా…పే… పరిహాయి. పఞ్చమమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో…పే… చేతోవిముత్తిం ఫుసి. పఞ్చమమ్పి ఖో ఆయస్మా…పే… విముత్తియా పరిహాయి. ఛట్ఠమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో సామయికం చేతోవిముత్తిం ఫుసి. ఛట్ఠమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో తమ్హా సామయికాయ చేతోవిముత్తియా పరిహాయి. సత్తమమ్పి ఖో ఆయస్మా గోధికో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో సామయికం చేతోవిముత్తిం ఫుసి.

అథ ఖో ఆయస్మతో గోధికస్స ఏతదహోసి – ‘‘యావ ఛట్ఠం ఖ్వాహం సామయికాయ చేతోవిముత్తియా పరిహీనో. యంనూనాహం సత్థం ఆహరేయ్య’’న్తి. అథ ఖో మారో పాపిమా ఆయస్మతో గోధికస్స చేతసా చేతోపరివితక్కమఞ్ఞాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘మహావీర మహాపఞ్ఞ, ఇద్ధియా యససా జల;

సబ్బవేరభయాతీత, పాదే వన్దామి చక్ఖుమ.

‘‘సావకో తే మహావీర, మరణం మరణాభిభూ;

ఆకఙ్ఖతి చేతయతి, తం నిసేధ జుతిన్ధర.

‘‘కథఞ్హి భగవా తుయ్హం, సావకో సాసనే రతో;

అప్పత్తమానసో సేక్ఖో, కాలం కయిరా జనేసుతా’’తి.

తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో గోధికేన సత్థం ఆహరితం హోతి. అథ ఖో భగవా ‘‘మారో అయం పాపిమా’’ ఇతి విదిత్వా మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘ఏవఞ్హి ధీరా కుబ్బన్తి, నావకఙ్ఖన్తి జీవితం;

సమూలం తణ్హమబ్బుయ్హ, గోధికో పరినిబ్బుతో’’తి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఆయామ, భిక్ఖవే, యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమిస్సామ యత్థ గోధికేన కులపుత్తేన సత్థం ఆహరిత’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం.

అథ ఖో భగవా సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం యేన ఇసిగిలిపస్సం కాళసిలా తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో భగవా ఆయస్మన్తం గోధికం దూరతోవ మఞ్చకే వివత్తక్ఖన్ధం సేమానం [సేయ్యమానం (స్యా. కం.), సోప్పమానం (క.)]. తేన ఖో పన సమయేన ధూమాయితత్తం తిమిరాయితత్తం గచ్ఛతేవ పురిమం దిసం, గచ్ఛతి పచ్ఛిమం దిసం, గచ్ఛతి ఉత్తరం దిసం, గచ్ఛతి దక్ఖిణం దిసం, గచ్ఛతి ఉద్ధం, గచ్ఛతి అధో, గచ్ఛతి అనుదిసం.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏతం ధూమాయితత్తం తిమిరాయితత్తం గచ్ఛతేవ పురిమం దిసం, గచ్ఛతి పచ్ఛిమం దిసం, గచ్ఛతి ఉత్తరం దిసం, గచ్ఛతి దక్ఖిణం దిసం, గచ్ఛతి ఉద్ధం, గచ్ఛతి అధో, గచ్ఛతి అనుదిస’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏసో ఖో, భిక్ఖవే, మారో పాపిమా గోధికస్స కులపుత్తస్స విఞ్ఞాణం సమన్వేసతి – ‘కత్థ గోధికస్స కులపుత్తస్స విఞ్ఞాణం పతిట్ఠిత’న్తి? అప్పతిట్ఠితేన చ, భిక్ఖవే, విఞ్ఞాణేన గోధికో కులపుత్తో పరినిబ్బుతో’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా బేలువపణ్డువీణం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘ఉద్ధం అధో చ తిరియం, దిసా అనుదిసా స్వహం;

అన్వేసం నాధిగచ్ఛామి, గోధికో సో కుహిం గతో’’తి.

‘‘యో [సో (సీ. పీ.)] ధీరో ధితిసమ్పన్నో, ఝాయీ ఝానరతో సదా;

అహోరత్తం అనుయుఞ్జం, జీవితం అనికామయం.

‘‘జేత్వాన మచ్చునో [భేత్వా నముచినో (సీ.)] సేనం, అనాగన్త్వా పునబ్భవం;

సమూలం తణ్హమబ్బుయ్హ, గోధికో పరినిబ్బుతో’’తి.

‘‘తస్స సోకపరేతస్స, వీణా కచ్ఛా అభస్సథ;

తతో సో దుమ్మనో యక్ఖో, తత్థేవన్తరధాయథా’’తి [తత్థేవన్తరధాయిథాతి (స్యా. కం.), తత్థేవ అన్తరధాయీతి (క.)].

౪. సత్తవస్సానుబన్ధసుత్తం

౧౬౦. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉరువేలాయం విహరతి నజ్జా నేరఞ్జరాయ తీరే అజపాలనిగ్రోధే. తేన ఖో పన సమయేన మారో పాపిమా సత్తవస్సాని భగవన్తం అనుబన్ధో హోతి ఓతారాపేక్ఖో ఓతారం అలభమానో. అథ ఖో మారో పాపిమా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘సోకావతిణ్ణో ను వనమ్హి ఝాయసి,

విత్తం ను జీనో ఉద పత్థయానో;

ఆగుం ను గామస్మిమకాసి కిఞ్చి,

కస్మా జనేన న కరోసి సక్ఖిం;

సక్ఖీ న సమ్పజ్జతి కేనచి తే’’తి.

‘‘సోకస్స మూలం పలిఖాయ సబ్బం,

అనాగు ఝాయామి అసోచమానో;

ఛేత్వాన సబ్బం భవలోభజప్పం,

అనాసవో ఝాయామి పమత్తబన్ధూ’’తి.

‘‘యం వదన్తి మమ యిదన్తి, యే వదన్తి మమన్తి చ;

ఏత్థ చే తే మనో అత్థి, న మే సమణ మోక్ఖసీ’’తి.

‘‘యం వదన్తి న తం మయ్హం, యే వదన్తి న తే అహం;

ఏవం పాపిమ జానాహి, న మే మగ్గమ్పి దక్ఖసీ’’తి.

‘‘సచే మగ్గం అనుబుద్ధం, ఖేమం అమతగామినం;

అపేహి గచ్ఛ త్వమేవేకో, కిమఞ్ఞమనుసాససీ’’తి.

‘‘అమచ్చుధేయ్యం పుచ్ఛన్తి, యే జనా పారగామినో;

తేసాహం పుట్ఠో అక్ఖామి, యం సచ్చం తం నిరూపధి’’న్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భన్తే, గామస్స వా నిగమస్స వా అవిదూరే పోక్ఖరణీ. తత్రస్స కక్కటకో. అథ ఖో, భన్తే, సమ్బహులా కుమారకా వా కుమారికాయో వా తమ్హా గామా వా నిగమా వా నిక్ఖమిత్వా యేన సా పోక్ఖరణీ తేనుపసఙ్కమేయ్యుం; ఉపసఙ్కమిత్వా తం కక్కటకం ఉదకా ఉద్ధరిత్వా థలే పతిట్ఠపేయ్యుం. యం యదేవ హి సో, భన్తే, కక్కటకో అళం అభినిన్నామేయ్య తం తదేవ తే కుమారకా వా కుమారికాయో వా కట్ఠేన వా కథలాయ వా సఞ్ఛిన్దేయ్యుం సమ్భఞ్జేయ్యుం సమ్పలిభఞ్జేయ్యుం. ఏవఞ్హి సో, భన్తే, కక్కటకో సబ్బేహి అళేహి సఞ్ఛిన్నేహి సమ్భగ్గేహి సమ్పలిభగ్గేహి అభబ్బో తం పోక్ఖరణిం ఓతరితుం. ఏవమేవ ఖో, భన్తే, యాని కానిచి విసూకాయికాని [యాని విసుకాయికాని (సీ. పీ. క.)] విసేవితాని విప్ఫన్దితాని, సబ్బాని తాని [కానిచి కానిచి సబ్బాని (సీ. పీ. క.)] భగవతా సఞ్ఛిన్నాని సమ్భగ్గాని సమ్పలిభగ్గాని. అభబ్బో దానాహం, భన్తే, పున భగవన్తం ఉపసఙ్కమితుం యదిదం ఓతారాపేక్ఖో’’తి. అథ ఖో మారో పాపిమా భగవతో సన్తికే ఇమా నిబ్బేజనీయా గాథాయో అభాసి –

‘‘మేదవణ్ణఞ్చ పాసాణం, వాయసో అనుపరియగా;

అపేత్థ ముదుం విన్దేమ, అపి అస్సాదనా సియా.

‘‘అలద్ధా తత్థ అస్సాదం, వాయసేత్తో అపక్కమే;

కాకోవ సేలమాసజ్జ, నిబ్బిజ్జాపేమ గోతమా’’తి.

౫. మారధీతుసుత్తం

౧౬౧. అథ ఖో మారో పాపిమా భగవతో సన్తికే ఇమా నిబ్బేజనీయా గాథాయో అభాసిత్వా తమ్హా ఠానా అపక్కమ్మ భగవతో అవిదూరే పథవియం పల్లఙ్కేన నిసీది తుణ్హీభూతో మఙ్కుభూతో పత్తక్ఖన్ధో అధోముఖో పజ్ఝాయన్తో అప్పటిభానో కట్ఠేన భూమిం విలిఖన్తో. అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో యేన మారో పాపిమా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా మారం పాపిమన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసింసు –

‘‘కేనాసి దుమ్మనో తాత, పురిసం కం ను సోచసి;

మయం తం రాగపాసేన, ఆరఞ్ఞమివ కుఞ్జరం;

బన్ధిత్వా ఆనయిస్సామ, వసగో తే భవిస్సతీ’’తి.

‘‘అరహం సుగతో లోకే, న రాగేన సువానయో;

మారధేయ్యం అతిక్కన్తో, తస్మా సోచామహం భుస’’న్తి.

అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘పాదే తే, సమణ, పరిచారేమా’’తి. అథ ఖో భగవా న మనసాకాసి, యథా తం అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో.

అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏవం సమచిన్తేసుం – ‘‘ఉచ్చావచా ఖో పురిసానం అధిప్పాయా. యంనూన మయం ఏకసతం ఏకసతం కుమారివణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామా’’తి. అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో ఏకసతం ఏకసతం కుమారివణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘పాదే తే, సమణ, పరిచారేమా’’తి. తమ్పి భగవా న మనసాకాసి, యథా తం అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో.

అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏవం సమచిన్తేసుం – ‘‘ఉచ్చావచా ఖో పురిసానం అధిప్పాయా. యంనూన మయం ఏకసతం ఏకసతం అవిజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామా’’తి. అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో ఏకసతం ఏకసతం అవిజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘పాదే తే, సమణ, పరిచారేమా’’తి. తమ్పి భగవా న మనసాకాసి, యథా తం అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో.

అథ ఖో తణ్హా చ…పే… యంనూన మయం ఏకసతం ఏకసతం సకిం విజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామాతి. అథ ఖో తణ్హా చ…పే… సకిం విజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘పాదే తే, సమణ, పరిచారేమా’’తి. తమ్పి భగవా న మనసాకాసి, యథా తం అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో.

అథ ఖో తణ్హా చ…పే… యంనూన మయం ఏకసతం ఏకసతం దువిజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామాతి. అథ ఖో తణ్హా చ…పే… దువిజాతవణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా యేన భగవా…పే… యథా తం అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో. అథ ఖో తణ్హా చ…పే… మజ్ఝిమిత్థివణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామాతి. అథ ఖో తణ్హా చ…పే… మజ్ఝిమిత్థివణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా…పే… అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో.

అథ ఖో తణ్హా చ…పే… మహిత్థివణ్ణసతం అభినిమ్మినేయ్యామాతి. అథ ఖో తణ్హా చ…పే… మహిత్థివణ్ణసతం అభినిమ్మినిత్వా యేన భగవా…పే… అనుత్తరే ఉపధిసఙ్ఖయే విముత్తో. అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో ఏకమన్తం అపక్కమ్మ ఏతదవోచుం – సచ్చం కిర నో పితా అవోచ –

‘‘అరహం సుగతో లోకే, న రాగేన సువానయో;

మారధేయ్యం అతిక్కన్తో, తస్మా సోచామహం భుస’’న్తి.

‘‘యఞ్హి మయం సమణం వా బ్రాహ్మణం వా అవీతరాగం ఇమినా ఉపక్కమేన ఉపక్కమేయ్యామ హదయం వాస్స ఫలేయ్య, ఉణ్హం లోహితం వా ముఖతో ఉగ్గచ్ఛేయ్య, ఉమ్మాదం వా పాపుణేయ్య చిత్తక్ఖేపం వా. సేయ్యథా వా పన నళో హరితో లుతో ఉస్సుస్సతి విసుస్సతి మిలాయతి; ఏవమేవ ఉస్సుస్సేయ్య విసుస్సేయ్య మిలాయేయ్యా’’తి.

అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో తణ్హా మారధీతా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘సోకావతిణ్ణో ను వనమ్హి ఝాయసి,

విత్తం ను జీనో ఉద పత్థయానో;

ఆగుం ను గామస్మిమకాసి కిఞ్చి,

కస్మా జనేన న కరోసి సక్ఖిం;

సక్ఖీ న సమ్పజ్జతి కేనచి తే’’తి.

‘‘అత్థస్స పత్తిం హదయస్స సన్తిం,

జేత్వాన సేనం పియసాతరూపం;

ఏకోహం [ఏకాహం (స్యా. కం. పీ. క.)] ఝాయం సుఖమనుబోధిం,

తస్మా జనేన న కరోమి సక్ఖిం;

సక్ఖీ న సమ్పజ్జతి కేనచి మే’’తి.

అథ ఖో అరతి [అరతి చ (క.)] మారధీతా భగవన్తం గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘కథం విహారీబహులోధ భిక్ఖు,

పఞ్చోఘతిణ్ణో అతరీధ ఛట్ఠం;

కథం ఝాయిం [కథం ఝాయం (స్యా. కం. పీ.), కథజ్ఝాయం (క.)] బహులం కామసఞ్ఞా,

పరిబాహిరా హోన్తి అలద్ధ యో త’’న్తి.

‘‘పస్సద్ధకాయో సువిముత్తచిత్తో,

అసఙ్ఖరానో సతిమా అనోకో;

అఞ్ఞాయ ధమ్మం అవితక్కఝాయీ,

న కుప్పతి న సరతి న థినో [న కుప్పతీ నస్సరతీ న థీనో (సీ.)].

‘‘ఏవంవిహారీబహులోధ భిక్ఖు,

పఞ్చోఘతిణ్ణో అతరీధ ఛట్ఠం;

ఏవం ఝాయిం బహులం కామసఞ్ఞా,

పరిబాహిరా హోన్తి అలద్ధ యో త’’న్తి.

అథ ఖో రగా [రగాచ (క.)] మారధీతా భగవతో సన్తికే గాథాయ అజ్ఝభాసి –

‘‘అచ్ఛేజ్జ తణ్హం గణసఙ్ఘచారీ,

అద్ధా చరిస్సన్తి [తరిస్సన్తి (సీ.)] బహూ చ సద్ధా;

బహుం వతాయం జనతం అనోకో,

అచ్ఛేజ్జ నేస్సతి మచ్చురాజస్స పార’’న్తి.

‘‘నయన్తి వే మహావీరా, సద్ధమ్మేన తథాగతా;

ధమ్మేన నయమానానం, కా ఉసూయా విజానత’’న్తి.

అథ ఖో తణ్హా చ అరతి చ రగా చ మారధీతరో యేన మారో పాపిమా తేనుపసఙ్కమింసు. అద్దసా ఖో మారో పాపిమా తణ్హఞ్చ అరతిఞ్చ రగఞ్చ మారధీతరో దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తియో. దిస్వాన గాథాహి అజ్ఝభాసి –

‘‘బాలా కుముదనాళేహి, పబ్బతం అభిమత్థథ [అభిమన్థథ (సీ.)];

గిరిం నఖేన ఖనథ, అయో దన్తేహి ఖాదథ.

‘‘సేలంవ సిరసూహచ్చ [సిరసి ఊహచ్చ (సీ.), సిరసి ఓహచ్చ (స్యా. కం.)], పాతాలే గాధమేసథ;

ఖాణుంవ ఉరసాసజ్జ, నిబ్బిజ్జాపేథ గోతమా’’తి.

‘‘దద్దల్లమానా ఆగఞ్ఛుం, తణ్హా చ అరతీ రగా;

తా తత్థ పనుదీ సత్థా, తూలం భట్ఠంవ మాలుతో’’తి.

తతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

సమ్బహులా సమిద్ధి చ, గోధికం సత్తవస్సాని;

ధీతరం దేసితం బుద్ధ, సేట్ఠేన ఇమం మారపఞ్చకన్తి.

మారసంయుత్తం సమత్తం.